Покистонда чиқиндилардан энергия олиш схемасига университет раҳбарлик қилади

Нортҳумбриа университети Покистонда қишлоқ хо'жалиги чиқиндиларини тоза энергияга айлантириш учун мо'лжалланган биринчи то'лиқ ко'ламли заводни бошқаришга тайёрланмоқда. Доктор Шаҳид Расул ва доктор Жибран Халиқ ушбу ташаббуснинг бошида.

Буюк Британия университети академиклари Сафер Плус деб номланган лойиҳа учун муваффақиятли маблаг' олишди. Нортҳумбриа университетининг Муҳандислик, физика ва математика мактаби бощилигидаги ушбу лойиҳа пахта поялари ва шакарқамиш чиқиндиларини биоёқилг'ига айлантиради.

Ҳар йили миллионлаб тонна ушбу чиқиндилар Покистоннинг Панжоб вилоятида ёқиб юборилади, бу эса ҳаво ифлосланишини кучайтиради ва минтақанинг мавсумий смогига ҳисса қо'шади.

Буюк Британия ҳукумати лойиҳага қарийб 1,25 миллион фунт стерлинг ажратди, бу шунингдек, Панжобдаги аёллар учун қишлоқ хо'жалиги чиқиндиларини йиг'иш ва етказиб бериш орқали янги даромад оқимини яратади.

Хом ашё био-ко'мир гранулаларига айлантириш учун торрефаксия деб аталадиган иситиш жараёнидан о'тади. Ушбу гранулалар г'ишт печлари ва то'қимачилик фабрикаси қозонларида импорт қилинган ко'мирни алмаштириш имкониятига эга бо'либ, харажатларни 40-50% га камайтиради.

Лойиҳанинг етакчи академикларидан бири доктор Жибран Холиқ шундай деди: "Покистон ҳар йили саноатини ривожлантириш учун ко'мир импортига 2,5 миллиард доллардан ортиқ маблаг' сарфлайди, шу билан бирга миллионлаб тонна экин қолдиқлари далаларда ёқилади, чунки улар учун бозор ё'қ". Биоко'мир гранулалари импорт қилинган ко'мир о'рнини босиши кутилмоқда.

Лойиҳанинг асосий таркибий қисми чиқиндиларни етказиб бериш учун мас'ул бо'лган аёллар бощилигидаги биомасса кооперативидир. Университет ма'лумотларига ко'ра, Жанубий Панжоб қишлоқларидаги аёллар одатда кунига уч-олти соат ёқилг'и йиг'иш билан шуг'улланишади ва ко'пинча оилавий фермаларда ҳақ то'ламасдан ишлайди.

Кооператив орқали завод яқинидаги 120 дан ортиқ хонадон фермерлар ҳозирда ё'қ қилиш учун то'лаётган материаллар учун расмий даромад оладилар. Лойиҳанинг о'қув лавозимларининг камида 60 фоизи аёллар учун ажратилган бо'либ, то'ловлар уларнинг даромадлари устидан мустақил назоратни та'минлаш учун то'г'ридан-то'г'ри мобил ҳамёнларига о'тказилади.

Покистоннинг учта то'қимачилик ишлаб чиқарувчиси биоко'мирни қозон ёқилг'иси сифатида синаб ко'ришга ва'да беришди.

Холиқ шундай деб та'кидлади: "Ушбу лойиҳани бошқалардан ажратиб турадиган нарса шундаки, биз бошқа лаборатория тадқиқотини таклиф қилмаймиз. Биз билимларни ривожлантиришга олти йил сарфладик ва энди ёқилг'идан фойдаланишга аллақачон рози бо'лган учта то'қимачилик фабрикаси билан жонли тижорат об'эктини қурмоқдамиз. Бу тадқиқот натижаларини Покистон эгалик қилиши ва кенгайтириши мумкин бо'лган инвестиция қилинадиган, такрорланадиган бизнесга айлантирадиган қадамдир".