Салбий гентрификация: Тошкентдаги Оққўрғон кўчаси пиёдалар учун қулайликларни йўқотмоқда.
2017-йилда Тошкентдаги Оққўрғон кўчаси "гентрификация" мақсадида нишонга олинган бўлиб, аҳоли учун шароит яратиб, бу жойни керакли бизнес масканига айлантирган. Тахминан тўққиз йил ўтгач, бизнеслар сони кўпайди, аммо энди йўлаклар автомобиллар билан банд ва улардан бири бузиб ташланди, уни атиги бир йилдан кейин қайта қуриш режалаштирилган. Газета хабар беришича.
Салбий гентрификация: Тошкентдаги Оққо'рг'он ко'часи пиёдалар инфратузилмасини ё'қотмоқда
2017-йилда Газета мухбири Мирзо-Улуг'бек тумани инфратузилмасини яхшилашга қаратилган "Менинг шаҳрим" синов лойиҳаси муҳокамасида иштирок этди. Асосий г'оялардан бири Оққо'рг'он ко'часининг (собиқ Новомосковская) "гентрификацияси" эди. Пиёдалар ва велосипед инфратузилмасини яратиш ко'чани инвестициялар учун янада жозибадор қилади ва мулк қийматини оширади, деган умидда эди. Қулай муҳит дизайнерлик қаҳвахоналари, ресторанлар, галереялар ва театр студияларини жалб қилиши кутилган эди.
О'шандан бери деярли то'ққиз йил о'тди. Оққо'рг'он ко'часида ҳақиқатан ҳам янги муассасалар ва до'конлар пайдо бо'лди. Қадимги дарахтлар ҳам сақланиб қолган, бу ко'чага ёқимли ко'риниш беради. Бироқ, у ҳеч қачон қулай шаҳар муҳитига айланмаган ва бундан ташқари, аста-секин сайргоҳ сифатидаги аҳамиятини ё'қотмоқда.
Бунинг сабаби, бутун Тошкентда бо'лгани каби (камдан-кам ҳолатлардан ташқари), инсон фаровонлигини барча даражаларда шаҳар бошқарувининг асосий тамойили қилиб белгиланмаганлигидадир.
Оққо'рг'он бир неча босқичда ривожланган. Аге Ташкент лойиҳасига ко'ра, энг қадимги бино 1936-йилга бориб тақалади ва ко'чанинг охирида жойлашган. Ко'чанинг пастки қисмида 1950-йиллар ва 1960-йилларнинг бошларида "Сталин даври" деб номланган бинолар жойлашган. Мустақиллик шоҳ ко'часига (собиқ Пушкин шоҳ ко'часи) яқинроқ бинолар асосан 1970-йилларда қурилган.
Тошкентнинг "Сталин даври" бинолари - қалин деворлари, баланд шифтлари ва кенг квартиралари бо'лган г'иштли бинолар - ҳам аҳоли, ҳам бизнес вакиллари орасида машҳур. Оққо'рг'онскаядаги кейинги "Сталин даври" биноларида "Сталин империяси" услубидаги о'зига хос безаклар бо'лмаса-да, шаҳар марказига яқин тарихий бинода бизнес очиш жозибадорлигича қолмоқда. Ко'ча бо'йлаб фақат бир нечта биринчи қаватдаги квартиралар турар-жой бинолари бо'либ қолмоқда; аксарияти до'конлар ва офислар томонидан банд қилинган.
1970-йиллардан бошлаб Оққо'рг'онская ко'часи бо'йлаб трамвай линияси о'тган. У 2008-йилда ёпилган, шундан со'нг релслар демонтаж қилинган ва бо'шатилган бир нечта ё'лаклар автомобилларга айлантирилган. Трамвайнинг олиб ташланиши бу нисбатан кичик, километр узунликдаги ко'чага саккиз ё'лакли ажойиб кенгликни берди.
Юқорида айтиб о'тилганидек, ко'чада ҳали ҳам ёйилган тожлари бо'лган ко'плаб етук дарахтлар бор. Бироқ, вақт о'тиши ва автомобиллар сонининг ко'пайиши билан уларнинг остидан юриш тобора қийинлашиб бормоқда ва ҳатто хавфли бо'либ бормоқда.
Бу йил вазият жуда муҳим нуқтага етди - Акқо'рг'он ко'часидаги пиёдалар ё'лагининг анча узун қисми шунчаки... вайрон бо'лди.
21А-уй бо'йлаб пиёдалар ё'лаги мукаммал эмас эди, лекин у жуда яхши о'тиш мумкин эди, ҳатто аравачаларни итариш учун ҳам мос эди, бу эса аҳолининг кундузи ҳам, кечқурун ҳам завқ билан қилишини англатади. Бироқ, май ойининг о'рталарида махсус техника то'сатдан пиёдалар ё'лагининг бутун кенглигини йиртиб ташлай бошлади - экскаватор эски, зич асфалтни челаги билан майдалаб, чанг булутларини ко'тарарди.
На аҳолига, на бу участкада фаолият юритаётган корхоналарга қандай ишлар қилинаётгани ёки қачон тугалланиши тушунтирилмади. Вақтинчалик о'тиш жойи ҳам ташкил қилинмаган эди. О'шандан бери, пиёдалар ё'лаги жойлашган жойда йиртилган асфалт бо'лаклари, катта тошлар ва майдаланган тошлар ётибди ва қуруқ об-ҳавода энг кичик шамол қуруқ лой булутларини ҳавога ко'таради.
Ба'зи тадбиркорлар - доимий мижозларга қараганда ко'ча транспортига ко'проқ э'тибор қаратадиганлар - мижозлар сонининг камайганини қайд этишди.
Май ойида "Газета" мухбири Халқ назорати хизмати орқали ҳодисанинг сабабини ва пиёдалар ё'лаги қачон аҳолига қайтарилиши режалаштирилганини аниқлаш учун со'ров юборди. Июл ойида со'ров суҳбатида бу масала Мирзо-Улуг'бек тумани ҳокими томонидан 2026-2027 йилларда маҳаллаларни ободонлаштириш ва ободонлаштириш бо'йича комплекс дастур доирасида, 2027 йилнинг иккинчи чораги охирига қадар "ижобий ҳал қилиниши" айтилган эди.
Бу ҳақда уларга мурожаат қилган бошқа шаҳар аҳолиси ҳам шунга о'хшаш жавоб олдилар - уларга ҳозирда та'мирлаш учун пул ё'қлиги айтилди.
Бошқача қилиб айтганда, пиёдалар ё'лаги атайлаб бузиб ташланган ва маҳаллий аҳоли уни тиклаш учун бир йилдан ко'проқ вақт кутишга мажбур бо'лишган. Бу вақт ичида шамол чангни, жумладан, квартираларнинг деразаларига ва одамларнинг о'пкасига олиб киради, ёмг'ир, қор ва муз эса пиёдалар ё'лакчасини бутунлай о'тиб бо'лмайдиган ҳолга келтиради.
Нима учун улар ё'лакни режасиз ёки маблаг'сиз очишга қарор қилишди? Уни муддатидан олдин бузишга қарор қилганлардан ё'лакни та'мирлаш харажатларини ундириш мантиқан то'г'ри келмайдими?
Нима учун одамлар манфаатларини очиқчасига э'тиборсиз қолдириш одатий ҳолга айланди?
Шунга о'хшаш вазиятлар Тошкентнинг бошқа туманларида ҳам содир бо'лмоқда. Аҳоли э'тиборсиз қолдириб бо'лмайдиган омил сифатида қаралишининг бундан ёрқинроқ мисолини топиш қийин.
Тошкент бо'йлаб кенг тарқалган ё'лакларда то'хташ жойлари Акқо'рг'онскаяга ҳам та'сир ко'рсатди.
Муаммо энг ко'п Ёшлик (собиқ Старт) стадиони ҳудудида сезилади. Автомобиллар бу ерда ҳам ё'л четида, ҳам то'г'ридан-то'г'ри ё'лакда то'хтаб туради. Ҳайдовчиларга ё'л-ё'риқ ко'рсатадиган ва улардан ихтиёрий то'лов ундирадиган "то'хташ жойи ходимлари"нинг мавжудлигига қараганда, то'хташ жойи жуда тартибли.
Ушбу "то'хташ жойи"га кириш Оққо'рг'он ва Осиё ко'чалари кесишмасидаги пиёдалар о'тиш жойи орқали амалга оширилади. Шунинг учун, светофорнинг о'чиб кетишини кутаётган пиёдалар ко'пинча ё'лакка кириш учун то'г'ридан-то'г'ри уларга қараб о'таётган машина учун четга чиқишлари керак.
Бундан ташқари, яқинда о'ша чорраҳада светофор янгиланганидан со'нг, пиёдалар светофори ё'л четига эмас, балки ё'лак орқасига о'рнатилди. Шу сабабли, ё'л ва светофор орасидаги бо'шлиқ то'хташ жойига олиб борадиган ё'лга о'хшайди, гарчи у ё'лак бо'лса ва пиёдалар кутиши учун хавфсиз жой бо'либ қолиши керак.
Май ойида "Газета" мухбири бу вазият ҳақида Ё'л ҳаракати бошқаруви марказига (ЙБМ) хабар берди ва светофорни о'тиш жойининг бошига ко'чиришни, ё'лакни то'хташ жойидан ҳимоя қилишни ва зебра о'тиш жойини автомобиллардан ҳимоя қилишни со'ради. Ҳеч қандай жавоб бо'лмади.
Стадион яқинидаги ё'лак то'лақонли жамоат майдонини яратиш учун етарлича кенг - стадион олдидаги очиқ майдон эмас, балки дарахтлар соясида. Бунинг о'рнига, автомобиллар ё'лакнинг асосий қисмини эгаллайди. Пиёдалар учун тахминан 1,5 метр кенгликдаги ё'л қолади. Бу тор ё'лакнинг бир қисмини музқаймоқ музлатгичлари эгаллайди ва ба'зан машиналар ҳатто у ерда то'хтаб туришади. Бундан ташқари, автомобиллар эгаллаган ҳудудда электр транспорт воситалари учун зарядлаш стансиялари о'рнатилган. Бироқ, уларнинг мавжудлиги ҳали ҳам ё'лакни қонуний то'хташ жойига айлантирмайди.
Ё'лнинг нариги томонида ҳам шунга о'хшаш ҳолат кузатилмоқда - Акқо'рг'он ва Осиё чорраҳасидан деярли Мустақиллик шоҳ ко'часига чиқишгача. Ба'зан машиналар ё'лакни эгаллайди, у ҳам автобус бекати вазифасини бажаради.
Бир до'кон о'з биноси олдида машиналарнинг ё'лакка чиқишига ё'л қо'ймаслик учун то'сиқлар о'рнатганидан кейин вазият бироз яхшиланди. Ташкилотчилар шунингдек, пиёдалар учун аллақачон ажратилган жойда ё'лак бо'йлаб "пиёдалар о'тиш жойи"ни бо'яшди.
Шунга қарамай, жамоат хавфсизлиги битта бизнеснинг хайрихоҳлигига бог'лиқ бо'лмаслиги керак. Автомобилсиз ё'лакни яратиш учун ягона муҳандислик ечими Акқо'рг'он ко'часи бо'йлаб, битта до'кондан ташқаридаги ҳимояланган орол эмас, балки керак.
Ко'чанинг пастки қисмида ё'лак вақти-вақти билан қаҳвахоналар, дорихоналар ва до'конларнинг мижозлари ва ходимларининг машиналари билан банд бо'лади.
Машҳур маҳаллий қаҳвахона терастасидан одатий ко'риниш.
Автомобиллар ко'пинча бир неча қаторда то'хтаб, ё'лак бо'йлаб киришни то'сиб қо'ядиган турар-жой ҳудудининг кириш қисмида вазият айниқса қийин. Пиёдалар, жумладан, аравачаси бо'лганлар ҳам, машиналар орасида сиқиб юришга мажбур.
Ҳар қандай шаҳарсозлик дизайни биринчи навбатда аҳолининг манфаатларига қаратилган бо'лиши керак - нафақат ҳайдовчилар, балки пиёдалар ҳам, чунки ҳар бир ҳайдовчи рулга о'тиришдан олдин ва кейин ҳам пиёда ҳисобланади.
Шаҳар ко'чаларини лойиҳалаш бо'йича халқаро тавсиялар пиёдалар жойларини ё'лдан жисмонан ажратишни тавсия қилади - ё'л четлари, устунлар, дарахтлар, гулзорлар ва паркетлар билан.
Оққо'рг'он ко'часи бошидаги одатий дарахт таналари. Автотураргоҳлар яратиш учун асфалт ва бетон қуйилган.
Бундай элементлар ҳайдовчиларни ё'лакда ҳайдашдан "ко'ндирмайди"; улар бу имкониятни ё'қ қилади, шу билан бирга одамлар учун узлуксиз ва қулай о'тишни та'минлайди.
Бундай ечимлар то'лиқ ко'ча реконструкциясини кутмасдан, арзон нархларда амалга оширилиши мумкин.
Шаҳар транспорти бошқармалари миллий ассоциацияси (НАСТО) та'кидлаганидек, яхши лойиҳалаштирилган ко'чалар бизнес учун юқори даромад келтиради, чунки улар нафақат транспорт инфратузилмасини та'минлайди, балки жамоат жойлари, транспорт марказлари ва потенциал мижозлар учун марказ вазифасини ҳам бажаради.
Бизнесни ривожлантириш ко'ча учун қо'шимча қиймат яратади, шу билан бирга автотураргоҳга талабни оширади. Бироқ, буни пиёдалар ҳисобига қондириб бо'лмайди. Оққо'рг'он ко'часи анча кенг ё'лга эга — Пойтахт Паркинг тажрибасига асосланиб, ё'л четлари бо'йлаб ташкил этилган пуллик автотураргоҳни ко'риб чиқиш мумкин.
Ва энг муҳими: Оққо'рг'он ко'часида, шаҳар бо'йлаб ва бутун мамлакат бо'йлаб хавфсиз ва яхши сақланган ё'лаклар пиёдаларга тегишли бо'лиши керак. Ҳеч қандай муросага келмасдан.
Тошкент шаҳар ҳокимиятининг изоҳи
Тошкент шаҳар ҳокимияти Газетага шикастланган ё'лакдаги ишлар электр кабелини о'рнатиш билан бог'лиқлигини ва бу қисм келгуси ҳафталарда та'мирланиши кераклигини айтди. 2026–2027 йилларда ко'чаларни реконструксия қилиш учун бюджет ажратилган, жумладан, пиёдалар учун қулай шароитлар яратиш. Лойиҳа маҳаллий аҳолига ко'риб чиқиш учун тақдим этилади.