"Рассал" уй эгаси Иккинчи Жаҳон уруши пайтида паб ичида қора бозорни бошқарган

Гернсининг энг қадимги паби деб ҳисобланган ва 1810-йилга бориб тақаладиган "Плоугҳ Инн" собиқ уй эгаси Крис Дин учун чуқур аҳамиятга эга, унинг оиласи бу муассасани авлодлар давомида бошқариб келган, Иккинчи Жаҳон уруши пайтида оролни нацистлар босиб олган пайтгача. Тарихий паб бир йил давомида ёпилган ва турар-жой биноларига айлантирилиши мумкин бо'лса-да, Дин оиласининг "Плоугҳ" билан алоқаси билан бог'лиқ ко'плаб хотираларни қадрлайди.

Улар орасида энг қизиқарлиси унинг бобоси, нацистлар ҳукмронлиги даврида паб ичида қора бозорни бошқарган, кейинчалик немислар томонидан қамоққа олинган ва уруш тугаганидан о'н йил о'тгач, бино ичида о'лик ҳолда топилган Гарри Сент-Клер Дин ҳақидаги ҳикоядир.

"Гарчи бобом мен туг'илишимдан олдин вафот этган бо'лса-да, онам менга унинг ҳаёти ҳақида ко'п гапириб берган", деб эслайди Крис Дин. "Мен тушунганимдек, у бироз ҳикоячи ва бироз фирибгар эди."

Гарри Сент-Клер Дин 1944-йил апрел ойида Гернси оролидан депортация қилинди. Франк Фалла архивида Гарри Сент-Клер Диннинг ҳаётини ҳужжатлаштирган тарихчи доктор Гилли Карр унинг қизиқарли, аммо бироз тартибсиз ҳаётини та'кидлади. У шундай деди: "Гарри Сент-Клер Дин 1898 ёки 1889-йил 29-декабрда туг'илган - у турли ро'йхатга олиш ҳужжатларига турли саналарни ёзган". У қо'шимча қилди: "Унинг касбий ро'йхатга олиш картасига ко'ра, у Биринчи жаҳон уруши пайтида армияда хизмат қилган ва 1919-йилда нафақага чиққан".

Крис Дин бобоси Иккинчи жаҳон уруши пайтида нацистларга қарши туриш ё'лларини топганини тушунтирди. "Менинг бобом о'г'ирланган буюмлар билан савдо қиладиган пабда қора бозорга борган", деди у. Гарри Сент-Клер Дин бу буюмларни ноқонуний олиб кириш учун "Плоугҳ Инн"га ҳозирда муҳрланган махфий ё'лакдан фойдаланган. Крис Дин шунингдек, бобосининг Буюк Британиядан янгиликларни олиш учун босқинчи немис кучлари томонидан тақиқланган симсиз алоқа мосламаси, шунингдек, яна бир тақиқланган буюм бо'лган камераси борлигини ҳам айтиб о'тди.

Нацистлар истилоси даврида Гернси шаҳрида симсиз радиолар тақиқланган эди. Каррнинг та'кидлашича, Гарри Сент-Клер Дин Германия расмийларига тез-тез қаршилик ко'рсатган. "Гернси архивларида унинг судда иштирок этишини ко'рсатувчи бир қатор ҳужжатлар сақланиб қолган", деб та'кидлади Карр. У қо'шимча равишда 1944-йил 25-февралда Гернсидаги Германия расмийларидан орол суд ижрочисига юборилган хатда "о'тган йили ундан 12 000 РМ (банкноталар ва тангалар) мусодара қилингани" ко'рсатилганлигини ма'лум қилди.

Крис Диннинг қо'шимча қилишича, унинг бобоси судга тортилган ва жарима то'лашдан бош тортгани учун қамоққа олинган. Гарри Сент-Клер Дин Франсияга ко'чирилган ва охир-оқибат Германиядаги Хамелин қамоқхонасида тугаган, у ерда "у урушнинг қолган қисмини о'тказган". Крис Дин бобосини "озми-ко'пми оч қолган" ва қаттиқ калтакланган деб та'рифлаган. "У Гернсини тарк этганида 15 стон каби эди ва қайтиб келганида атиги етти ярим стон эди", деди у. Крис Дин бобосини "бироз ярамас" деб та'рифлаган.

Карр Гарри Сент-Клер Динга "оз миқдорда озиқ-овқат берилганини" тасдиқлади. Унинг со'зларига ко'ра, "У мухбирга инглиз сифатида немис қо'риқчилари томонидан шафқациз муносабатда бо'лганини, муштлашганини, тепилганини ва калтакланганини айтди".

Иккинчи жаҳон уруши охирига келиб, Америка қо'шинлари қамоқхонани озод қилишди ва Гарри Сент-Клер Динни набирасининг со'зларига ко'ра "ёмон" ҳолатда топишди. Крис Дин қо'шимча қилди: "Улар уни қайта тикладилар ва кейин уни лагер ва у ердаги маҳбуслар учун мас'ул қилиб қо'йишди, токи уни Буюк Британияга, кейин эса Гернсига қайтариб олиб келингунча". Карр Гарри Сент-Клер Дин қолган маҳбусларнинг назоратчиси, полиция бошлиг'и ва бош котиби этиб тайинланганини тасдиқлади. "У маҳбус о'ртоқлари учун озиқ-овқат ва кийим-кечак етказиб беришни ташкил қила олди", деди у.

1945-йилда Гернсига қайтиб келгач, Гарри Сент-Клер Дин мухбирга Гернси аҳолиси учун нацистлар нохушлигининг даражасини тушуниш қийинлигини айтди. Унга тегишли иқтибосда шундай дейилган: "Уларнинг шафқацизлигининг ко'лами ва чуқурлигини билиш учун буни бошидан кечиришингиз керак".

Крис Диннинг айтишича, бобоси "Плоугҳ Инн"ни бошқаришни давом эттирган ва 1955-йилда вафотигача у ерда қолган. "Унинг о'лими билан бог'лиқ тафсилотлар бироз г'алати", деб қо'шимча қилди у. "Унинг Плоугҳда тушлик қилиш учун кетган бармен бор эди. У қайтиб келганида, бобомни зинапоянинг пастки қисмида о'лик ҳолда топди".

Крис Дин оиласи ва "Плоугҳ Инн" о'ртасидаги кенг қамровли тарихни та'кидлади. Гарри Сент-Клер Диннинг о'лимидан со'нг, Крис Диннинг отаси, амакиси ва амакиваччаси 1989-йилда у бошқарувни о'з зиммасига олишидан олдин пабни бошқарган ва 1990-йилларнинг охиригача ишлаган. "Биз ҳаммамиз паб тарихи ва унинг узоқ вақтдан бери бир қисми бо'лганимиздан жуда фахрланамиз", деб хулоса қилди у.