Ўзбекистон бюджети даромадлари 2026 йилнинг биринчи ярмида 17,6 миллиард доллардан ошди
Ўзбекистон бюджети даромадлари 2026 йилнинг биринчи ярмида 17,6 миллиард доллардан ошди
Олий Мажлис Қонунчилик палатасида кўриб чиқилган ҳисоботга кўра, 2026 йилнинг дастлабки олти ойида Ўзбекистон Давлат бюджети даромадлари 207,4 триллион сўмни ёки 17,6 миллиард доллардан кўпроқни ташкил этди, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 63,2 триллион сўмга ёки 5,3 миллиард доллардан кўпроққа кўпдир.
Давлат бюджети ва давлат мақсадли жамғармалари бюджетларининг январь–июнь ойларидаги ижроси тўғрисидаги ҳисоботни парламент қуйи палатасининг навбатдаги мажлисида Бош вазир ўринбосари – иқтисодиёт ва молия вазири Жамшид Қўчқоров тақдим этди. Депутатлар, шунингдек, судьялар ва ички ишлар органлари профилактика инспекторларининг мақомига оид бир қатор қонун лойиҳаларини ҳам кўриб чиқдилар. Ушбу масалалар аввалроқ сиёсий партиялар фракциялари, парламент қўмиталари ва ишчи гуруҳлари томонидан экспертлар ҳамда тегишли вазирлик ва идоралар вакиллари иштирокида муҳокама қилинган эди.
Ҳисоботда айтилишича, 2026 йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистон ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) 8,5 фоизга ўсган. Бозор хизматлари 16,9 фоизга, саноат маҳсулотлари ишлаб чиқариш 8 фоизга, қурилиш 13,8 фоизга ва қишлоқ хўжалиги 4,7 фоизга ошган. Инфляция йил бошига нисбатан 3,3 фоизни ташкил этди. Асосий капиталга киритилган инвестициялар 17,5 фоизга ошиб, 338,9 триллион сўмни ёки 28,8 миллиард доллардан кўпроқни ташкил этди. Тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ва кредитлар 12,4 миллиард долларга етди, олтинни ҳисобга олмаганда экспорт эса 31,6 фоизга ошиб, 14,4 миллиард долларни ташкил этди.
Тўғридан-тўғри солиқ тушумлари 77 триллион сўмни ёки 6,5 миллиард доллардан кўпроқни ташкил этиб, 75,1 фоизлик ўсишни кўрсатди. Эгри солиқлардан тушган даромадлар 20 фоизга ошиб, 61,6 триллион сўмни ёки 5,2 миллиард доллардан кўпроқни ташкил этди, ресурс солиқлари ва мол-мулк солиғидан тушган даромадлар эса 48,7 фоизга ошиб, 29,1 триллион сўмга ёки 2,4 миллиард доллардан кўпроққа етди. Маҳаллий бюджетларга қўшимча даромад манбаларидан яна 6,2 триллион сўм ёки қарийб 528 миллион доллар келиб тушди.
Ижтимоий соҳага йўналтирилган харажатлар 105,8 триллион сўмни ёки 9 миллиард доллардан кўпроқни ташкил этди, бу Давлат бюджети умумий харажатларининг 51,5 фоизига тенг ва 8,7 фоизга кўпдир. Шундан 49,5 триллион сўми ёки 4,2 миллиард доллардан кўпроғи таълимга, 22,7 триллион сўми ёки қарийб 2 миллиард доллари соғлиқни сақлашга ва 7,3 триллион сўми ёки 621 миллион доллардан кўпроғи пенсия ва молиявий ёрдамга йўналтирилди. Ўзбекистоннинг Миллий барқарор ривожланиш мақсадларига мувофиқ харажатлар 161,3 триллион сўмга ёки 13,7 миллиард доллардан кўпроққа етди ва умумий харажатларнинг 78,5 фоизини ташкил этди.
Ҳисоботда уй хўжаликлари ва маҳаллий инфратузилмага дахлдор бир нечта дастурларни молиялаштириш ҳам баён этилган. Ипотека кредитлари бўйича фоиз субсидияларига 814,2 миллиард сўм ёки қарийб 70 миллион доллар ажратилди, Ташаббусли бюджет (Иштирокли бюджет) ташаббусларига эса 3,2 триллион сўм ёки 272 миллион доллардан кўпроқ маблағ йўналтирилди. Ичимлик суви таъминоти ва оқова сув тармоқларини яхшилашга яна 837,2 миллиард сўм ёки 71,2 миллион доллардан кўпроқ маблағ ажратилди.
Умумий бюджет субсидиялари 13 триллион сўмни ёки 1,1 миллиард доллардан кўпроқни ташкил этди. Ушбу маблағнинг 5,5 триллион сўми ёки 468 миллион доллардан кўпроғи ижтимоий аҳамиятга эга соҳаларга, жумладан, нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари, жамоат транспорти ҳамда ижара ёки ўқиш тўловларига йўналтирилди. Энергетика ва иссиқлик таъминоти соҳаларида тарифлар ва харажатлар ўртасидаги фарқни қоплаш учун қарийб 5 триллион сўм ёки 425 миллион доллардан кўпроқ маблағ сарфланди.
Ҳисоботни кўриб чиқиш жараёнида депутатлар Ҳисоб палатаси томонидан давлат маблағларидан фойдаланишда аниқланган камчиликларни ҳам таҳлил қилдилар. Ижтимоий ва ишлаб чиқариш инфратузилмасини ривожлантириш дастури доирасидаги марказлаштирилган инвестиция харажатлари режалаштирилган даражанинг 88,6 фоизи миқдорида амалга оширилди. Фанга йўналтирилган харажатлар режанинг 85,4 фоизини, ободонлаштириш харажатлари эса 89,2 фоизини ташкил этди.
Депутатлар ушбу соҳаларда маблағларнинг тўлиқ ўзлаштирилмагани юзасидан тушунтиришлар талаб қилдилар ҳамда йилнинг биринчи ярмида берилган солиқ ва божхона имтиёзларининг самарадорлигини шубҳа остига олдилар. Йиғилишда солиқ ва божхона имтиёзларининг иқтисодий ва ижтимоий таъсирини жорий мониторинг қилиш ҳали ҳам талаб даражасида эмаслиги таъкидланди. Шунингдек, вазирлик ва идоралардаги ички аудит хизматлари фаолияти, айниқса, бюджет маблағларидан ноқонуний ёки ноўрин фойдаланишни эрта босқичда аниқлаш ва олдини олиш механизмлари юзасидан хавотирлар билдирилди.
Депутатлар бюджет харажатлари ва мақсадли кўрсаткичлар устидан назоратни кучайтиришни, инвестиция дастурларига киритилган лойиҳаларнинг белгиланган муддатларда ишга туширилишини таъминлашни ҳамда солиқ ва божхона имтиёзларини тармоқлар ва корхоналар кесимида батафсилроқ баҳолашни таклиф қилдилар. Шунингдек, улар вазирлик ва идоралардаги ички аудит бўлинмаларининг масъулиятини оширишга ва давлат маблағларидан ноўрин фойдаланиш сабабларини бартараф этиш бўйича профилактика чораларини кучайтиришга чақирдилар.
Давлат бюджети ижроси тўғрисидаги ҳисобот ялпи мажлисдан олдин дастлаб сиёсий партиялар фракциялари ва парламент қўмиталари томонидан кўриб чиқилган эди. Кўриб чиқиш давомида депутатлар бюджет даромадлари ва харажатлари, ҳудудларни ривожлантириш, давлат дастурлари ва давлат харажатларининг таъсири билан боғлиқ 60 дан ортиқ масалаларни кўтардилар. Тегишли вазирлик ва идоралар кўтарилган саволларга жавоб бердилар.