"Рухсатнома уч қават учун, лекин улар 12 қаватли уй қуришмоқда." Қодиров ноқонуний қурилиш учун жазоларни кучайтиришга чақирди.
Депутат Алишер Қодиров Ўзбекистон қурилиш соҳасида жиддий коррупция хавфлари ва катта миқдордаги пул оқимлари ҳақида огоҳлантирди. Унинг таъкидлашича, амалдаги қонунлар етарлича самарали эмас, шунинг учун қурувчилар қоидаларни четлаб ўтишга уриниш катта йўқотишларга олиб келишини олдиндан тушунишлари керак.
"3 қаватли уйларга рухсат берилади, лекин улар 12 қаватли уйларни қуришмоқда." Қодиров ноқонуний қурилиш учун жазоларни кучайтиришга чақирди.
Ноқонуний қурилиш ва шаҳарсозлик қоидаларига бепарволик жамоат хавфсизлигига жиддий таҳдид солади. Бу ҳақда 11-август куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси йиг'илишида депутат ва "Миллий тикланиш" партияси етакчиси Алишер Қодиров ма'лум қилди.
У шаҳарсозлик қоидаларини жиддий бузганлик учун янги молиявий жазоларни назарда тутувчи қонун лойиҳасини муҳокама қилиш пайтида со'зга чиқди. Унда қурилиш соҳасидаги жиддий қоидабузарликлар учун компаниялардан ҳар квадрат метр учун 2,2 миллион со'м ундириш таклиф қилинган. Қонун лойиҳаси биринчи о'қишда қабул қилинди, аммо ба'зи депутатлар жарималарни номутаносиб деб ҳисоблашди, уй-жой нархларининг ошиши ва қурувчиларга ортиқча юк тушиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантиришди.
Қодиров таклиф қилинган чоралар ҳатто о'з фраксиясида ҳам тортишувларга сабаб бо'лганини тан олди. "Ҳозиргача ко'тарилган барча э'тирозлар асосли." "Биз ушбу қонун лойиҳасини биринчи о'қишда фраксиямизда икки марта муҳокама қилдик ва фраксиямиз ичида ҳам жуда қизг'ин мунозаралар бо'лди. Бизнинг депутатларимиз жарималарни оширишни ёқтиришмайди", деб та'кидлади у.
Шу билан бирга, депутат муҳокама иштирокчилари охир-оқибат қурилиш соҳасидаги жавобгарликни кучайтириш керак деган хулосага келишганини та'кидлади. "Шаҳарда ноқонуний қурилиш, исталган жойда ва қандайдир ё'л билан, уч қаватли ва 12 та қурилиш учун рухсатнома олган қурилиш бугунги кунда жуда жиддий таҳдидга айланди", деди Алишер Қодиров.
Унинг со'зларига ко'ра, ҳозирги вазиятнинг сабабларидан бири мавжуд механизмларнинг самарасизлиги ва соҳадаги коррупция хавфларидир. "Бу ерда жуда жиддий коррупция муаммолари мавжуд. Биз жуда катта миқдордаги пул ҳақида гапиряпмиз. Масалан, битта лойиҳанинг қиймати 10 миллион долларга етиши мумкин. Бу соҳада жуда катта миқдордаги пуллар муомалада бо'лади ва катта фойда олинади, қисман амалдаги қонунчиликнинг самарасизлиги туфайли", деди партия раҳбари.
Парламент а'зоси амалдаги қоидалар етарли даражада то'хтатувчи восита эмаслигини та'кидлади. "Бизнинг амалдаги қонунимиз самарали эмас. Ва нима учун?" "Чунки бу соҳа жуда коррупциялашганлиги исботланди. Бу биз учун хавф туг'диради", деди у.
Аргумент сифатида депутат Колумбия ва Туркиядаги вайронкор зилзилалар оқибатларини келтирди, о'шанда ко'п қаватли бинолар "қум каби" қулаб, одамларни о'злари билан бирга ичкарига олиб кетган. Унинг фикрича, фақат тадбиркорлик фойдаси учун жамоатчиликни улкан хавфга дучор қилиш қабул қилиб бо'лмайди.
"Агар битта қурувчи амалдаги қонунларни бузиб, фойда учун аҳолимизни жиддий хавф остига қо'йишга қодир бо'лса, агар улар шаҳарда хоҳлаган жойда, хоҳлаган нарсасини ва хоҳлаган тарзда қура олсалар, шу билан давлат ва фуқаро о'ртасидаги ижтимоий муносабатларни бузсалар, унда қурувчиларга бундай ваколатни ким берган? Нима учун улар О'збекистонда бунчалик эркин ҳаракат қилишлари мумкин? Хо'ш, муаммо бизнинг қонунларимизда", деб та'кидлади Қодиров.
Депутатнинг фикрича, янги жавобгарлик механизми шаҳарсозлик талабларини бузишни о'з-о'зидан фойдасиз қилиши керак. "Ушбу қонуннинг асосий мақсадларидан бири пул билан бог'лиқ муаммони ҳал қилмоқчи бо'лган қурувчи бу ё'қотишларга олиб келишини олдиндан билишини та'минлашдир. "Шундай қилиб, у оқибатлари жуда жиддий бо'лишини олдиндан тушунади. У кимгадир пул бера олмайди ёки қандайдир тарзда қоидаларни четлаб о'тиб, жавобгарликдан қочиб қутула олмайди", деди депутат.
"Агар у ноқонуний қурилиш олиб бораётган бо'лса, квадрат метрга ҳисобланган жарима бундай қоидабузарликни ҳатто дастлабки ҳисоблаш босқичида ҳам иқтисодий жиҳатдан фойдасиз қилиши керак", деб та'кидлади Қодиров.
Шу билан бирга, "Миллий тикланиш" раҳбари тадбиркорлар ва иқтисодиёт манфаатларини ҳисобга олиш кераклигини, аммо фуқароларнинг хавфсизлиги устувор бо'либ қолиши кераклигини та'кидлади. "Биз, албатта, тадбиркорлар, уларнинг даромадлари ва мамлакатимизнинг иқтисодий манфаатларига г'амхо'рлик қилишимиз ва уларни қо'ллаб-қувватлашимиз керак. "Аммо бизнинг биринчи устувор вазифамиз халқимиз хавфсизлиги, уларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш ва уларни, айниқса қурилиш соҳасидаги муаммолардан ҳимоя қилиш бо'лиши керак", деди у.
Қонун лойиҳасини 88 депутат қо'ллаб-қувватлади, 15 нафари қарши овоз берди, жумладан, "Адолат"нинг олти нафар вакили ва О'збекистон Халқ демократик партиясидан етти нафар вакил. Ҳужжат билдирилган фикрларни ҳисобга олган ҳолда иккинчи о'қиш учун қайта ко'риб чиқилиши режалаштирилган.
2025-йил декабр ойи охирида Қурилиш, уй-жой ва коммунал хизматлар вазири Шерзод Ҳидоятов 2018-2019 йилларда О'збекистонда тахминан 38 000 та квартира ноқонуний қурилганини ма'лум қилди. Ушбу биноларнинг ба'зилари ҳали ҳам қурилмоқда. Вазирнинг со'зларига ко'ра, ба'зи ко'п қаватли бинолар зарур рухсатномалар ва текширувларсиз, шунингдек, қурилиш материалларининг тегишли сифатини назорат қилмасдан қурилган. Вазиятни о'рганиш ва ечимларни ишлаб чиқиш учун ищи гуруҳ тузилган.
Аввалроқ, 14-июл куни Қонунчилик палатаси ҳали фойдаланишга топширилмаган ко'п қаватли уйларни эгаллашни жиноий жавобгарликка тортадиган қонунни қабул қилган эди. Қонун уч о'қишда қабул қилинди ва Сенатга юборилди. Кейин Бош прокурор о'ринбосари Салом Самадов етти йил давомида о'тказилган текширув натижасида шаҳарсозлик ҳужжатлари, коммунал хизматларга уланишлар ёки ро'йхатдан о'тиш талабларига жавоб бермасдан ноқонуний равишда қурилган 383 та ко'п қаватли уй аниқланганини ма'лум қилди. Ушбу биноларда 20 000 дан ортиқ квартира сотилган.
Бундан ташқари, яна 136 та ко'п қаватли уй турли қоидабузарликлар туфайли фойдаланишга топширилмаган, гарчи уларда аллақачон 8000 дан ортиқ одам яшаган бо'лса ҳам.