Қирғизистоннинг ППП портфели 5,1 миллиард доллардан ортиқ инвестицияларга эга 90 та лойиҳадан ошади

Қирғизистоннинг давлат-хусусий шериклик (ДХШ) портфели сезиларли даражада ўсди, ҳозирда инвестициялари 450 миллиард сўмдан (5,1 миллиард доллардан ортиқ) ёки тахминан 4,6 миллиард доллардан ошадиган 90 дан ортиқ лойиҳаларни қамраб олади. Бу Евроосиё Тараққиёт Банки (ЙТБ), Қирғизистоннинг ДХШ Маркази ва Қирғиз-Россия Славян Университети томонидан тақдим этилган янги мамлакат шарҳида батафсил баён этилганидек, 2017-йилдаги атиги учта лойиҳадан сезиларли даражада ўсишни англатади.

“Қирғизистон Республикасида ДХШни ривожлантириш: тўпланган тажриба, сабоқлар ва келажакдаги архитектура” деб номланган ҳисобот мамлакатнинг ДХШ бозорини чуқур таҳлил қилишни таклиф этади. Унда мавжуд лойиҳалар портфели, молиялаштириш усуллари, институционал тузилма ва янги лойиҳаларни бошлаш тартиблари ёритилган. Шарҳда транспорт сектори ДХШга хусусий инвестицияларнинг энг катта улушини, яъни 81,6% ни ташкил этиши таъкидланган. Аксинча, қишлоқ хўжалиги индивидуал ДХШ лойиҳалари сони бўйича етакчилик қилади.

Мамлакат портфелининг сезиларли қисми кичикроқ лойиҳалардан иборат бўлиб, барча ДХШ ташаббусларининг тахминан 57% инвестиция ҳажми 100 миллион сўмгача бўлган. Ҳисоботга ко'ра, ушбу ёндашув кичик ва о'рта бизнесга инфратузилмани ривожлантириш билан шуг'улланиш имконини беради. Географик жиҳатдан лойиҳалар тақсимланиши марказлашганлигича қолмоқда, ППП ташаббусларининг 30% дан ортиг'и пойтахт Бишкек шаҳрида жойлашган.

Қирг'изистон ҳам 2022–2026 йиллардаги ПППни ривожлантириш дастурида белгиланган мақсадлардан ошиб кетди. Дастур дастлаб 52 та ППП шартномасини тузишга қаратилган эди, аммо шарҳ шуни ко'рсатадики, 67 та шартнома якунланди, бу мақсаддан 129% га ошиб кетди.

**Ҳозирда амалга оширилаётган 71 та лойиҳа**

Қирг'изистон портфелидаги 90 дан ортиқ ППП лойиҳаларидан 71 таси ҳозирда амалга ошириш босқичида. Асосий ташаббуслар қаторига 640 миллион долларлик инвестиция киритиш режалаштирилган Келечек пуллик туннел лойиҳаси киради. Портфелда шунингдек, 29,7 миллион долларлик О'зген айланма ё'л лойиҳаси ва умумий қуввати 300 МВт ва 220 миллион долларлик инвестицияга эга қуёш электр стансияларини ривожлантириш схемалари ҳам мавжуд.

Шарҳда ППП лойиҳалари уларнинг ҳаёт айланишининг турли босқичларида ко'риб чиқилади ва мавжуд молиялаштириш воситалари ҳақида батафсил ма'лумот берилади. Шунингдек, у ППП лойиҳаларини ишга тушириш тартиб-қоидаларини баён қилувчи назорат ро'йхатини ҳам о'з ичига олади. ЙТБнинг ППП лойиҳалари директори Светлана Маслова ушбу шарҳ инвесторлар, кредиторлар ва давлат органларини Қирг'изистоннинг ППП бозори ва аниқ лойиҳаларни баҳолаш учун зарур ма'лумотлар билан та'минлаш мақсадида ишлаб чиқилганини та'кидлади.

"Биз ушбу шарҳни ППП инвестиция қарорларини қабул қилишнинг амалий воситаси сифатида ишлаб чиқдик. Инвесторлар ва кредиторлар учун у ППП бозорини баҳолаш, истиқболли лойиҳаларни аниқлаш ва иштирок этиш шартларини тушунишнинг тезкор усулини таклиф этади", деб тушунтирди Маслова.

У шунингдек, ҳужжатда ЙТБнинг ППП доиралари ва лойиҳа портфелларини ишлаб чиқиш бо'йича кенгроқ са'й-ҳаракатларининг бир қисми бо'лган қоидалар ва институтларни такомиллаштириш мумкин бо'лган соҳалар ҳам ко'рсатилганлигини та'кидлади.

**ППП доираси тартибга солиш о'згаришларига учрайди**

Қирг'изистоннинг ППП учун институционал доираси ваколатли давлат органлари, лойиҳаларни тайёрлашни молиялаштириш жамг'армаси ва Бизнесни ривожлантириш ва инвестиция кенгашидан иборат. 2025-йилда киритилган қонунчиликка киритилган о'згартиришлар кичикроқ лойиҳалар учун махсус қоидалар билан ППП лойиҳаларини бошлаш ва бериш жараёнларини соддалаштирди.

Қирг'изистоннинг ППП маркази директори Нурбек Анарбекин амалдаги ме'ёрий-ҳуқуқий база ҳам йирик, ҳам кичик ППП лойиҳаларини амалга оширишга ёрдам беришини тасдиқлади. Анарбекин мамлакатнинг ППП портфели ҳозирда 90 та лойиҳадан ошганини ва умумий инвестициялар ҳажми 450 миллиард со'мдан (5,1 миллиард доллардан ортиқ) ошганини тасдиқлади. Шунингдек, у ЕДБ билан ҳамкорликни Қирг'изистоннинг институционал ППП тизимини ривожлантиришнинг ажралмас қисми сифатида та'кидлади.

ППП механизмлари турли соҳаларда қо'лланилган. Сог'лиқни сақлаш соҳасида мамлакатнинг дастлабки ППП лойиҳаларидан бири 2018-йилда халқаро ҳамкорлик мукофотларига номзод бо'лган Фресениус Медисал Саре билан ҳамкорликда гемодиализ хизматларини ташкил қилишни о'з ичига олган. Қирг'изистон Президенти ҳузуридаги Миллий инвестиция агентлиги, ППП маркази, Элдик банки, Қирг'из-Россия славян университети ва халқаро молия институтлари вакиллари мамлакат шарҳи тақдимотида иштирок этишди.

**ЕДБ ПППни ривожлантириш бо'йича ишларни кенгайтирмоқда**

ЕДБ мамлакат даражасидаги ППП шарҳлари давлат-хусусий шериклик механизмларининг о'сишини қо'ллаб-қувватлаш ва инвесторларга мавжуд лойиҳалар ва бозор шароитлари ҳақида ма'лумот бериш бо'йича кенгроқ ташаббусининг бир қисми эканлигини та'кидлади. Банк Евроосиё бўйлаб фаолият юритувчи кўп томонлама ривожланиш институти ҳисобланади. 2026-йил июн ойи охирига келиб, унинг тўпланган портфелига умумий инвестицияси 22,1 миллиард долларни ташкил этган 348 та лойиҳа киритилган.

Евроосиё тараққиёт банкининг портфели транспорт инфратузилмаси, рақамли тизимлар, яшил энергия, қишлоқ хўжалиги, саноат ва машинасозлик соҳаларидаги лойиҳаларни қамраб олади. 2022–2026-йиллар стратегияси доирасида банк учта минтақавий ташаббусни ҳам амалга оширмоқда: Марказий Осиё сув-энергетика комплекси, Евроосиё транспорт доираси ва Евроосиё товарларни тақсимлаш тармоғи.