Ўзбекистонда онлайн харидлар янги босқичга кўтарилмоқда: Узум Маркет маълумотлари
Узум Маркет электрон савдо бозоридаги тўрт йиллик фаолиятини сарҳисоб қилди. Харидорлар мебел, китоб ва кийим-кечакларни онлайн буюртма қилиши тобора оммалашиб бормоқда, буюртмалар сони эса тез суръатлар билан жанубий ҳудудлар ва Қорақалпоғистонда ўсмоқда.
Ўзбекистонда онлайн харидлар янги босқичга чиқмоқда: Узум Маркет маълумотлари
Октабр ойида Узум Маркет тўрт ёшга тўлади. Шу давр ичида Ўзбекистонда электрон тижорат анча кенгайди: 2025-йил охирига бориб бозор ҳажми қарийб 23 триллион сўмга етди, маркетплейс эса илк ойлардаги 800 минг буюртмадан йилига 50 миллион буюртмагача ўсди. Харидорлар мебел, кийим-кечак ва китобларни тобора кўпроқ онлайн буюртма қилмоқда, энг юқори ўсиш эса жанубий вилоятлар ҳамда Қорақалпоғистонда кузатилмоқда. Бироқ онлайн бозор чакана савдонинг атиги 5−6% ини ташкил этади, демак, ўсиш учун ҳали катта имконият бор. Қуйида мамлакатнинг йирик маркетплейси маълумотлари асосида бозор қандай ўзгараётгани ва унинг кейинги ривожини нима белгилаши ҳақида сўз боради.
Узум Маркет фаолиятининг дастлабки йилларида ўзбекистонликлар кўпинча ўсимлик ёғи ва яшил нўхатдан тортиб кир ювиш кукунигача бўлган кундалик эҳтиёж маҳсулотларига буюртма берган. Маркетплейс ҳатто чекка аҳоли пунктларида яшовчилар учун ҳам кенг турдаги товарларни таклиф қилди. Онлайн нархлар, айниқса чегирмалар пайтида, кўпинча анъанавий дўконлардагидан пастроқ бўлди. Шу тариқа харидорлар аста-секин харид қилишнинг янги усулига ўрганиб борди.
Ишонч ортиши билан ўзбекистонликларнинг харид саватларидаги товарлар ассортименти ҳам кенгайди: электроника ва маиший техника, болалар учун товарлар ҳамда уй-рўзғор буюмларига буюртмалар сони тобора ошмоқда. Электроника ва техникага талабнинг кўтарилишида маркетплейс иловасининг ўзида расмийлаштириш мумкин бўлган Узум Насия орқали қулай муддатли тўлов, шунингдек, буюртмаларни топшириш пунктлари тармоғининг кенгайиши муҳим омил бўлди — бу пунктларнинг ҳар бирида электроникани текшириш учун стол, кабеллар ва батарейкалар мавжуд.
Бугун харидорлар Узум Маркетъга фақат кундалик эҳтиёж товарлари учун эмас, балки каттароқ харидлар учун ҳам мурожаат қилмоқда. Хусусан, ўтган йилга нисбатан энг сезиларли ўсиш мебел тоифасида қайд этилди — буюртмалар сони деярли 2,5 баробарга ошди. Харидорлар катта ҳажмли мебеллар, шунингдек, хонани ва уйни жиҳозлаш учун мўлжалланган товарларни тобора кўпроқ буюртма қилмоқда. Бунда йирик габаритли мебеллар тўғридан-тўғри уйга етказиб берилади ва зарурат бўлса, йиғиб ҳам берилади.
Ўсиш суръатлари бўйича иккинчи ва учинчи ўринларни китоблар ва кийим-кечаклар эгаллаб турибди — бу тоифаларда йил давомида буюртмалар сони икки баробарга ошди. Севимли китобни топиш ёки турли сотувчилар ҳамда ҳамёнбопдан премиумгача бўлган бренд ва сотувчиларнинг минглаб товарлари орасидан танлаш янада осонлашди, ўзбекистонликлар эса ассортиментнинг кенглиги ва товарларни харид қилишдан олдин кийиб кўриш имкониятини юқори баҳолади.
Талаб таркибидаги ўзгаришлар шуни кўрсатадики, Узум Маркет нафақат мунтазам харидлар учун, балки илгари кўпчилик жисмоний дўконлар ва бозорларда излашни афзал кўрган товарларни танлаш учун ҳам майдонга айланмоқда.
Буюртмалар сонининг кўпайиши янада кучли логистика инфратузилмасини талаб қилади. 2024-йилда Узум Маркет Марказий Осиёдаги энг йирик логистика мажмуасини ишга туширди. Ҳозир маркетплейс инфратузилмаси кунига 550 мингдан ортиқ товарни қайта ишлаш ва бир вақтнинг ўзида 20 миллиондан ортиқ товар бирлигини сақлаш имконини беради. Зарурат туғилганда, қайта ишлаш ҳажмини кунига 700 мингта товаргача ошириш мумкин.
Ҳудудларга етказиб беришни тезлаштириш учун компания кросс-докинг обьектлари тармоғини ривожлантирмоқда. Ҳозир Самарқанд, Фарғона, Жиззах, Қарши, Наманган, Навоий, Бухоро, Урганч, Андижон ва Термизда тўққизта шундай обьект ишламоқда. Улар ҳудудлар ўртасида товарлар ҳаракатини тезлаштиради ва сотувчиларга бутун мамлакат бўйлаб харидорлар билан ишлашга ёрдам беради.
Харидорлар учун буюртмани уй яқинида олиш имконияти ҳам муҳим. Шу сабабли, Узум Маркет топшириш пунктлари тармоғини изчил кенгайтирмоқда: 2022-йил охиридаги 43 та нуқтадан 2026-йил октабр ойида 2500 дан ортиқ нуқтагача. Таққослаш учун, 2023-йил охирида тармоқ 345 та пунктни, 2024-йил охирида эса 934 тани ташкил этган эди. Сўнгги бир йилда нуқталар сони 2,2 баробарга кўпайди.
Узум Маркет 2025-йил март ойида ишга туширган франшиза модели ҳам тармоқни кенгайтиришга хизмат қилмоқда. У тадбиркорларга ўз топшириш пунктларини очиш ва маркетплейс билан бирга бизнесни ривожлантириш имконини беради.
Инфратузилманинг ривожланиши ҳудудларда онлайн буюртмаларнинг кўпайиши билан бирга кечмоқда. Сўнгги бир йил ичида уларнинг сони Қашқадарё вилоятида беш баробар, Сурхондарёда тўрт баробар, Қорақалпоғистон Республикасида эса уч баробарга ошди. Ушбу ҳудудлар буюртмаларнинг энг юқори ўсиш суръатларини қайд этди. Сурхондарё ва Қашқадарё вилоятларида туғилиш коеффициентлари мамлакат бўйича энг юқори: республика бўйича ўртача кўрсаткич 23,2 бўлганда, бу ерда ҳар минг кишига мос равишда 27,5 ва 27,1 ни ташкил этади (2025-йил маълумотларига кўра). Аҳолининг ёшлиги ва оилаларнинг катталиги болалар товарлари, кийим-кечак ҳамда уй-рўзғор буюмларига талабнинг ошишига сабаб бўлмоқда. Онлайн савдо бу ҳудудларга илгари фақат йирик шаҳарларда мавжуд бўлган ассортиментга кириш имконини беради.
Логистиканинг ривожланиши ассортиментни кенгайтириш ва янги сотувчиларни жалб қилишга ёрдам беради. Бугун Узум Маркет платформасида 2 миллиондан ортиқ товар мавжуд бўлиб, Узум Глобал хизматини ҳисобга олганда, товарлар ассортименти 400 миллионтага етади.
Узум Маркетъда 18 500 дан ортиқ маҳаллий сотувчилар ўз товарларини таклиф қилмоқда. Бу харидорлар учун янада кенгроқ танловни, маҳаллий тадбиркорлар учун эса ўз маҳсулотларини турли ҳудудлар аҳолисига таклиф этиш имкониятини англатади. Компания жамоаси ҳам кенгайиб бормоқда: сўнгги бир йил ичида Узум Маркет ходимлари сони 40% га ошди.
Бозор ўсаётганига қарамай, ҳисоб-китобларга кўра, Ўзбекистонда чакана савдонинг тахминан 5−6% и электрон тижоратга тўғри келади. Бу кейинги ўсиш учун имконият яратади: инфратузилма ривожланиб, ассортимент кенгайгани сари онлайн харидлар кўпроқ харидорлар ва тадбиркорлар учун қулайроқ бўлиши мумкин.
2026−2028-йилларда Узум Маркет Тошкент шаҳри ва вилоятларда логистика имкониятларини кенгайтиришда давом этади. Компания аллақачон янги саралаш маркази ва катта ҳажмли юклар учун ихтисослаштирилган омбор мажмуаси қурилишини бошлаган. Лойиҳа логистика қувватларини ошириш ва йирик ҳажмли товарлар учун қўшимча 26 мингта паллет ўрнини яратиш имконини беради. Бу мебел, маиший техника ва махсус сақлаш ҳамда ташиш шароитларини талаб қиладиган бошқа товарлар учун кўпроқ буюртмаларни қайта ишлашга ёрдам беради. Инфратузилманинг кенгайиши Узум Маркетъга ўсиб бораётган талаб билан ишлаш, товарлар турини кўпайтириш ва тадбиркорларга мамлакатнинг турли ҳудудларида харидорларни топишга ёрдам беради.
Чакана савдодаги онлайн харидлар улуши 5−6% ни ташкил этаётган бир пайтда, бозор аслида эндигина биринчи босқичдан ўтмоқда. Кейинги ўсиш учта омилга: ҳудудларда логистиканинг ривожланиши, харидорларнинг онлайн тарзда қиммат харидларни амалга оширишга бўлган ишончи ҳамда кичик бизнеснинг янги савдо каналини қанчалик тез ўзлаштиришига боғлиқ бўлади.