Қулфланган идоралар ва миллионлаб хайриялар: Ҳиндистоннинг кам танилган сиёсий партиялари ичидан назар

Қулфланган офислар ва миллионлаб хайриялар: Ҳиндистоннинг кам танилган сиёсий партиялари ичига назар

Satyawadi Rakshak Party 2024 йилги сайловлар пайтида миллионлаб доллар сарфлаганини айтмоқда — аммо ҳозирда унинг офиси ёпиқ

Ҳиндистон ғарбидаги Гужарат штатининг Ананд шаҳрида жойлашган қулфланган квартира сиёсий партиянинг бош қароргоҳи бўлиб хизмат қилганини кўрсатувчи белгилар деярли йўқ эди.

У ерда на пешлавҳа, на ташвиқот плакати ва на сиёсий фаолиятнинг яққол далили бор эди. Шунга қарамай, қоғозда Satyawadi Rakshak Party яқинда жуда катта миқдорда пул олган.

2024 йилнинг март ойида якунланган молиявий йил учун расмий ҳужжатлар Гужаратда жойлашган ушбу партия 3,3 миллиард рупийдан (тахминан 35 миллион доллар; 25 миллион фунт стерлинг) ортиқ хайрия маблағлари олганини кўрсатмоқда. Бир неча ой ўтгач, Ҳиндистонда дунёдаги энг йирик умумий сайловлар бўлиб ўтганда, у фақат битта номзодни илгари сурди ва у ҳам гаров пулини йўқотди (керакли миқдорда овоз тўплай олмади).

Партия ҳисоботларида сайловолди ташвиқотига 84,8 миллион рупий сарфлангани, 3,16 миллиард рупийдан ортиғи эса "жамоат фаровонлиги" учун йўналтирилгани қайд этилган.

"Биз пулни хайрия ишларига сарфладик, лекин ҳисоб-китобларни юритмадик", деди партия президенти Свати Бен Пател. У партиянинг рўйхатдан ўтган офиси жойлашган турар жой мажмуасида яшайди.

Ушбу партия 2800 дан ортиқ Рўйхатга олинган тан олинмаган сиёсий партиялар (RUPPs) қаторига киради — бу Ҳиндистон сиёсатининг катта, аммо кам маълум бўлган қатламидир. Бу партиялар қонуний равишда рўйхатдан ўтган, бироқ штат ёки миллий даражада тан олиниши учун етарли овоз ёки ўринга эга бўлмаган.

Баъзилари сайловларда фақат вақти-вақти билан қатнашади ёки фақат бир нечта номзод кўрсатади. Шунга қарамай, йирик партиялар каби, улар ҳам хайрияларни қабул қилишлари ва солиқ имтиёзларидан фойдаланишлари мумкин. Хайрия қилувчилар ҳам тегишли бадаллар орқали ўзларининг солиққа тортиладиган даромадларини камайтиришлари мумкин.

Бу қоидалар сиёсий фаолликни рағбатлантиришга қаратилган, бироқ солиқ расмийлари улар суиистеъмол қилиниши мумкинлигини айтмоқда.

ББС'нинг бир неча ой давом этган суриштируви 2023-24 йилларда энг катта хайрия маблағларини олганини маълум қилган олтита RUPP фаолиятини ўрганди. Улар биргаликда тахминан 17 миллиард рупий олишган, ваҳоланки 2024 йилги сайловда бор-йўғи 15 та номзод кўрсатишган. Уларнинг ҳеч бири ғалабага яқин ҳам келмаган.

Баъзи партиялар олаётган маблағлар миқдори ва уларнинг сайловлардаги чекланган иштироки ўртасидаги номутаносиблик Ҳиндистон солиқ органларининг тобора кўпроқ эътиборини тортмоқда.

BBC кўрган Солиқ департаментининг ички ҳужжати шуни кўрсатадики, расмийлар камида 2022 йилдан бери RUPP'ларнинг шубҳали суиистеъмолларини текширмоқда.

Унда солиқ имтиёзларини қўлга киритишга интилаётган солиқ тўловчилар томонидан амалга оширилган 55,91 миллиард рупийлик шубҳали сохта сиёсий хайриялар, шунингдек, 6,65 миллиард рупийлик хорижий транзакциялар рўйхати келтирилган. Шунингдек, унда солиқ, хорижий молиялаштириш ва сайлов қонунчилигининг эҳтимолий бузилиши ҳолатлари кўрсатилган.

BBC томонидан ўрганилган олтита партиянинг ҳеч бири ушбу кенг кўламли терговларда ошкор этилмаган. BBC уларнинг бирортаси молиявий қонунбузарликларга йўл қўйганини аниқламади.

Аммо бир нечта ҳолатларда ташкилотларнинг ҳужжатларда қандай тасвирлангани ва мухбирлар жойида нималарни аниқлагани ўртасида сезиларли фарқ борлиги маълум бўлди.

Баъзи рўйхатдан ўтган офислар ёпиқ эди ёки фаолиятсиз бўлиб кўринди. Партия расмийлари баъзан молияни назорат қилмасликларини ёки катта миқдордаги маблағлар қандай ишлатилганини тушунтириб бера олмасликларини айтишди.

BBC, шунингдек, ушбу партияларнинг баъзилари фақат чекланган сиёсий иштирокка эга эканлиги ҳақидаги белгиларни топди. Гарчи уларнинг веб-сайтларида баъзан уйма-уй юриб ташвиқот олиб борилаётгани акс этган суратлар бўлса-да, Garib Kalyan Party номзоди Индрадеви Ҳиралал 2024 йилда ташвиқот олиб бориш учун ўз сайлов округига бормаганини айтди. У сайлов учун чоп этилган ягона плакатни кўрсатди.

Расмий текширувлар белгилари ҳам бор эди. Учта партия ўзлари ёки уларнинг расмийлари Солиқ департаменти томонидан чораларга дуч келганини айтди. Тўртинчи партияда эса, партия расмийсининг қариндоши оилавий уйда тинтув ўтказилганини айтди. Қолган иккиси бундай чораларни инкор этди.

Биҳар, Гужарат ва Деҳлидаги солиқ органлари, шунингдек, Тўғридан-тўғри солиқлар марказий кенгаши ушбу олти партиядан бирортаси тергов қилингани ёки тинтув қилингани ҳақидаги саволларга жавоб бермади.

Олти партия ичида Aam Janmat Party энг кўп пул олганини маълум қилган.

2020 йилда Патнада ташкил этилган ушбу партия дастлабки икки йил давомида 20 000 рупийдан (хайрия қилувчиларнинг номлари Сайлов комиссиясига тақдим этилиши керак бўлган чегара) юқори бўлган ҳеч қандай индивидуал хайрияларни маълум қилмаган.

Кейин эса унинг молиявий ҳолати кескин ўзгарди.

Aam Janmat Party 2022-23 йилларда 2,16 миллиард рупий хайрия олганини маълум қилди. Кейинги йили бу кўрсаткич деярли уч бараварга кўпайиб, 6,2 миллиард рупийдан ошди — бу мамлакатнинг асосий мухолифат партияси бўлмиш Ҳиндистон Миллий Конгресси олган тахминан 2,8 миллиард рупийдан икки баравар кўпдир.

Aam Janmat Party расмийлари бу тўсатдан ўсишни тушунтириб бера олишмади.

Aam Janmat Party 2024 йилги умумий сайловларда фақат битта номзод кўрсатди. У овозларнинг жуда кичик қисмини қўлга киритди ва гаров пулини йўқотди.

BBC унинг асосчи президенти Анамика Пасваннинг изини Биҳар штатининг Патна шаҳридан топди. Ҳозирда штатда ҳукмрон Bharatiya Janata Party (BJP) вице-президенти бўлган Пасван Aam Janmat партиясини 2022 йилда тарк этганини айтди.

Мухбирлар кейинроқ унинг кетиши ҳақидаги ҳужжатларни сўрашганда, Пасван йўқ эди. Унинг эри рафиқасининг истеъфога чиқиш ҳақидаги аризасини ва партия юзлаб мил ғарбга, Гужарат штатидаги Аҳмадобод шаҳрига кўчгани ҳамда Гаурав Мишра унинг президенти бўлгани ҳақидаги бошқа бир ҳужжатни тақдим этди.

Аммо у ердаги рўйхатдан ўтган манзилдаги офис ёпиқ эди.

Унинг ғазначиси Дҳармендра Вайшнав телефон орқали Aam Janmat "фаолиятини тўхтатганини" айтди. У партия молияси ҳақида ҳеч нарса билмаслигини айтди ва саволларни Мишрага йўналтирди, у эса такрорий қўнғироқлар ва хабарларга жавоб бермади.

Бироқ, партиянинг рўйхатдаги банк ҳисоб рақами ҳали ҳам пул қабул қилиши мумкин эди. BBC кичик миқдорда хайрия юборди ва тўлов амалга ошди.

Гариб Калян Партй'нинг рўйхатдан ўтган офиси ҳам ёпиқ эди.

У 2023-24 йилларда 1,38 миллиард рупий хайрия олганини маълум қилган, аммо умумий сайловларда бор-йўғи учта номзод кўрсатган.

Унинг президенти Нираж Кумар Кшатриянинг уйида онаси партия ҳақида кам нарса билишини айтди. Аммо у Солиқ департаменти ходимлари оилавий уйни тинтув қилганини эслади, гарчи бунинг сабабини билмаса-да.

Сиёсий молияни кузатувчи тадқиқотчиларнинг айтишича, бу ҳолат ушбу партиялар олаётган пулларни нима қилишаётгани ҳақида саволлар туғдиради.

"Бу партиялар сайловларда фаол эмас, шунга қарамай улар жуда катта маблағ олмоқдалар ва бу пулларни сарфламоқдалар ҳам", деди сайловларни кузатувчи Association for Democratic Reforms тадқиқотчиси Шелли Маҳажан.

Аммо бундай транзакцияларни кузатиш қийин бўлиши мумкин. Солиқ расмийлари BBC'га пуллар солиқ тўловчилар, сиёсий партиялар ва воситачилар тармоғи орқали ҳаракатланиши мумкинлигини, бу эса пулнинг қаердан келиб чиққани ва охир-оқибат қаерга бориб тақалганини кўришни қийинлаштиришини айтди.

BBC ушбу олти партияга қилинган бирор-бир хайрия маблағлари шу тарзда қайтариб юборилганини аниқлай олмади.

Бироқ, у New India United Party донорлари рўйхатига киритилган икки кишини топди, улар ўз хайриялари бўйича солиқ имтиёзларини талаб қилганликларини айтишди.

Аҳмадободда яшовчи бир киши 500 000 рупий берганини тасдиқлади.

Иккинчиси эса дўстининг тавсияси билан хайрия қилганини айтди. "Мен буни солиқни тежаш усули сифатида қилдим ва буни декларацияда кўрсатдим", деди у ва расмийлар у билан боғланмаганини қўшимча қилди.

Аҳмадобод, Деҳли ва Патнадаги уч нафар солиқ расмийси исмини ошкор қилмаслик шарти билан, профессионал бухгалтерлар (chartered accountants) ва бошқа воситачилар солиқ чегирмаларини хоҳловчи солиқ тўловчиларни хайрия қабул қилишга тайёр бўлган партиялар билан боғлаши мумкинлигини айтди.

Баъзи ҳолларда, уларнинг айтишича, воситачилар партия молияси устидан сезиларли назоратга эга бўлиши ҳам мумкин.

Сурендер Тивари ўзининг Swatantrata Abhivyakti Party партиясида айнан шундай бўлганини айтди. Ушбу партия 2023-24 йилларда 2,19 миллиард рупий хайрия олганини маълум қилган.

Гарчи у президент бўлса-да, Тивари партия пулларини назорат қилмаганини айтди. Унинг сўзларига кўра, партиянинг профессионал бухгалтери молияни бошқарган ва унга сайловолди ташвиқоти учун маблағ берган.

"Бухгалтер менга сайловолди ташвиқоти учун озроқ пул берди", деди Тивари. "Кейин у хайрия орқали солиқ имтиёзларини олмоқчи бўлган мижозларга ташвиқот видеоларини кўрсатарди."

Тивари партия июль ойида Солиқ департаментидан билдиришнома олганини айтди ва ўзининг бухгалтери Маюр Сингҳни уни "ғафлатда" қолдирганликда айблади.

Сингҳ ҳеч қандай қонунбузарлик қилганини инкор этди. Унинг айтишича, унинг роли партиялар Сайлов комиссиясига топшириши керак бўлган аудит ҳисоботларини тайёрлаш билан чекланган, гарчи у BBC томонидан ўрганилган бир нечта партияларда ишлаганини тан олган бўлса-да.

"Тушунишга ҳаракат қилинг, бу партиялар ортида бир хил одамлар турибди", деди у батафсил маълумот бермасдан.

Ҳиндистоннинг кам танилган партиялари билан боғлиқ хавотирлар фақат пул билан чекланиб қолмайди. Сайлов комиссияси фаолиятсиз партияларни ўз расмий рўйхатидан чиқариш устида ҳам ишламоқда.

Ўтган йили у олти йил давомида номзод кўрсатмаган 800 дан ортиқ RUPP'ни рўйхатдан чиқарди. Аммо у партиянинг қонуний рўйхатини бекор қила олмайди, бу эса бундай чораларнинг таъсирини чеклайди.

BBC комиссиядан солиқ органлари RUPP'лар, жумладан, ўрганилган олтита партия билан боғлиқ шубҳали молиявий қонунбузарликлар ҳақида маълумот алмашган-алмашмаганини сўради. У жавоб бермади.

Текширувлар кучайган сари, расмийлар олдидаги вазифа ушбу партияларни ким назорат қилишини, уларнинг пуллари қаердан келишини ва охир-оқибат қандай сарфланишини аниқлашдан иборат бўлади.