Роузбанк: Сиёсий бўрон марказидаги нефть конларидаги ҳаёт

**Rosebank: Сиёсий бўрон марказидаги нефт конларида ҳаёт**

Вертолётда Rosebank’га етиб келганимизда, бу нефт кони сиёсий бўроннинг марказида эди ва ҳақиқий бўрон йўлида қолиш арафасида эди.

Биз чоршанба куни эрталаб, Буюк Британия ҳукумати Шимолий денгиздаги Jackdaw конидан газ қазиб олишни маъқуллаганидан бир неча соат ўтгач қўндик.

Шундай бўлса-да, эътибор аллақачон Шимолий Атлантиканинг ушбу ёвойи, шамолли ҳудудига — ва Энергетика вазири Miatta Fahnbulleh қаршисида турган навбатдаги муҳим қарорга қаратилаётган эди.

Rosebank Jackdaw’дан каттароқ, кўпроқ иссиқхона гази чиқаради ва унинг эгалари Adura ва Ithaca учун анча фойдалироқ бўлиши мумкин.

Шу ёз бошида, тасвирга олиш гуруҳи билан биргаликда, Абердиндан 150 миля шарқда жойлашган Jackdaw конига борган эдим.

Энди эса, биз Rosebank’га ташриф буюрган биринчи журналистлар бўлдик.

Биз бу ерга — Storm Boelo кучли шамол ва жала олиб келишидан бир неча кун олдин — иқлим ўзгариши, энергетика сиёсати ва иқтисодиёт бўйича миллий баҳслар марказидаги баҳсли лойиҳани ўрганиш учун келдик.

Биз шунингдек, денгиздаги ҳаётга камдан-кам учрайдиган нигоҳ ташлашни хоҳладик.

"Бу жуда қизиқ, ҳар бир кун ўзгариши мумкин," деди вертолёт палубасини бошқарадиган ва қутқарув нимчалари ҳамда костюмларимиздан чиқишга қийналаётганимизда бизни кутиб олган Nicola Boyd.

Boyd 10 йилга яқин вақтдан бери денгизда ишлайди, шу жумладан Rosebank’да бир йил ишлаган, у ерда икки ҳафта ишлайди ва кейин уч ҳафта дам олади.

"Бу мен севадиган иш," дея қўшимча қилди у.

Бу шунингдек, мустаҳкам оёқлар ва бақувват ошқозонни талаб қиладиган ишдир.

Rозланган Jackdaw платформасидан фарқли ўлароқ, ушбу қурилма — Шетланддан 80 миля шимоли-ғарбда — Petrojarl Rosebank деб номланган йирик кема, сузувчи ишлаб чиқариш, сақлаш ва юклаш кемасидир (FPSO).

У кон эгалари томонидан Абердинда жойлашган Altera компаниясидан ижарага олинган ва кемадаги 48 соатлик вақтим давомида у Шимолий Атлантика тўлқинларида тўхтовсиз, аммо майин тебранди.

Бундай шароитлар алдамчи бўлиши мумкин.

Оркней ороли сокинига хос бўлган камтарлик билан, етакчи механик-техник Ewan Leonard қишки об-ҳаво "бир оз қийинчилик" туғдириши мумкинлигини айтди.

"Ўтган ҳафта бизда 30 метрлик тўлқин бўлди," деди у тўлқинланишни назарда тутиб, "шунинг учун қиш давом этгани сайин, эҳтимол, бундан ҳам кўпроқ азият чекармиз."

Altera бош ижрочи директори Chris Brett менга соҳада Шетланддан ғарбдаги муҳит "дунёнинг исталган нуқтасидагидек шафқатсиз" деб ҳисобланишини айтди.

Ушбу соҳа ҳақидаги фикрингиз қандай бўлишидан қатъи назар, одамлар бундай шароитда эришган ютуқларнинг кўлами ҳайратланарлидир.

Кемадаги 122 кишининг маҳорати, топқирлиги ва муҳандислик тажрибаси даражаси аниқ кўриниб турибди.

Иш ҳақи яхши ва Ewan Leonard’нинг сўзларига кўра, шароитлар аъло даражада.

"Бизда бир кишилик каюталар бор, яхши спорт заллари бор, бу ерда кўплаб ҳордиқ чиқариш хоналари мавжуд."

Нефт ва газни хавфсиз қазиб олиш учун масъул гуруҳга раҳбарлик қилувчи ишлаб чиқариш назоратчиси Douglas Hogge бунга қўшилади.

"Спорт зали, сауна бор," деди у ва "албатта, ташқарига чиқиб тоза ҳаводан нафас олишингиз мумкин. Ташқарида тоза ҳаво жуда кўп," дея қўшимча қилди.

Ҳатто кинотеатр ҳам бор.

"Ўзингиз кўрганингиздек, кемада овқатлар ажойиб, шунинг учун ҳеч қандай эътироз йўқ," дея қўшимча қилди Leonard.

Биз гаплашган ҳар бир киши бир хил гапни айтди, кечаю кундуз димланган мол гўштининг яноғидан тортиб скомбрия ва чўчқа гўштигача бўлган ҳар хил иштаҳаочар таомларни тайёрлаган маҳоратли ошпазларни мақтади.

Оқшом тушиб, тунги смена филе стейк ва шоколадли брауни пудингидан иборат ноодатий нонушта билан ишга тайёргарлик кўрар экан, кема қоронғида чарақлай бошлайди.

Палубаларни қувурлар, клапанлар ва ёрқин сариқ пўлат конструкцияларнинг мураккаб тармоғи кесиб ўтган ғайриоддий манзара.

Кема деярли ҳаракатланмайди, аксинча, об-ҳавога рўпара бўлиш учун турет деб аталадиган мустаҳкам марказий нуқта атрофида айланади ва бу кемадагилар учун ҳаётни бир оз енгиллаштиради.

Агар ишлаб чиқариш маъқулланса, нефт ва газ пастдаги кондаги қудуқлардан турет орқали юқорига тортиб олинади, ушбу конда 300 миллиондан 500 миллион баррелгача захира борлиги тахмин қилинмоқда, бу тахминан 25 йилга етади.

"Мен ва кўпчилик йигитлар учун бу пенсияга чиқишимизгача етади," деди Доуглас Ҳогге.

"Биз бунинг маъқулланишини кўришимиз керак," дея қўшимча қилди у.

Экология фаоллари бунга кескин қарши. Улар йиллар давомида Rosebank’ни тўхтатишга ҳаракат қилишмоқда ва муайян муваффақиятга эришдилар.

"Буюк Британияда энергетика секторининг келажаги қайта тикланадиган энергетикадир," деди Uplift тарғибот гуруҳининг ижрочи директори Tessa Khan.

Rosebank’да ишлаб чиқаришга розилик биринчи марта 2023 йилда Консерватив ҳукумат томонидан берилган эди.

Аммо 2025 йилда, Greenpeace ва Uplift эътирозидан сўнг, Эдинбургдаги Фуқаролик суди (Court of Session) Буюк Британиянинг энг йирик ўзлаштирилмаган нефт кони ва Jackdaw учун берилган рухсатномаларни ноқонуний деб топди, чунки улар автомобиллар, уйлар ва фабрикаларда қазилма ёқилғини ҳақиқатда ёқишнинг иқлимга таъсирини ҳисобга олмаган эди.

Судья, Лорд Ericht, кон девелоперлари ҳукумат ва тартибга солувчи органлар кўриб чиқиши учун атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш бўйича батафсилроқ ҳужжатларни тайёрлаш давомида нефт ва газ қазиб олишдан ташқари ишларни давом эттиришлари мумкинлигини айтди.

"Бизнингча, Rosebank ҳалокатли қарор ва бутун мамлакат бўйлаб оддий одамлар учун даҳшатли битим бўлади," деди Khan, Бош вазир Andy Burnham’ни мамлакатни қайта саноатлаштириш ҳаракатида қайта тикланадиган энергия манбаларига биринчи даражали эътибор қаратишга чақириб.

"Агар ҳукумат инвесторлар ишончини оширишдан манфаатдор бўлса, янги йирик нефт конига яшил чироқ ёқиш бунинг аксини қилади," деб таъкидлади у.

Rosebank ва Jackdaw билан нима содир бўлишидан қатъи назар, саноатнинг узоқ муддатли йўналиши аниқ: пасайиш.

Нефт қазиб олиш энг юқори чўққига чиққанидан бери чорак аср ўтди ва сўнгги йилларда нефт ва газ соҳасидаги иш ўринлари шамол ва қуёш энергияси каби қайта тикланадиган энергетикада яратилаётганига қараганда анча тез йўқолмоқда.

Rosebank’дан олинадиган нефт улкан сузувчи ёқилғи қуйиш шохобчасининг катталаштирилган насосига ўхшаш улкан шланг ва насадка орқали танкерларга ўтказилади.

У ердан у халқаро бозорда сотилади ва катта эҳтимол билан қайта ишлаш учун қитъа Европасига юборилади.

Қарши томондагилар бу лойиҳа Буюк Британияга кам фойда келтиришини ва рад этилиши кераклигини айтишмоқда.

Тарфдорлар эса аксинча, Буюк Британия ва Европа энергия бозорлари бир-бирига боғлиқлигини ва Rosebank ғазнага миллионлаб солиқ тушумларини олиб келишини таъкидлашмоқда.

Rosebank’нинг 80% улушига эга бўлган ва Shell ҳамда Норвегия давлат энергетика компанияси Equinor ўртасидаги қўшма корхона ҳисобланган Adura компаниясининг бош ижрочи директори Neil McCulloch оптимистик руҳда.

Унинг айтишича, Rosebank’да нафақат нефт, балки газ ҳам бор, у Шетландга, сўнг Абердинширдаги St Fergus терминалига қувурлар орқали узатилади ва ишлаб чиқаришнинг энг юқори чўққисида 500 000 Британия хонадонини иситиш имкониятига эга.

McCulloch’нинг таъкидлашича, лойиҳанинг маъқулланиши Шетланддан ғарбдаги сувларда Jackdaw ҳажмидаги яна тўртта газ лойиҳасига — Tornado, Tornado East, Tobermory ва Suilven’га йўл очиши мумкин.

"Биз уларни давом эттиришни хоҳлаймиз," деди у.

Агар Rosebank маъқулланса, қазилма ёқилғи қазиб олишнинг ортиши айнан фаоллар қўрқадиган нарсадир.

Tessa Khan’нинг таъкидлашича, бу британиялик ўқитувчилар, ҳамширалар, ўт ўчирувчилар ва фарзандларидан хавотирда бўлган оилалар учун иқлим ўзгаришининг ҳалокатли ва зарарли оқибатларини ёмонлаштиради, шу билан бирга "аллақачон жуда фойда келтираётган компаниялар учун жуда катта фойда" келтиради.

Буюк Британия ҳукуматининг кутилаётган қарорига келсак — BBC News манбаларига кўра, у Рождестводан олдин чиқиши керак — Rosebank’даги кайфият ноодатий.

Jackdaw’нинг маъқулланиши кемадаги кўпчиликни руҳлантиргани аниқ, аммо бу улар дуч келаётган хавфни ҳам таъкидлаб берди.

Ҳозирча, биз гаплашган ишчиларнинг аксарияти шунчаки ўз ишларига, унинг ғалати мароми ва ноодатий чекловларига — дўконларга чиқмаслик, спиртли ичимликлар ичмаслик ва кўплаб махсус байрамларни ўтказиб юборишга эътибор қаратаётганликларини айтишди.

Кемадаги баъзи одамлар учун жуда муайян соғинчлар бор.

Стюард Liam Davidson учун бу кемадаги икки ҳафтанинг охирида ўзининг француз бульдоги Bailey’ни кўриш имкониятидир.

"Мен келганимда кичик кучугим вертолёт майдончасида бўлади," деди у, "мен уни соғинаман."

Nicola Boyd учун бу унинг икки кишилик каравоти ва пицца етказиб берилишидир.

"Оиламни кўришни яхши кўраман, лекин мен учун бу пицца," деди у менга.

Аммо бу сафар Boyd’нинг ўзини уйга етказиб беришда кечикиш бўлиши мумкин.

Унинг икки ҳафталик муддати тугаб бормоқда, аммо у бизга қутқарув костюмларини кийишга ёрдам бераётганда, Метеорология хизмати (Met Office) Шотландиянинг катта қисми учун об-ҳаво бўйича зарғалдоқ даражадаги огоҳлантириш чиқарди.

Rosebank учун, шекилли, у ёки бу шаклда олдинда бўронли денгизлар кутмоқда.