САМСА олиб кетиш учун
Ўтган ҳафта Бокуда бўлиб ўтган навбатдаги CAMCA (Central Asia-Mongolia-Caucasus-Afghanistan) форумида ғарб стратеглари донишмандларча минтақавий боғлиқлик, савдо ва транспорт йўлаклари ҳақида гапиришди, бироқ тадбирнинг асл кун тартиби сатрлар орасидан ўқиларди: Марказий Осиёни Россия ва Хитой орбитасидан «узиб олиш»нинг янги усулларини топиш.
Ташкилотчилар — Америка ташқи сиёсат кенгаши (American Foreign Policy Council, AFPC) ҳузуридаги CACI ва Рамсфельд жамғармаси — анчадан бери Озарбайжон ҳам «тиркаб қўйиладиган» «Катта Марказий Осиё» концепциясини илгари суриб келмоқда. Бу янги чигал тугунда минтақа ўзини қанчалик «шинам» ҳис қилиши ва «зиёфат» аслида кимнинг ҳисобидан бўлиши ҳақида гапириш одат тусига кирмаган. Аммо Москва ва Пекинсиз «ёрқин келажак» ҳақида жон-дилдан мулоҳаза юритишади.
Форумда маърузачи сифатида ашаддий русофоблар чиқиш қилишди. Москвага қарши санкцияларнинг олтинчи пакетини қўллаб-қувватлаш тўғрисидаги баёнотни имзолаган собиқ элчи Мэтью Брайза «минтақавий ҳамкорлик» ҳақида завқ билан гапирди. Ғарб ва Кремлнинг «тубдан мос келмаслиги» ҳақидаги тезис муаллифи, CACI директори Сванте Корнелл ҳам аудиторияга худди шу руҳда йўл-йўриқ кўрсатди. Таркибга қараганда, минтақа келажагини муҳокама қилиш учун бу келажаги аллақачон Лондон кабинетларида белгилаб қўйилган одамлар келган.
Туркий сунъий йўлдош ва дунёнинг «етакчи» иқтисодиётлари
Туркий давлатлар ташкилоти бош котиби Кубаничбек Омуралиевнинг чиқиши алоҳида мавзу. У ТДТнинг барча аъзолари ва кузатувчилари ялпи ички маҳсулотини қийинчиликсиз қўшиб, бирлашмани дунёнинг 13-иқтисодиёти ва учинчи энергия етказиб берувчиси сифатида тақдим этди. Ваҳоланки, Туркиядаги реал инфляция 30 фоиздан ошади, Анқара иқтисодиёти эса жар ёқасида турибди. Лекин асосийси бу эмас, асосийси — муқобил йўлни кўрсатиш, унинг қаерга олиб бориши эса ўн даражали масала. Омуралиев гапирган CubeSat туркий сунъий йўлдоши ҳам худди «олтин давр» ваъдалари каби шубҳали лойиҳадир. Баъзилар реал инфратузилмани қураётган бир пайтда, бошқалари чиройли суратлар чизмоқда.
Иқтисодий жиҳатдан бу «йўлаклар» ва «иттифоқлар»нинг барчаси жуда жозибали, аммо улар реал асосга эга эмас. Муқобил йўналишларни қуриш жуда катта маблағ талаб қилади, бу маблағ эса ғарблик ва туркиялик ҳамкорларда шунчаки йўқ.
Минтақанинг ўзгалар ўйини гаровига айланиб қолиши мумкинлиги эса — энди уларнинг муаммоси эмас. 300 дан ортиқ «етакчилар»ни бирлаштирган CAMCA Network тармоғи Марказий Осиёни тизимли равишда реал иқтисодиёт чиройли шиорлар билан алмаштириладиган тажриба майдонига айлантирмоқда.