Россия қафасларидан Ирландия бошпанасигача: Бу ва Тяпанинг беш йиллик қутқарув саёҳати

Россия қафасларидан Ирландия бошпанасигача: Бу ва Тяпанинг беш йиллик қутқарув саёҳати

Бир неча мамлакатни қамраб олган, иккита йирик низо туфайли режадан чиққан ва 100 дан ортиқ киши жалб қилинган фавқулодда қутқарув ҳаракатларидан сўнг, йиллар давомида тор қафасларда яшаган иккита қўнғир айиқ янги ҳаётга мослашмоқда.

Бу ва Тяпа учун Россиянинг Доғистон Республикасидан Ирландия қишлоқларигача бўлган беш йиллик саёҳат асло осон кечмади.

Айиқлардан бири бутун умри давомида циркда ўйин кўрсатишга мажбур қилинган бўлса, бошқаси тик тура олмайдиган даражада кичик қафасда сақланган.

Ҳозирда айиқлар Донегал графлигидаги қутқарилган ҳайвонлар бошпанаси — Wild Ireland’нинг дарахтлари ва ўт-ўланлари орасида бутунлай бошқача муҳитга мослашмоқда.

Wild Ireland асосчиси Киллиан Маклафлин Бу ва Тяпа ҳақида илк бор 2021 йилда эшитган ва уларни Донегалга, хавфсиз жойга олиб келишга ваъда берган эди.

Бёрнфутдаги бу бошпана 2019 йилнинг октябрь ойида очилган бўлиб, қўнғир айиқлар, маймунлар, бўрилар ва силовсинлар каби ҳайвонлар учун хавфсиз бошпана тақдим этади.

Маклафлиннинг айтишича, икки айиқ илк бор қутқарилганда соғлиғи жуда ёмон аҳволда бўлган.

Собиқ цирк айиғи Бу ўйин кўрсатишга мажбурланганидан кейин йиллар давомида бино ичидаги кичик қафасда қамалиб қолган эди.

Маклафлиннинг таъкидлашича, Тяпа ўлчами бор-жоғи 2,5 м х 2,5 м х 2 м бўлган қафасда яшаган, бу унинг тик туриши учун жуда пастлик қилган ва томи бўлмагани сабабли у қишнинг қаҳратонию ёзнинг жазирамасига дучор бўлган.

Айиқнинг сув идиши бўлмаган ва у ичиш учун фақат шлангга қараб қолган. Маклафлиннинг айтишича, у келажакда чучела қилиш учун ўлдириш мақсадида боқилган.

Айиқлар қутқарилганда, иккаласи ҳам ўта озиб кетган ва руҳий жароҳат белгиларини кўрсатган эди.

Қон таҳлиллари шунингдек, узоқ муддатли сувсизланиш билан боғлиқ жиддий буйрак муаммоларини аниқлади.

Маклафлиннинг айтишича, Россиянинг 2022 йил февралида Украинага бостириб кириши Украина орқали ўтадиган дастлабки ташиш йўналишини имконсиз қилиб қўйди.

Шундан сўнг Яқин Шарқ орқали муқобил йўналиш кўриб чиқилди, аммо 2026 йил февралида Эрон билан боғлиқ низонинг кескинлашуви минтақада ҳаво ҳудудининг ёпилишига ва парвозларнинг издан чиқишига олиб келганида ушбу режалар яна издан чиқди.

Қутқарув операциясида 100 дан ортиқ киши, жумладан кўнгиллилар, ҳуқуқшунослар, ветеринарлар, ҳайвонларни ташиш мутахассислари, юк гуруҳлари ҳамда Россия, Бирлашган Араб Амирликлари ва Ирландиядаги мутасаддилар иштирок этди.

Айиқлар Москвадан Абу-Даби орқали Дублинга саёҳат қилиб, 2026 йил 3 августда Ирландия Республикасига етиб келди.

2025 йил октябрь ойи охирида Санкт-Петербург яқинидаги собиқ цирк йўлборсларига ғамхўрлик қилувчи Tiger House бошпанасида ишлайдиган Дима ва Яна Ким айиқларни қутқариш учун Доғистонга 36 соатлик йўлга чиқдилар.

Бу ва Тяпани занглаган пўлат қафасларидан кесиб олиш, тинчлантирувчи укол қилиш ва Tiger House’га қайтиш сафари учун хавфсиз ташиш қутиларига жойлаштиришга тўғри келди. У ерда уларга ветеринария ёрдами кўрсатилди ва карантин ўташди.

Ойлаб давом этган тайёргарлик ва такрорий кечиктиришлардан сўнг, айиқлар охир-оқибат Москвадан Абу-Даби орқали Дублинга саёҳат қилиб, август ойида Ирландияга етиб келишди.

Wild Ireland’га келганидан бери, Маклафлиннинг айтишича, иккала айиқ ҳам вазн йиғди, жунлари яхшиланди ва кейинги қон таҳлиллари уларнинг буйрак функцияси меъёрга қайтганини кўрсатди.

Унинг айтишича, уларнинг яшаш жойи ўрмонзор, сув ва айланиш учун майдон, шунингдек, агар хилватни хоҳлашса, чекинишлари ёки одамлар кўзидан йироқлашишлари мумкин бўлган пана жойларни тақдим этади.

"Бу айиқлар жароҳат олишган ва ушбу тикланиш жараёнининг биринчи қадами — уларни яна ўрмонга қайтариш, панжаларини тупроқ ва ўтга тегизиш ҳамда атрофни ўрганишларига имкон беришдир.

"Умид қиламизки, улар энди тўлақонли ва бахтли ҳаёт кечиришлари мумкин."

Айиқлар билан ишлаш, албатта, кундалик иш эмас, лекин Wild Ireland жамоаси аъзоси Хлоя Макэлҳаттон учун бу жуда завқли ишдир.

Хлоя бир йилдан сал кўпроқ вақтдан бери Wild Ireland’да ишлаб келмоқда. У Белфастдаги Қиролича университетида зоология бўйича таҳсил олиб, жамоага қўшилишдан олдин тўрт йиллик даражани тамомлаган.

"Бу, шубҳасиз, жуда ноёб иш ва аксарият одамлар қиладиган ишдан анча фарқ қилади", деди у.

"Биз айиқларнинг яшаш жойлари атрофига овқат яшириш, уларни овқатни ўзи қидириб топишга ундаш бўйича кўп иш қилдик ва бу уларнинг табиий хатти-ҳаракатларини рағбатлантиради ва ушбу янги очиқ майдонда ўзларини қулайроқ ҳис қилишларига ёрдам беради", деди у.

"Вақт ўтиши билан уларнинг ишончи ортганини кўрдик ва иккаласида ҳам жисмоний, ҳам руҳий жиҳатдан катта ўзгаришларни кўриш мумкин."

Ирландияга Франциядан келган Лиамнинг айтишича, айиқлар боғга ташриф буюрганда у кўришни энг яхши кўрган ҳайвонлар сирасига киради.

"Жуда катта ва жуда ҳайратланарли", деб таърифлади у Бу ва Тяпани.

"Мен товуқлар, баъзи бўрилар ва маймунларни кўрдим, кейин эса айиқларни кўрдим, улар шубҳасиз менинг севимлим бўлди."

Крис Робертс Wild Ireland’дан тахминан 20 дақиқалик масофада жойлашган Маноркатнингемдан бўлиб, у 2019 йилда илк бор очилганидан бери бу жойга ташриф буюриб келади.

"Бу ерга неча марта келганимизнинг ҳисобини йўқотиб қўйганман, лекин бугун Бу ва Тяпани кўра оламизми-йўқми, шуни билиш учун жуда келишни хоҳлаган эдик.

"Уларни ўз кўзимиз билан кўриш ажойиб бўлди.

"Бизга жуда ёқди ва уларнинг, айниқса ўтмиши ва бир вақтлар сақланган даҳшатли шароитларини ҳисобга олганда, шунчалик яхши эканини кўриб жуда хурсандмиз."