Сенат Марказий банк мустақиллигини кенгайтиришни маъқуллади
Ўзбекистон сенаторлари Марказий банкнинг мустақиллигини кенгайтирувчи қонунни маъқулладилар. Унинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларининг бир қисми 10 иш куни ичида соддалаштирилган тартибда рўйхатдан ўтказилади, лойиҳаларни Савдо-саноат палатаси ва бизнес-омбудсман билан мажбурий келишиш эса бекор қилинади.
Сенат Марказий банкнинг мустақиллигини кенгайтиришни маъқуллади
2 октябрь куни бўлиб ўтган мажлисда Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенати Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни қабул қилишдаги мустақиллигини кенгайтирувчи ва регулятор фаолиятини текшириш тартибига аниқлик киритувчи қонунни қўллаб-қувватлади.
Ҳужжат бўйича маърузани Сенатнинг Бюджет ва иқтисодий ислоҳотлар масалалари қўмитаси раиси Эркин Гадоев тақдим этди. У ўзгартиришлар пул-кредит сиёсатини, банк назоратини ва тўлов тизимларини тартибга солишни янада самарали амалга ошириш, шунингдек, молия бозоридаги фавқулодда вазиятларга тезкорлик билан муносабат билдириш мақсадида тайёрланганини таъкидлади.
Ўзгартиришлар «Марказий банк тўғрисида»ги, «Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида»ги, «Савдо-саноат палатаси тўғрисида»ги ва «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги қонунларга киритилмоқда.
«Марказий банк тўғрисида»ги қонунда регулятор ўз ваколатлари доирасида қарорларни давлат ҳокимияти ва бошқарувининг бошқа органларидан мустақил равишда қабул қилиши ҳамда Сенатга ҳисобдор эканлиги мустаҳкамланмоқда.
Шу муносабат билан Марказий банкнинг ўзи, унинг ҳудудий бош бошқармалари ва идоравий мансуб ташкилотларини текшириш тартибига ҳам аниқлик киритилмоқда. Бундай текширишлар Сенат қарори асосида ёки қонунчиликда тўғридан-тўғри назарда тутилган ҳолларда ўтказилади.
Шу билан бирга, Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби ўзгармоқда. Рўйхатдан ўтказишда уларнинг фақат Ўзбекистон Конституцияси ва қонунларига мувофиқлиги текширилади.
Айрим норматив ҳужжатлар учун соддалаштирилган рўйхатдан ўтказиш тартиби жорий этилмоқда — Марказий банк юридик хизматининг ижобий хулосаси мавжуд бўлган тақдирда 10 иш куни ичида.
Хусусан, гап кредит ташкилотлари учун пруденциал нормативларни, банкларнинг корпоратив бошқаруви ва ички аудитига, банклар ва банк гуруҳларининг таваккалчиликларини бошқаришга қўйиладиган талабларни белгиловчи, шунингдек, аҳолининг қарз юкини тартибга солувчи ҳужжатлар ҳақида бормоқда.
Соддалаштирилган тартиб пул-кредит сиёсати, тизимли молиявий инқирознинг олдини олиш ва унинг оқибатларини юмшатиш, шунингдек, тўловлар ва тўлов тизимларини тартибга солиш соҳасидаги ҳужжатлар учун ҳам амал қилади.
Қонун, шунингдек, Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари лойиҳаларини Савдо-саноат палатаси билан мажбурий келишишни бекор қилади.
Сенатдаги муҳокамалар давомида бундай лойиҳаларни бизнес-омбудсман билан мажбурий келишишдан воз кечиш ҳақида ҳам сўз юритилди.
Сенаторлардан бири Марказий банк вакилидан бу тадбиркорлар манфаатлари ҳимоясини заифлаштирмайдими, деб сўради.
Санжар Носиров.
Марказий банк раиси ўринбосари Санжар Носиров банклар ва молиявий ташкилотларнинг ўзлари тадбиркорлик субъектлари ҳисобланишини, лекин шу билан бирга давлат, аҳоли ва бизнес ўртасида молиявий ресурсларни қайта тақсимлашда алоҳида рол ўйнашини, шу боис уларни тартибга солиш алоҳида ёндашувни талаб қилишини таъкидлади.
«Ушбу келишишнинг бекор қилиниши тадбиркорлик фаолиятига аралашишга олиб келмайди ва тадбиркорлар манфаатлари ҳимоясига салбий таъсир кўрсатмайди», — деди у.
Носировнинг сўзларига кўра, Марказий банкнинг бундай қарорларни қабул қилишдаги мустақиллиги қонунчиликда аллақачон назарда тутилган, янги нормалар эса ушбу тамойилни қўшимча равишда мустаҳкамлаши ва ҳуқуқий ноаниқликни бартараф этиши керак.
Қонун, шунингдек, Марказий банкнинг айрим норматив ҳужжатлари учун уч ойлик кечиктириш тўғрисидаги умумий қоидадан истиснони назарда тутади.
Ҳозирда тадбиркорлик фаолиятини юритиш тартибини қийинлаштирадиган, тадбиркорлар учун янги мажбуриятлар ёки янги жавобгарлик чораларини жорий этадиган қонунчилик ҳужжатлари расмий эълон қилинганидан кейин камида уч ой ўтгач кучга кириши керак.
Марказий банкнинг давлат рўйхатидан соддалаштирилган тартибда ўтадиган норматив ҳужжатлари учун ушбу талаб қўлланилмайди.
Шу тариқа, регуляторнинг банк назорати, молиявий барқарорлик, аҳолининг қарз юки ва тўлов тизимлари соҳасидаги айрим қарорлари мажбурий уч ойлик кечиктиришсиз жорий этилиши мумкин бўлади.
Қонун Халқаро валюта жамғармаси ва Жаҳон банкининг Молиявий секторни баҳолаш дастури (FSAP, «Газета.uz» бу ҳақда батафсил ёзган эди) якунлари бўйича олинган тавсиялари ҳисобга олинган ҳолда тайёрланган.
Сенаторнинг ушбу тавсияларнинг аҳамияти ҳақидаги саволига жавоб берар экан, Санжар Носиров баҳолаш 2024 йил охири — 2025 йилда ўтказилганини ва бу Ўзбекистон тарихидаги биринчи шундай комплекс баҳолаш бўлганини маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, халқаро ташкилотлар амалга оширилаётган ислоҳотларнинг самарадорлигини ҳамда уларнинг халқаро норма ва тавсияларга мувофиқлигини таҳлил қилган. Якунлар бўйича Ўзбекистон тегишли ҳисобот ва тавсияларни олган.
Носиров, шунингдек, ушбу тавсияларнинг бажарилишини банк секторининг инвестициявий жозибадорлиги билан боғлади. У хорижий инвесторлар бозорни баҳолашда FSAP натижаларига ва молиявий тизимнинг халқаро стандартларга мувофиқлигига эътибор қаратишини таъкидлади.
«Халқаро даражада фаолият юритадиган бундай инвесторлар учун FSAP баҳолаш натижалари ва тизимимизнинг халқаро нормаларга қанчалик мувофиқлиги жуда муҳим».
МБ раиси ўринбосарининг сўзларига кўра, Марказий банк фаолиятини текширишни тартибга солиш ва унинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қабул қилиш тартибини соддалаштириш бевосита FSAP тавсияларидан келиб чиқади ва банк назорати самарадорлигини ошириши лозим.