Путин энди Украинадаги ғалабани даъво қила олмайди, деди Нобел тинчлик мукофоти совриндори ББСга

Нобел тинчлик мукофоти совриндори Дмитрий Муратов ББСга Россия президенти Владимир Путин энди Украинада г'алаба қозона олмаслигини ма'лум қилди ва шу билан бирга Путин раҳбарлигида ядровий кучайиш эҳтимоли ҳақида огоҳлантирди.

Москвадаги "Новая газета" газета офисларининг жимжит ё'лакларида чуқур бо'шлиқ ҳукмронлик қилмоқда. "Энди газета ё'қ", деди собиқ бош муҳаррир Дмитрий Муратов.

Муратов о'ттиз йил олдин "Новая газета"га асос солган ва уни Россиядаги мустақил журналистиканинг етакчи овози сифатида та'сис этган, инсон ҳуқуқлари бузилиши ва юқори даражадаги коррупцияни фош қилгани билан танилган. 2021-йилда унга "со'з эркинлигини ҳимоя қилишга" содиқлиги учун Нобел тинчлик мукофоти берилган. Нобел қо'митаси "[Новая газета]нинг олти нафар журналисти, жумладан, Чеченистондаги уруш ҳақида фош қилувчи мақолалар ёзган Анна Политковская о'лдирилганини" та'кидлаб, газетанинг жасоратли репортажларини э'тироф этди.

Бироқ, бу э'тироф нашрни ҳимоя қилмади. Муратов шундай тушунтирди: "Путин фармон чиқарди ва газетанинг босмахоналари миллийлаштирилди. Унинг ро'йхатдан о'тказилиши бекор қилинди". Кейинчалик у УНИСЕФнинг украиналик қочқинлар учун гуманитар са'й-ҳаракатларини қо'ллаб-қувватлаш учун Нобел мукофоти медалини аукционга қо'йди.

"Новая газета" онлайн фаолият юритаётган бо'лса-да, унинг веб-сайтига кириш Россия ичидаги расмийлар томонидан то'сиб қо'йилган, фақат чет элдан ёки ВПН орқали кириш мумкин. Бу ҳолат Россияда со'з эркинлигининг кенгроқ бостирилишини акс эттиради, бу 2022-йилда Украинага то'лиқ миқёсда бостириб кирганидан бери кучайиб бормоқда.

"Ко'пгина жамоатчилик фикри етакчилари "хорижий агентлар", "экстремистлар" ёки "террорчилар" деб э'лон қилинди. Бир неча юзлаб", деб та'кидлади Муратов. У қо'шимча қилди: "Рақамлар турлича, аммо консерватив ҳисоб-китобларга ко'ра, Россиянинг "махсус ҳарбий операцияси" [Украинада] бошланганидан бери камида 1500 киши ҳозирги давлат сиёсатига қарши чиққани учун қамоқда. Бу СССРдаги КГБнинг ваҳший кунларидан уч баравар ко'п".

У тарихга параллел равишда диссидент Андрей Сахаровнинг 1975-йилда Нобел тинчлик мукофоти совриндори ма'рузасида Совет Иттифоқидаги 120 дан ортиқ сиёсий маҳбусларни санаб о'тганини ва о'н йилдан со'нг Амнестй Интернатионал ташкилоти СССРда 600 дан ортиқ виждон маҳбуслари борлигини тахмин қилганини эслади.

Журналистлар Антонина Фаворская, Константин Габов, Сергей Карелин ва Артём Кригер яқинда экстремизм айбловлари билан беш ярим йилга қамоқ жазосига ҳукм қилинди.

Кремл 2022-йилда тезкор ва муваффақиятли "ҳарбий операция" бо'лишини кутган нарса Иккинчи Жаҳон урушидан бери Европанинг энг ҳалокатли можаросига айланди. Шунга қарамай, Президент Путин Россиянинг г'алабасини ишонч билан башорат қилишда давом этмоқда.

Муратов бунга жавобан: "Ҳеч қачон "г'алаба" бо'лмайди. Чунки қарийб беш йилдан бери содир бо'лаётган воқеалар - қандай тугашидан қат'и назар - энди г'алаба деб ҳисобланмайди. Икки славян халқи бир миллион одамни ёки бир миллиондан ортиқ одамни парчалаб ташлаганида, бу г'алаба бо'лиши мумкин эмас", деди.

У Украинадаги ҳозирги вазият ҳақида батафсил ма'лумот берди: "Менимча, Украина билан ҳозирги вазият шундай: уни ё'қ қилиш мумкин, лекин уни забт эта олмайсиз. Ё'қ қилиш деганда нимани назарда тутяпман? Ядро қуролидан фойдаланишгача давом этаётган эскалация."

Кремл раҳбарининг ядровий қуролдан фойдаланиш эҳтимоли ҳақида со'ралганда, Муратов Путиннинг фикрларини биламан деб да'во қиладиган сиёсий мутахассисларни "чарлатанлар" деб рад этди ва буни астрология билан таққослади. "Владимир Путиннинг бошида нима бо'лаётганини ҳеч ким билмайди. Ва мен билмайман", деди у.

"Мен нарсаларни фақат журналист сифатида ко'раман. Мен катта ма'лумотларни о'рганаман. Ва йил бошидан бери ядровий қуролдан фойдаланиш зарурати 500 мартадан ортиқ тилга олинди. Буни ақлдан озганлар айтганда, мен э'тибор бермайман. Лекин мен бу ҳақда давлат телевидениесида муҳокама қилинганини эшитганман. Ва давлат томонидан о'тказиладиган Санкт-Петербург халқаро иқтисодий форумида ма'рузачилардан бири ядровий қуролдан фойдаланишни ижобий, яхши нарса деб та'кидлади."

2022-йил феврал ойида Президент Путин Украинага бостириб киришни "Россия хавфсизлигини та'минлаш" зарурлигини айтиб оқлади. Муратов бу да'вога қарши чиқди: "Айтинг-чи, хавфсизлик кучайтирилдими? Украина дронлари энди [Россиянинг энг йирик онлайн чакана сотувчиси] Вилдберриес омборларига ҳужум қилаётган бир пайтда; бензин инқирози, мобил интернетнинг узилиши, сиёсий маҳбуслар биланми? Хавфсизлик кучайтирилдими ёки ё'қми?" Украина қуролли кучлари ҳақиқатан ҳам Россия ҳудудининг тубидаги Вилдберриес омборларини нишонга олишни бошлади.

Владимир Путиннинг ички рейтингининг пасайиши ҳақида хабар берилганига қарамай, Муратов Россия президенти ҳокимиятни мустаҳкам ушлаб турганига ишонади. "Кечирасиз, мен буларнинг барчаси элита а'золари о'ртасидаги бо'линиш, махфий фитналар ҳақида гапираётганига ишонмайман. Мамлакатни Владимир Путин бошқаради. Улар ундан қо'рқишади. Ва бу қо'рқув унинг асосий қо'ллаб-қувватлаш базаси: Федерал хавфсизлик хизмати (ФСБ) томонидан ҳар жиҳатдан кучайтирилади."

Муратов о'з ҳукуматини танқид қилган бо'лса-да, Г'арб раҳбарлари ҳақида кам иллюзияларга эга. Унинг фикрича, Путин "Европа етакчиларининг асл қадрини жуда яхши билади. Бир томондан, улар у билан инсон ҳуқуқлари ҳақида гаплашишади. У баланд овозда кулади, чунки бошқа томондан улар Россия билан нефт, газ, олмос ва бошқа нарсалар савдоси бо'йича шартномалар имзолайдилар ёки илгари шартномалар имзолардилар. Улар Путин билан Европа қадриятлари ҳақида гаплашганда, у чиндан ҳам баланд овозда кулади. У унга бу қадриятларни тарг'иб қилган одамларнинг асл қадрини билади."

Россияда Муратов "хорижий агент" деб номланган, бу ёрлиқ Кремл танқидчиларини жазолаш учун тез-тез ишлатилади. "Хорижий агентлар" чекланган ҳуқуқларга дуч келишади, жумладан, о'қитиш ва сайловларда иштирок этишни тақиқлаш ва мулк сотишдан тушган активларга киришни чеклаш. Бу ёрлиқ шунингдек, шахсларни ички душман сифатида таҳқирлашга қаратилган.

Бироқ, Муратов о'з босимини камайтираётганга о'хшайди, бунинг о'рнига қамоқдаги ватандошларнинг аҳволини та'кидлашни танлайди. "Ҳозир мени энг ташвишга соладиган нарса шундаки, дунёда ҳеч ким қо'шни мамлакатимизда ер эгаллаб олишга қарши биринчи бо'либ гапирган сиёсий маҳбуслар билан қизиқмайди", деб тушунтирди у.

У марҳум мухолифат етакчиси Алексей Навалнийнинг коррупцияга қарши ташкилоти билан алоқадорликда гумон қилиниб экстремизм айбловлари билан қамоққа олинган то'рт журналист - Антонина Фаворская, Константин Габов, Сергей Карелин ва Артём Кригернинг фотосуратлари солинган папкани тақдим этди.

Бошқа бир фотосуратда шаҳар кенгаши а'зоси Алексей Горинов урушга қарши гапирганидан кейин Россия ҳарбийлари ҳақида "билгач ёлг'он ма'лумот тарқатгани" учун қамоққа олинган.

"Мана ажойиб пианиночи, Павел Кушнир", деди Муратов уни "Рахманинов ва Шубертнинг ажойиб ижрочиси" деб та'рифлаб. Кушнир урушга қарши видеоларни жойлаштиргани учун ҳибсга олинган ва кейинчалик 39 ёшида очлик э'лон қилган пайтда тергов ҳибсхонасида вафот этган. Муратов иккинчи фотосуратни ко'рсатди: "Ва бу унинг тобутида".

Ушбу фотосуратлар ва қамоқхона ҳикоялари туркуми ҳукуматга қарши деб ҳисобланганлар дуч келадиган хавфларни та'кидлайди, ҳукумат ва урушни жамоатчилик томонидан танқид қилиш билан бог'лиқ хавфларни та'кидлайди.

Нобел мукофоти лауреати бо'лиш унинг со'з эркинлигини ҳимоя қиладими, деган саволга Муратов: "Бу мен учун савол эмас. Имкониятингиз бо'лганда, буни расмийлардан со'ранг", деб жавоб берди.

Кейин у апрел ойидаги яна бир фотосуратни ко'рсатди: "Бу газетанинг адвокати бинога киришни кутаётган пайтда. Полиция бизнинг офисимизни тинтув қилди. О'н уч соат давом этди. Ва улар адвокатларни ичкарига киритишмади. Бизнинг бош муҳарриримиз Олег Ролдугин энди уй қамог'ида."

Муратов ҳукумат танқидчилари учун Россиядаги ҳаётнинг ачинарли манзарасини чизди, аммо у умид лаҳзаларини ҳам топди. "Биз жим турадиган даврда яшаяпмиз. Лекин жуда ко'п одамлар бизнинг қилаётган ишимизни қо'ллаб-қувватлайди. Москва ко'чаларида ҳамкасбларим ва мен фақат миннатдорчилик со'зларини эшитамиз. Улар пичирлаб айтилади. Лекин одамлар нима деб о'йлаши жуда муҳим."

Нобел тинчлик мукофоти совриндори Дмитрий Муратов Россия томонидан "хорижий агент" деб топилди.