Маҳаллий

"Ўзбекнефтегаз"нинг собиқ раҳбари айбини тан олмади ва ишнинг 19 та банди бўйича кўрсатма берди.

"Ўзбекнефтегаз"нинг собиқ раҳбари Баҳодиржон Сидиқов судда ўзини айбсиз деб топди ва ишнинг 19 та банди бўйича, жумладан, Жиззакҳ Петролеумдаги улушини сотиш ва нефт конларини Узбекистан ГТЛ ва Арк Чемисал лойиҳаларига ўтказиш каби бандлар бўйича ўз позициясини батафсил баён қилди. Суд ҳали айблов ва судланувчининг позицияларини кўриб чиқмаган.

"О'збекнефтегаз"нинг собиқ раҳбари Баҳодиржон Сидиқов о'зини айбсиз деб топди ва 19 та айблов бо'йича ко'рсатма берди. У компаниянинг қарорларини газ қазиб олишни сақлаб қолиш, ҳукумат қоидаларига риоя қилиш, хорижий кредиторлар ва инвесторлар олдидаги мажбуриятлар ва пудратчилар билан тижорат низолари билан бог'лиқ деб тушунтирди.

Жиноят иши бо'йича иккинчи суд мажлиси 31 июл куни Яшнобод туман судида бо'либ о'тди (биринчиси 24 июл куни бо'либ о'тди). Унда "Газета" мухбири иштирок этди ва суд мажлисининг асосий жиҳатларини ёритиб берди.

Суд ҳали прокурорнинг далилларини ҳам, судланувчиларнинг ко'рсатмаларини ҳам баҳоламади. Қуйидаги ма'лумотлар суд томонидан белгиланган ҳолатларни эмас, балки томонларнинг очиқ суд мажлисида ифодаланган позицияларини ифодалайди.

Айбсизлик презумпциясига ко'ра, барча судланувчилар белгиланган қонунга мувофиқ айбдорлиги исботланмагунча ва суднинг қонуний ҳукми билан тасдиқланмагунча айбсиз деб ҳисобланади.

Баҳодиржон Сидиқовдан ташқари, ишда қуйидаги судланувчилар иштирок этмоқда: Улуг'бек Усмонов (Энтер Энгинееринг вакили), Нодиржон Бобоев (Эриелл Манагемент вакили), Бахтиёр Анарқулов (О'збекнефтегаз бошқаруви раисининг собиқ о'ринбосари), Дилмурод Бурхонов (компаниянинг та'минот бо'лими бошлиг'и) ва Дилшод Хакбердиев (О'збекнефтегаз шо''ба корхонаси Махсусенергогаз раҳбари).

Судланувчилар орасида Алишер Очилов (Оилгассервисинвест раҳбари), Хамидулла Асатов (Петромаруз Узбекистан раҳбари) ва Масуджон Хашимов (Оил Равон Сервис раҳбари) ҳам бор.

Суд жараёни судя Жасурбек Убайдуллаев раислигида о'тказилмоқда.

Суд мажлиси бошида судя то'ртта янги адвокат қо'шилганини э'лон қилди. Уларнинг ба'зилари иш бо'йича мулк ҳуқуқларига та'сир қилиши мумкин бо'лган шахсларни ҳимоя қилади.

Суд мажлисида тергов давомида мусодара қилинган мулк муҳокама қилинди. Хусусан, Лехус, Ли Ауто Л9, БМВ ва Мерседес-Бенз автомобиллари тилга олинди.

Адвокатлардан бири судланувчилардан бирига тегишли 15 та мулк мусодара қилингани ҳақида ҳам хабар берди. Ҳимоячининг со'зларига ко'ра, ба'зи уйлар унинг фарзандлари, турмуш о'ртог'и, жияни ва ёрдамчисига ро'йхатдан о'тган. Адвокатнинг та'кидлашича, ба'зи мулклар мерос қилиб олинган, бошқалари эса Россиядан о'тказилган маблаг'лар эвазига сотиб олинган.

Ҳимоячи аввал мусодара қилинган мулкка ҳуқуқ да'во қилаётганларни со'роқ қилишни, кейин эса гувоҳларга о'тишни таклиф қилди. Прокурор эса, аксинча, аввал асосий гувоҳларни со'роқ қилишни зарур деб топди.

Суд мулкка эга бо'лган айрим мулк эгалари ёки да'вогарларни фуқаролик жавобгарлари сифатида тан олди. Бу уларга суд мажлисларида иштирок этиш ва гувоҳ сифатида ко'рсатма бермасдан судда о'з мулкий манфаатларини ҳимоя қилиш имконини беради.

Баҳодиржон Сидиқовнинг адвокати суд э'тиборини ҳибсга олинган пайтда унинг мижози Қо'нг'ирот туман халқ депутатлари кенгаши а'зоси бо'лганлигига қаратди.

Ҳимоячининг со'зларига ко'ра, депутатни жиноий жавобгарликка тортиш, ҳибсга олиш ёки қамоққа олиш учун Бош прокурорнинг илтимосномаси ва Қорақалпог'истон Жо'қорг'и Кенесининг розилиги талаб қилинган.

Адвокат Сидиковнинг январ ойида, унинг парламент ваколатлари ҳали ҳам амалда бо'лган пайтда ҳибсга олинганини айтди. Унинг та'кидлашича, қарор кейинги мажлисда ко'риб чиқилган ва Сидиковнинг парламент ваколатлари расман фақат 15-июнда тугатилган.

Ҳимоя томони бу даврда ҳибсга олиш ва олинган ко'рсатмалар парламент дахлсизлигини бузган деб ҳисоблайди. Шунинг учун адвокат дахлсизлик бекор қилинишидан олдин то'планган далилларни қабул қилиб бо'лмайдиган деб э'лон қилишни со'ради.

Судя ушбу далилларнинг қабул қилиниши тегишли материалларни ко'риб чиққандан со'нг кейинроқ ко'риб чиқилишини айтди. Суд жараёнининг ушбу босқичида суд илтимоснома бо'йича қарор қабул қилишдан бош тортди.

Ташкилий масалаларни ко'риб чиққандан со'нг, прокурор айбловларни о'қий бошлади. Давлат айбловчиси Баҳодиржон Сидиков го'ёки "О'збекнефтегаз" мулки ва давлат маблаг'ларини о'злаштириш мақсадида гуруҳни ташкил қилган, унга раҳбарлик қилган ва унинг а'золарига вазифалар берган деб да'во қилди.

Терговчиларнинг со'зларига ко'ра, да'во қилинган схема иштирокчилари олдиндан фойдасиз деб билган лойиҳалар учун ҳужжатлар тайёрлаган, давлат идораларига ёлг'он ма'лумотлар берган, ускуналар, ишлар ва хизматлар нархини оширган ва тугалланмаган ёки қисман бажарилган ишлар учун маблаг'ларни о'тказган.

Айбловлар, шунингдек, дебиторлик қарзларини ундирмаслик, нефт ва газ активларини о'тказиш ва терговчиларнинг фикрига ко'ра, кутилган натижаларни бера олмаган лойиҳаларни молиялаштириш билан бог'лиқ.

Юқорида суд томонидан тасдиқланиши керак бо'лган прокуратура позицияси келтирилган. Судланувчиларнинг айби якуний ҳукм билан тасдиқланмаган.

Айблов хулосасини э'лон қилишда прокурор тахминан 2,4 триллион со'м миқдоридаги маблаг'ни келтирди, бу суммалар прокуратура ма'лумотларига ко'ра 2020 ва 2025 йиллар оралиг'ида о'злаштирилган. "О'збекнефтегаз"га етказилган умумий зарар 7,8 триллион со'мга баҳоланган. Ушбу суммалар ва уларнинг бир хил ҳодисаларни о'з ичига олганлиги о'ртасидаги бог'лиқлик суд мажлисида аниқ тушунтирилмаган.

Судланувчилар ва уларнинг адвокатлари илгари айблов хулосасини ко'риб чиққанликлари сабабли, ҳимоя томони уни то'лиқ о'қимасликни со'ради. Э'тирозлар бо'лмаган тақдирда, суд прокурорга Жиноят кодексининг асосий ҳодисалари ва моддаларини о'қишга рухсат берди.

Баҳодиржон Сидиқов Жиноят кодексининг 167 (о'злаштириш ёки о'злаштириш), 205 (ҳокимият ёки мансаб ваколатини суиисте'мол қилиш), 209 (расмий лавозимда сохталаштириш) ва 243 (пул ювиш) моддалари бо'йича айбланмоқда.

Бахтиёр Анарқулов 167, 205 ва 209-моддалар, Дилмурод Бурхонов эса 167 ва 209-моддалар бо'йича айбланмоқда.

Дилшод Хакбердиев, Улуг'бек Усмонов, Алишер Ачилов, Хамидулла Асатов ва Масуджон Хашимов каби бошқа судланувчилар Жиноят кодексининг 167 ва 209-моддаларидан 28-моддасига қадар (шериклик) айбланмоқда.

Айбловлар э'лон қилингандан со'нг, судя судланувчилардан айбларини тан олиш-олмасликларини со'ради.

Баҳодиржон Сидиқов айбини то'лиқ рад этганини ва айбловларга қо'шилмаслигини айтди. Суд мажлисида у ҳеч қандай о'г'ирлик қилмаганини ва компания манфаатларини ко'злаб ҳаракат қилганини айтди. У нутқининг катта қисмини қарорларининг иқтисодий ва операцион сабабларини тушунтиришга баг'ишлади.

Бахтиёр Анарқулов, Дилмурод Бурхонов, Дилшод Ҳақбердиев, Улуг'бек Усмонов, Ҳамидулла Асатов, Масуджон Хошимов ва Нодиржон Бобоев ҳам айбловларни рад этишди.

Баҳодиржон Сидиқов биринчи бо'либ ко'рсатма берди ва 19 та айбловнинг ҳар бири бо'йича изоҳ берди.

Биринчи айблов кейинчалик САНЕГ таркибига кирган Жиззакҳ Петролеум компаниясидаги улушни сотиш билан бог'лиқ.

Жиззакҳ Петролеум қо'шма корхонаси 2017-йил июн ойида "О'збекнефтегаз" ва "Гаспром Интернатионал"нинг шо''ба корхонаси бо'лган Гас Прожест Девелопмент Сентрал Асиа" томонидан ташкил этилган.

Прокуратура ма'лумотларига ко'ра, 49% улушнинг дастлабки қиймати 80 миллион доллардан ортиқ бо'лган. У САНЕГ билан бог'лиқ бо'лган Кипрнинг Белвор компаниясига 10 миллион долларга о'тказилган, харидор эса қолган 71 миллион долларни ҳали то'ламаган.

Сидиков дастлабки битим 2021-йил июн ойида, у ҳали "О'збекнефтегаз" раиси бо'лмаган пайтда содир бо'лганини айтди. У унинг шартларини ишлаб чиқишда иштирок этмаганини ва асл келишувни имзоламаганини да'во қилди.

Судланувчининг со'зларига ко'ра, асосий баҳсли нуқта улушнинг қиймати эди. КПМГ ("Катта то'ртлик" глобал аудит ва консалтинг фирмаларидан бири) уни тахминан 87 миллион долларга, Делоитте (Катта то'ртликнинг яна бири) 1 со'мга ва кейинчалик олиб келинган ПвС 15,1 миллион долларга баҳолади.

Сидиковнинг со'зларига ко'ра, тергов тахминан 71 миллион долларлик фарқни зарар сифатида баҳоламоқда. У буни "О'збекнефтегаз" ва Белвоирнинг хорижий харидори о'ртасидаги о'г'ирланган сумма эмас, балки активнинг қиймати бо'йича келишмовчилик натижаси деб та'рифлади.

Улушнинг о'тказилиши ҳукумат қарори билан белгиланганига қарамай, битим тахминан о'н саккиз ой давомида тугалланмаган ҳолда қолди. Сидиковнинг тайинланганидан кейин у шунчаки ушбу қарорнинг бажарилишини та'минлаганини айтди. Харидор то'лов мажбуриятларини бажармаганлиги сабабли, "О'збекнефтегаз" иқтисодий судга мурожаат қилганини айтди.

Эслатиб о'тамиз, "О'збекнефтегаз" 2021-йилда "Жиззакҳ Петролеум"нинг 49% улушини сотиш бо'йича битимни якунлади ва уни Кипрнинг "Белвор Ҳолдинг Лимитед" оффшор компаниясига о'тказди.

Қуйидаги ҳодисалар 106 та нефт ва газ конларини САНЕГга о'тказиш ва уларни кадастр ро'йхатидан о'тказиш билан бог'лиқ ("Газета" битим ҳақида батафсил хабар берди).

Прокуратура ма'лумотларига ко'ра, конлар дастлаб шартномаларни якунламасдан вақтинча фойдаланиш учун берилган, кейин эса уларни сотиш 10 йиллик то'лов режаси билан келишилган. Терговчиларнинг фикрича, активлар о'зларининг оқланган қийматидан тахминан 90 миллиард со'м паст нархда сотилган ва кейинчалик то'лов жадвали юмшатилган.

Сидиқовнинг та'кидлашича, активларни о'тказиш унинг тайинланишидан олдин қабул қилинган Вазирлар Маҳкамасининг қарори билан белгиланган. У янги баҳолаш натижасида конларнинг қиймати пасайтирилганини рад этди.

Унинг со'зларига ко'ра, ҚҚС ставкаси 15% дан 12% гача туширилгандан со'нг, битимнинг фақат солиқ компоненти о'згарган. Шунинг учун, прокуратура томонидан келтирилган 9,6 миллион долларлик фарқ мулкнинг баҳоланмаганлигидан келиб чиқадиган зарарни ташкил этмайди.

У якуний то'лов муддатининг кечиктирилишини ҳукумат қарорида дастлаб 10 йиллик то'лов режаси ко'зда тутилганлиги билан изоҳлади. Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, то'ловлар частотасининг бир ойдан олти ойгача о'згартирилиши "О'збекнефтегаз"нинг халқаро кредиторлари томонидан жорий этилган чекловларни ҳам ҳисобга олган.

Унинг со'зларига ко'ра, компания қийин молиявий аҳволда ва ташқи кредитлар бо'йича шартномаларга риоя қилиши керак эди. Унинг янги молиялаштиришни жалб қилиш қобилияти йилига тахминан 50 миллион доллар билан чекланган, бу унинг со'зларига ко'ра, ҳатто компаниянинг ойлик харажатларини ҳам қоплаш учун етарли эмас эди.

Алоҳида равишда, тергов шуни ко'рсатадики, ба'зи конларга бо'лган ҳуқуқлар о'з вақтида қайта ро'йхатдан о'тказилмаган. Натижада, прокуратура ма'лумотларига ко'ра, "О'збекнефтегаз" 2023–2025 йилларда САНЕГга тахминан 10,4 миллиард со'м ер солиг'и то'лаган.

Сидиков хусусий компания манфаатларини ко'зламаганини да'во қилди. Унинг та'кидлашича, "О'збекнефтегаз" дебиторлик қарзларини ундириш учун да'во аризалари ва судга да'во аризалари билан мурожаат қилган.

Энг катта ҳодисалардан бири Шо'ртан газ-кимё мажмуасини кенгайтириш ва Арк Чемисал қо'шма корхонасини ташкил этиш билан бог'лиқ.

2021-йил декабр ойида ГТЛ заводи ишга туширилгандан со'нг, президент Шо'ртан газ-кимё мажмуасининг қувватини уч баравар ошириш учун янги мажмуа қурилишини бошлади. Лойиҳа қиймати 1,84 миллиард долларга баҳоланган, шундан 629 миллион доллари "О'збекнефтегаз"нинг о'з маблаг'лари ва 1,21 миллиард доллари хорижий кредитлар бо'лиши керак эди.

1 миллиард доллардан ортиқ қийматга эга Шо'ртан газ-кимё мажмуасини кенгайтириш лойиҳаси 2018-йилдан бери амалга оширилмоқда. Энтер Энгинееринг пудратчи бо'лган ва у 693,7 миллиард со'м миқдорида аванс то'ловини олган.

2022-йил август ойида Вазирлар Маҳкамаси йиг'илишидан со'нг, лойиҳани Бухоро вилоятидаги йирикроқ МТО мажмуаси билан бирлаштиришга қарор қилинди (Газета лойиҳа ҳақида батафсил хабар берди). Саноат кластерини амалга ошириш учун Арк Чемисал ташкил этилди.

Прокуратура ма'лумотларига ко'ра, "О'збекнефтегаз"нинг қо'шма корхонадаги улуши 40% ни ташкил этган, хусусий шерик эса 60% ни олган, аммо керакли ҳиссани қо'ша олмаган. Тергов ушбу ҳодисада давлат манфаатларига етказилган зарарни 7,8 триллион со'м деб баҳолади.

Сидиқов бу ҳисоб-китобга қо'шилмади. Унинг та'кидлашича, тергов тугалланмаган саноат лойиҳасига инвестиция жараёнларини зарар сифатида тақдим этмоқда.

Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, "О'збекнефтегаз" ПвС томонидан баҳоланганидек, тахминан 416 миллион долларлик активлар ёки капитал қо'шган.

Хорижий шерик 60% улушни - тахминан 660 миллион долларни тақдим этиши керак эди. Сидиков бу мажбуриятлар то'лиқ бажарилмаганини тан олди, аммо буни инвесторнинг молиявий қийинчиликлари (улар "рус илдизларига" эга бо'лган ва "Газпром"дан 200 миллион долларлик молиялаштиришни жалб қилган), жумладан, Россиянинг Украинага қарши уруши бошланганидан кейин юзага келган қийинчиликлар билан бог'лади.

Шу билан бирга, унинг та'кидлашича, ускуналар буюртма қилинган, қурилиш майдончасида ишлар давом эттирилган ва мамлакат раҳбари иштирок этган пойдевор қо'йиш маросими 2024-йилда бо'либ о'тган. Ҳамкорнинг ҳиссаси қурилиш тугагандан со'нг, 2028-йилдан олдин якунланиши режалаштирилган эди.

Сидковнинг та'кидлашича, Американинг Аир Продусц компаниясининг иштироки лойиҳанинг ҳаётийлигини ва халқаро ҳамкорларни жалб қилиш имкониятини тасдиқлаган. У Арк Чемисал лойиҳасининг умумий қийматини тахминан 1 миллиард долларга, бутун МТО мажмуасини эса 5,5 миллиард долларга баҳолаган.

Томонларнинг саволларига жавобан у 40% улушга эга бо'лган "О'збекнефтегаз" озчилик иштирокчиси эканлигини ва 60% манфаатдор томоннинг қарорларини бир томонлама назорат қила олмаслигини, харажатларини то'хтата олмаслигини ёки инвестицияларни тезлаштиришга мажбур қила олмаслигини қо'шимча қилди.

Кейинги эпизод Узбекистан ГТЛ лойиҳаси доирасида Аир Продусц олдидаги мажбуриятларга баг'ишланган.

Сидиковнинг хабар беришича, завод қурилгандан со'нг 2400 дан ортиқ нуқсон ва камчиликлар аниқланган. Учта асосий блокда, жумладан, ҳаво ажратиш ускуналарида 50 га яқин жиддий нуқсонлар аниқланган. Унинг со'зларига ко'ра, бу заводнинг тахминан 72% қувватда ишлашига олиб келган.

Судланувчининг та'кидлашича, кредит шартномаси мақсадларига риоя қилмаслик тахминан 2,4 миллиард доллар миқдорида муддатидан олдин то'ловни талаб қилиш хавфини туг'дирган. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги мажбуриятлар бо'йича кафил сифатида иштирок этган, шунинг учун молиявий юк давлатга о'тказилиши мумкин эди.

Муаммони ҳал қилиш учун Аир Продусц билан келишувга эришилди, улар билан О'збекистон ҳукумати 2023-йил май ойида Қашқадарё вилоятидаги Узбекистан ГТЛ заводида саноат газини қайта ишлаш мажмуасини ривожлантириш бо'йича 1 миллиард долларлик инвестиция шартномасини имзолади.

Аир Продусц президенти ва бош директори Сейфи Гасеми компания ГТЛ мажмуасида иккита ҳаво ажратиш блоки, иккита автотермик ислоҳотчи ва битта водород ишлаб чиқариш блокига эгалик қилишини ва уни бошқаришини, шунингдек, "О'збекнефтегаз" билан "олиш ёки то'лаш"/белгиланган ҳақ эвазига шартнома асосида узоқ муддатли асосда кислород, азот, водород ва синтетик газ етказиб беришини ма'лум қилди. "О'збекнефтегаз" хом ашё, табиий газ ва коммунал хизматларни етказиб беради, шунингдек, барча маҳсулотларни сотади.

Учта асосий блок нуқсонлар тузатилгандан со'нг Америка компаниясига топширилиши режалаштирилган эди. Уларни тузатиш учун мас'улият Энтер Энгинееринг компаниясига юклатилди.

Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, на пудратчи, на "О'збекнефтегаз" тезкор та'мирлаш учун маблаг'га эга эмас эди. Аир Продусц ишни молиялаштиришга рози бо'лди, Энтер Энгинееринг уч қисмга бо'либ то'лаши керак эди ва "О'збекнефтегаз" кафил сифатида иштирок этди.

Пудратчи 21,8 миллион доллар миқдорида то'ловни амалга оширмаганида, давлат компанияси Аир Продусц билан келишувга эришди. Сидиқовнинг та'кидлашича, кафолатни бажаришдан бош тортиш О'збекистоннинг халқаро инвестор олдидаги обро'сига хавф туг'дириши ва кредиторларнинг да'воларига олиб келиши мумкин эди.

Унинг со'зларига ко'ра, маблаг'ларни о'тказишдан олдин у Президент ма'муриятига хабар берган ва рухсат олган. Энтер Энгинееринг компаниясининг қарзини томонлар о'ртасидаги бошқа ишлар, жумладан, бург'улаш ва геологик қидирув ишлари бо'йича о'заро мажбуриятлар орқали ҳал қилиш режалаштирилган эди.

Сидиков бу қарор лойиҳани ва хорижий инвесторларнинг ишончини сақлаб қолиш, пудратчига асоссиз устунлик бериш учун эмаслигини та'кидлади.

Яна бир воқеа "Южнй Тандирча" конида кучайтирувчи компрессор стансиясини қуриш билан бог'лиқ.

Ишлар 2021-йил июн ойида бошланган ва о'ша йилнинг охирига қадар якунланиши режалаштирилган эди. Сидиков "О'збекнефтегаз" раҳбари лавозимини фақат 2023-йил март ойида эгаллаганини ва шунинг учун пудратчини танлаш ёки дастлабки шартномани имзолашда иштирок этмаганини та'кидлади.

2023-йил кузига келиб, лойиҳа тугалланмаганлигича қолди. Шу билан бирга, аҳоли ва иқтисодиётни қо'шимча газ ҳажми билан та'минлаш учун стансия қиш мавсумидан олдин ишга туширилиши керак эди.

Сидиков иш жадвалини тасдиқлади ва ускуналар, эҳтиёт қисмлар ва бошқа компонентларни сотиб олиш учун 8,8 миллиард со'м ажратишга рухсат берди. Унинг та'кидлашича, маблаг'лар пудратчи билан тузилган шартнома бо'йича илгари ушлаб қолинган суммалар доирасида ажратилган ва лойиҳа қийматидан ошмаган.

Судланувчининг со'зларига ко'ра, бу ҳаракатлар ишни якунлаш ва стансияни ишга тушириш имконини берди. Шунинг учун у ундирилган суммани зарар эмас, балки то'хтатилган лойиҳани тиклаш харажатлари деб билади.

Сургил ишида айбловлар қиммат компрессор стансияси ускуналари билан бог'лиқ.

Сидиқов кондаги резервуар босими дастлаб 200 атмосфера атрофида бо'лганини, аммо кейинчалик тахминан 6 га тушганини тушунтирди. Шунинг учун ишлаб чиқаришни давом эттириш компрессор стансиясининг ишлашига бог'лиқ эди.

У тахминан 111,7 миллиард со'млик двигател ё'қолган ёки о'г'ирланган деган да'вони рад этди. Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, ускуналар етказиб берилган ва о'рнатилган. У бу да'вони қо'ллаб-қувватлайдиган фотосуратлар ва ёзувларга эга эканлигини да'во қилди. Шунингдек, у Бош вазир билан Сургилга ташрифи пайтида двигателни шахсан ко'рганини да'во қилди.

Бироқ, 2025-йил июн ойида бахциз ҳодиса содир бо'лди. Судланувчининг со'зларига ко'ра, хорижий хизмат ко'рсатиш компаниясининг муҳандиси технологик вилкаларни олиб ташламаган, натижада двигател мойсиз ишлай бошлаган ва ҳарорат 220 даража Селсийга ко'тарилган.

Ускуналар та'мирлаш учун Флоренсияга юборилган. Суд қарорига ко'ра, унинг қайтарилиши 2026-йил сентабр ойида кутилмоқда.

Сидиқов ускуналарни етказиб бериш бо'йича шартнома имзоламаганлигини та'кидлади. Унинг со'зларига ко'ра, двигателнинг мавжудлиги ва унинг кейинги носозлиги ё'қолган ускунанинг о'г'ирланиши эҳтимолини истисно қилади.

Яна бир воқеа умумий қиймати тахминан 162,5 миллиард со'м бо'лган иккита сун'ий интеллект газ генератори двигателларини сотиб олиш билан бог'лиқ.

Сидиқовнинг та'кидлашича, "О'збекнефтегаз" тахминан 100 та шундай двигателни бошқаради. Уларнинг хизмат қилиш муддати тахминан 25 000 соатни ташкил қилади, шунинг учун ускуналарни вақти-вақти билан та'мирлаш ёки алмаштириш керак бо'лади. Унинг со'зларига ко'ра, компаниянинг йиллик эҳтиёжи 10-15 донага етади.

Двигателлар илгари Украинанинг "Мотор Сич" компанияси томонидан етказиб берилган, аммо та'минот билан бог'лиқ муаммолар туфайли саккиз дона захира яратишга қарор қилинган. Энтер Энгинееринг компаниясидан иккита двигател сотиб олинган.

Улардан бири, Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, ишлашда давом этмоқда. Иккинчиси, тахминан бир ҳафталик ишдан кейин - тахминан 180 соат - ишламай қолди.

У кафолат муаммосини тан олди: двигател бир муддат омборда турган эди ва кафолат муддати тугаган бо'лиши мумкин эди. Бироқ, судланувчи бу ҳодисани о'г'ирлик эмас, балки сифат ва кафолат бо'йича тижорат низоси деб та'рифлади.

"Биз пул о'г'ирламадик; биз аҳолини газ билан та'минлашга ҳаракат қилдик", деди Баҳодиржон Сидиқов.

У шунингдек, унинг о'ринбосари шартномани имзолаганини ва компаниянинг ихтисослашган бо'лими лойиҳага техник ёрдам ко'рсатганини айтди.

Яна бир воқеа Газли ер ости газ омборида ихтисослаштирилган ускуналарни ишлатиш учун Энтер Энгинееринг компаниясига дизел ёқилг'исини о'тказиш билан бог'лиқ.

Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, пудратчига амалда тахминан 3,8 миллиард со'млик ёқилг'и берилган. Энтер Энгинееринг дастлаб бунинг учун пул то'ламаган, аммо шартномада ихтиёрий равишда то'лаш учун 90 кунлик муддат белгиланган эди.

Белгиланган муддат тугаганидан со'нг, "О'збекнефтегаз" иқтисодий судга қарз, жарималар ва бошқа ҳисобланган маблаг'ларни ундиришни талаб қилиб да'во аризаси билан мурожаат қилди.

Сидиқовнинг та'кидлашича, тергов мижоз ва пудратчи о'ртасидаги фуқаролик муносабатларини жиноий жавобгарликка тортишга уринмоқда. Унинг та'кидлашича, да'во муддати тугамаган ва Энтер Энгинееринг кейинчалик қарзни то'лиқ то'лаган.

О'нинчи ҳодиса "Южний Кемачи" конида лойиҳани амалга ошириш учун "Махсусенергогаз"га аванс то'ловини о'тказиш билан бог'лиқ.

Шартнома тахминан 167 миллиард со'мга баҳоланган, аванс то'лови эса 54,7 миллиард со'мни ёки тахминан 30% ни ташкил этган. Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, техник-иқтисодий асослаш ишлари "О'збекнефтегаз"нинг лойиҳалаш институти томонидан амалга оширилган.

Жавобгар лойиҳа дастлаб амалга ошириб бо'лмайдиган деган да'вони рад этди. У аванс то'лови ускуналарга буюртма бериш ва тайёргарлик ишларини бошлаш учун зарур бо'лганини тушунтирди.

Кейинчалик, қо'шимча таҳлиллардан со'нг, қурилишни то'хтатиб туриш то'г'рисида қарор қабул қилинди. Мутахассислар қо'шни Ко'кдумалак нефт ва газ конденсати конидаги мавжуд компрессор станциясидан фойдаланиб газ қазиб олиш мумкин деган хулосага келишди.

Сидиқовнинг та'кидлашича, бу қарор бир неча миллион долларни тежашга ёрдам берган ва шунинг учун компания манфаатлари ё'лида қабул қилинган. Пудратчи аванс то'ловини қайтармаганидан со'нг, "О'збекнефтегаз" 2025-йил сентабр ойида судга да'во аризаси билан мурожаат қилди.

Кейинчалик маблаг'лар Бош прокуратуранинг депозит ҳисоб рақамига о'тказилди. Сидиқов пул нақдлаштирилмаганини ва зарар қопланганини айтди.

11-ҳодиса ҳам "Махсусенергогаз" билан бог'лиқ. О'тказилган маблаг'лар тахминан 31,4 миллиард со'мни ташкил этди.

Резервуар босимининг пасайиши туфайли Култак конининг ишлаш муддатини 2044-йилгача узайтириш учун компрессор стансиясини қуриш талаб қилинди.

Иш бошланмади, чунки аввал техник о'лчовлар о'тказилиши керак эди. Ушбу ма'лумотлар пудратчи ва стансияга о'рнатиладиган ускунанинг хорижий ишлаб чиқарувчиси томонидан талаб қилинган.

Судланувчи раҳбарият кейинчалик қарзни ҳисобдан чиқариш умидида аванс то'ловини атайлаб ушлаб қолган деган назарияни рад этди. Унинг со'зларига ко'ра, да'во муддати 2028-йил охиригача тугамаган.

Сидиқов шунингдек, унинг лавозимида ишлаган даврида "О'збекнефтегаз" дебиторлик қарзлари бо'йича ҳисоботларни яратадиган автоматлаштирилган тизимни жорий этганини айтди. Кейин юридик бо'лим материалларни судга тақдим этди.

Судланувчининг со'зларига ко'ра, ушбу лойиҳа учун маблаг'лар Бош прокуратуранинг депозит ҳисоб рақамига ҳам о'тказилди. У яна уларнинг нақдлаштирилгани ёки ювилгани ҳақидаги тахминни рад этди.

12-эпизод Афг'онистондаги Тути-Майдан конидаги газ қидирув лойиҳаси билан бог'лиқ.

Сидиқовнинг ко'рсатмаларига ко'ра, прокуратуранинг аргументларидан бири то'лиқ техник-иқтисодий асослашнинг ё'қлигидир. Судланувчи дастлабки қидирув ва захира ма'лумотларини олишдан олдин то'лиқ техник-иқтисодий асослашни якунлаб бо'лмаслигини та'кидлади.

Унинг со'зларига ко'ра, маҳаллий ишлаб чиқаришнинг пасайиши фонида "О'збекнефтегаз" Афг'онистонда газ қидирув ва қазиб олиш бо'йича таклиф тайёрлади ва уни Вазирлар Маҳкамасига тақдим этди. Лойиҳа давлат порталида жойлаштирилди ва ҳукумат томонидан қо'ллаб-қувватланди.

Уни амалга ошириш учун компания ташкил этилди. Афғонистон томони маҳаллий банкка қўйиш учун 24 миллион долларлик гаров пули талаб қилди. Яна 2 миллион доллар дастлабки ишлар, жумладан, йўл қурилиши ва ерни тайёрлаш учун режалаштирилган эди.

Сидиковнинг таъкидлашича, “Ўзбекнефтегаз” 60% улушни олиши керак, қолган 40% эса бошқа иккита инвесторга берилади. Давлат компанияси Эриеллга афғон банкига жойлаштириш учун йилига 14% ставка билан 24 миллион доллар кредит берди.

Техник-иқтисодий асослаш дастлабки геологик қидирув ишларидан сўнг, 2026-йил охирига қадар якунланиши режалаштирилган эди. Сидиковнинг сўзларига кўра, лойиҳа Афғонистондан газ таъминотини таъминлаши ва Ўзбекистоннинг энергетика хавфсизлигига ҳисса қўшиши мумкин.

Сидиков 13 ва 14-бандларни бирлаштирди. Улар Анорбанк томонидан иккита маъмурий бинонинг сотилиши билан боғлиқ бўлиб, прокуратура уларнинг қиймати паст нархда сотилган деб ҳисоблайди. Тахминий зарар тахминан 58 миллиард сўмга баҳоланган.

Сидиков расмийлар келажакда давлат идоралари ва ташкилотларининг Янги Тошкентга кўчирилишини эълон қилганини эслатди. Янги ма'мурий марказ қурилиши қисман эски биноларни сотиш ҳисобига молиялаштирилиши режалаштирилган эди.

Савол остидаги бинолар Истиқбол ко'часи, 21-уй (бино "О'збекнефтегаз"нинг шо''ба корхонасига тегишли бо'либ, Энергетика вазирлиги жойлашган эди) ва Шаҳрисабз ко'часи, 85А-уй (собиқ "О'зтрансгаз" биноси) манзилларида жойлашган эди.

Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, бир нечта харидорлар биноларга қизиқиш билдиришган. "Анорбанк" асосчиси Қаҳрамонжон Алимов банк иккала бинони ҳам баҳоловчилар томонидан белгиланган нархда сотиб олишга тайёр эканлигини айтди.

Агар бинолар очиқ ким ошди савдосида сотилганида, улар турли харидорларга берилиши мумкин эди, аммо банк ко'п сонли ходимлар туфайли иккала мулкка ҳам муҳтож эди. Ҳукумат қарори асосида улар то'г'ридан-то'г'ри сотилди: "О'збекнефтегаз" биноси тахминан 254 миллиард со'мга ва "О'зтрансгаз" биноси 185 миллиард со'мга.

Судланувчи тушум то'лиқ Янги Тошкент қурилиш бошқармасига о'тказилганини айтди.

Сидиковнинг та'кидлашича, бинолардан бирини та'мирлаш учун айблов хулосасида ко'рсатилган тахминан 12 миллиард со'м аввал бажарилган ишлар учун то'ланмаган қарзлардир.

У шунингдек, Вазирлар Маҳкамаси то'г'ридан-то'г'ри савдо ёки ёпиқ аукционни тасдиқлаш ҳуқуқига эга эканлигини айтди, чунки тегишли ваколат президент фармони билан берилган.

15-банд "Жарқо'рг'оннефт" активларини "Петромаруз Узбекистан"га сотиш билан бог'лиқ. Айблов хулосасида тахминан 254 миллиард со'м миқдорида сумма ко'рсатилган.

Сидиковнинг та'кидлашича, битим унинг тайинланишидан олдин тузилган. Ҳукумат қарорида мулкни беш йиллик то'лов режаси билан сотиш ко'зда тутилган эди.

Баҳолаш Эрнст & Ёунг каби бир нечта компаниялар томонидан о'тказилди. Сидиков баҳолашлар о'ртасидаги фарқлар асоссиз деган да'вони рад этди.

Харидор то'лов мажбуриятларини бажармаганидан со'нг, "О'збекнефтегаз" судга да'во аризаси билан мурожаат қилди. 72,6 миллиард со'м ва жарималарни ундириш то'г'рисида қарор қабул қилинди.

Сидиков шунингдек, кейинчалик "Петромаруз" маблаг'ларини бошқа хусусий компаниялар ҳисобларига о'тказиш ҳақидаги да'воларга ҳам изоҳ берди. Унинг со'зларига ко'ра, "О'збекнефтегаз" хусусий компаниянинг о'з маблаг'ларини қандай бошқариши устидан назоратга эга эмас эди.

Унинг та'кидлашича, битимнинг асоси Вазирлар Маҳкамасининг қарори бо'лган ва харидорнинг то'ловни амалга оширмаганлиги иқтисодий низо ва суд жараёни мавзусига айланган.

16-эпизод Россиянинг "Энергй оф Оил анд Гас Сервисе" (ЭНГС) компаниясини Бердах конида бург'улаш ишларига жалб қилиш билан бог'лиқ.

Гувоҳлик ко'рсатмаларига ко'ра, прокуратура Россия пудратчисининг иш нархини "О'знефтегаз Бургилаш Ишлари" ("О'знефтегаз" таркибидаги компания) компаниясининг ҳисоб-китоблари билан таққослаган. Маҳаллий компания ишнинг қийматини тахминан 59,8 миллиард со'мга, хорижий компания эса тахминан 106 миллиард со'мга баҳолаган.

Сидиковнинг та'кидлашича, таклифлар шартлари турлича. "О'знефтегаз Бургилаш Ишлари" қудуқни тахминан 200 кунда бург'улашни режалаштирган, Россия компанияси эса уни 90 кунда тугатишга ва'да берган.

Бундан ташқари, пудратчи Россиядан молиялаштиришни жалб қилди, олти ойлик то'лов режасини таклиф қилди ва то'ловни рублда таклиф қилди.

Сидиқов ташқи компанияни жалб қилиш зарурлигини ички қувватларнинг етишмаслиги билан изоҳлади. Унинг со'зларига ко'ра, "О'знефтегаз Бургилаш"да 23 та бург'улаш қурилмаси мавжуд эди, йиллик режада эса тахминан 100 та қудуқ бург'улаш ко'зда тутилган эди.

Судланувчи мақсад маблаг'ларни о'злаштириш учун нархлар фарқини яратиш эмас, балки ишни тезлаштириш ва ишлаб чиқаришни ко'пайтириш эканлигини айтди.

Прокурорнинг со'роқ қилиши пайтида ва'да қилинган 90 кунлик муддат бажарилмагани ма'лум бо'лди: аслида иш тахминан 197 кун давом этди, бу маҳаллий компаниянинг жадвалида ко'зда тутилганидек узоқ давом этди.

Сидиқов пудратчини танлашда нафақат белгиланган муддатлар, балки уларнинг олдинги натижалари, техник имкониятлари ва молиялаштириш имкониятлари ҳам баҳоланганини айтди.

Унинг со'зларига ко'ра, бург'улаш натижасида тахминан 6 миллиард кубометр газ ишлаб чиқарилган, бу эса қишки талабни қисман қоплашга ёрдам берган.

Суд ҳали бу аргументни ва унинг ма'лум бир шартнома билан бог'лиқлигини текширмаган.

17-банд Оил Равон Сервис томонидан тахминан 37,1 миллиард со'млик қувурлар етказиб бериш билан бог'лиқ.

Сидиқов харидлар унинг тайинланишидан олдин бошланганини та'кидлади: товарлар 2023-йил январ ойида биржада ро'йхатга олинган, шартнома феврал ойида имзоланган ва у март ойида "О'збекнефтегаз" раиси бо'лган.

Шунинг учун у етказиб берувчини танлаш ва шартнома тузишда тахминий тил бириктиришни "жисмоний ва қонуний" тарзда ташкил қила олмаслигини айтди.

Сидиқов шунингдек, етказиб бериш хаёлий бо'лганлиги ҳақидаги да'вони рад этди. Унинг со'зларига ко'ра, қувурлар аслида етказиб берилган, текширилган ва комиссия томонидан қабул қилинган ва маҳсулотларнинг мавжудлиги ҳисоботлар ва ходимларнинг ко'рсатмалари билан тасдиқланган.

Кейинчалик етказиб берувчи тахминан 20 миллиард со'м асосий суммани ва тахминан 10 миллиард со'м жарималарни ундиришни талаб қилди. 2023-йил август ойида томонлар воситачилик шартномасини туздилар.

Судланувчи бу ҳодисани о'злаштириш эмас, балки аслида етказиб берилган қувурлар учун то'лов бо'йича низо сифатида та'рифлади.

18-ҳодиса турбина ускуналарини та'мирлаш ва "Оилгассервисинвест" компанияси билан бог'лиқ. Тахминий зарар тахминан 15,1 миллиард со'мга баҳоланмоқда.

Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, "О'збекнефтегаз" дастлаб Сиеменс билан бог'ланишни режалаштирган, аммо компания та'мирлаш ишларини саккиз ойдан кейин бошлаши мумкин эди. Ускуналарни тезда хизматга қайтариш зарурати туфайли яна бир компания топилди - Германиядан Чемие Электроник (Оилгассервисинвест вакили), у ишни уч ой ичида тахминан 13 миллиард со'мга якунлашга ва'да берди.

Сидиқовнинг со'зларига ко'ра, унинг о'ринбосари лойиҳани бошқарган, шартлар бо'йича музокаралар олиб борган ва шартномани имзолаган. Унинг со'зларига ко'ра, собиқ раиснинг о'зи бу қарорларга аралашмаган.

Пудратчи ишни о'з вақтида якунлай олмаган. Сентабр ва декабр ойларида "О'збекнефтегаз" шикоятлар билан мурожаат қилган, шундан со'нг тахминан 15,5 миллиард со'м ва тахминан 4 миллиард со'м жарима талаб қилиб судга мурожаат қилган.

Жиноят иши қо'зг'атилгандан со'нг, Бош прокуратуранинг депозит ҳисоб рақамига 15 миллиард со'мдан ортиқ маблаг' о'тказилган.

Сидиқов пул қайтарилганини ва бу воқеа давлатга тузатиб бо'лмайдиган зарар сифатида эмас, балки шартнома мажбуриятларини бажармаслик сифатида ко'риб чиқилиши кераклигини айтди.

Охирги, 19-ҳодиса Жиноят кодексининг 243-моддаси — пул ювиш билан боғлиқ.

Сидиковнинг сўзларига кўра, терговчилар унга ва унинг қариндошларига тегишли бўлган тахминан 20 та мулк ва тўртта транспорт воситасини мусодара қилишган.

Унинг сўзларига кўра, рўйхатда нафақат яқин оила аъзоларининг, балки узоқ қариндошларнинг, бир хил фамилияга эга бўлган одамларнинг ва нотаниш одамларнинг мулки ҳам бор.

Сидиковнинг таъкидлашича, мулкларнинг бир қисми 2014 ва 2018 йиллар оралиғида ва 2022 йилда — “Ўзбекнефтегаз” бошқаруви раиси этиб тайинланишидан олдин сотиб олинган.

Сидиков бу мулк айбланаётган жиноятлардан тушган маблағ эвазига сотиб олинганини рад этди.

Кўрсатмаларининг асосий қисмидан сўнг, прокурор ва адвокатлар Сидиковдан аниқ воқеалар бўйича сўроқ қилишди.

Давлат прокурори 90 кун ичида қудуқ қазишга ваъда берган россиялик пудратчи аслида нима учун атиги 197 кун ишлаганини аниқлади. Сидиков яна шартнома шартларининг умумийлигини — компаниянинг тажрибаси, техник имкониятлари ва тақдим этилган молиялаштиришни келтирди.

"Бу уйда пиширилган палов нархини ресторанда буюртма қилинган палов нархи билан таққослашга о'хшайди", деди у иш нархидаги фарқни назарда тутиб.

Томонлар шунингдек, о'тказилган конларни баҳолашга қайтишди. Сидиқов активларнинг о'з қиймати о'згармаганлигини ва ҳисоб-китоблардаги фарқ ҚҚС ставкаси пасайтирилгандан кейин пайдо бо'лганлигини яна бир бор та'кидлади.

Адвокат мулкни о'тказиш бо'йича қарорларни ким қабул қилгани ҳақида аниқлик киритишни со'ради. Судланувчи активлар ро'йхати ва сотиш шартлари ҳукумат қарорлари билан тасдиқланганини айтди.

Арк Чемисал лойиҳасига келсак, Сидиқов яна "О'збекнефтегаз" атиги 40% улушга эгалик қилишини ва ко'пчилик шерикнинг ҳаракатларини бир томонлама равишда аниқлай олмаслигини та'кидлади.

У шунингдек, кейинги йил учун газ қазиб олиш режалари Счлумбергер мутахассислари билан биргаликда ишлаб чиқилганини айтди. Ушбу режаларда қазиб олишни қаерда ошириш мумкинлиги, қанча қудуқ қазиш кераклиги, компрессор станциялари қачон ишга туширилиши ва режага эришиш учун қандай техник чоралар зарурлиги ко'рсатилган.

Судланувчининг со'зларига ко'ра, бу прогнозлар пудратчиларни ёллаш ва лойиҳаларни молиялаштириш учун асос бо'либ хизмат қилган.

Сидиков шунингдек, Энтер Энгинееринг, Россиянинг Энергй оф Оил анд Гас Сервисе компанияси ва Эриелл билан лойиҳалар ва шартномаларни муҳокама қилишда ушбу компанияларнинг бенефициари Бахтиёр Фозилов билан бевосита алоқада бо'лганини айтди.

У Энтер Энгинееринг вакили ва ишда судланувчи Улуг'бек Усмоновнинг ко'риб чиқилаётган лойиҳалардаги ролидан бехабар эканлигини ва унинг музокараларда ёки қарор қабул қилишда иштирок этганини ко'рмаганлигини айтди.

Танаффуслардан бирида судянинг ёрдамчиси Газета мухбирига мурожаат қилиб, унинг шахсини аниқлади ва суд жараёнини ёритиш тақиқланган деб айтди.

Журналист аввалги суд мажлисида қатнашганини ва иш бо'йича материалларни аллақачон нашр этганини хабар қилди. Суд илгари фото, видео ва аудио ёзувларни чеклаган эди, аммо очиқ суд жараёнини ёзма равишда ёритишни тақиқламаган эди.

Ёрдамчи судяга журналистнинг ҳозирлиги ҳақида хабар берганидан со'нг, раислик қилувчи судя унинг шахсини аниқлаб, ма'лумотларни нашр этишда эҳтиёт бо'лишга чақирди.

Бироқ, судя суд жараёни очиқ бо'лгани ва оммавий ахборот воситалари эркинлиги мавжуд бо'лгани учун суд жараёнини ёритишни тақиқлай олмаслигини айтди. Кейинчалик ба'зи адвокатлар иш иштирокчиларининг ко'рсатмаларини нашр этишга қарши чиқишди.

Иш ҳали ҳам ко'риб чиқилмоқда. Суд ҳали ҳам ҳужжатларни текшириши, қолган судланувчилар ва гувоҳларни со'роқ қилиши, зарар ҳисоб-китобларини текшириши ва айблов ва ҳимоя томонларининг далилларига ҳуқуқий баҳо бериши керак.

Суд жараёни якунланмагунча, о'злаштириш, ҳокимиятни суиисте'мол қилиш, хаёлий лойиҳалар ва пул ювиш айбловлари прокуратура иши бо'либ қолмоқда, суд эса уни ко'риб чиқиши керак. Сидиқовнинг қарорларнинг иқтисодий зарурати, ҳукумат қарорларининг бажарилиши ва фуқаролик низоларининг мавжудлиги ҳақидаги тушунтиришлари ҳам ҳали суд томонидан ко'риб чиқилмаган.

Кейинги йиг'илиш 7-август куни бо'либ о'тади.