Ўзбекистонда исломий банкинг: қандай архитектурани танлаш ва ИТ инфратузилмасини қандай тайёрлаш керак?

Ўзбекистонда исломий банкинг: қайси архитектурани танлаш ва ИТ инфратузилмасини қандай тайёрлаш керак?

Ўзбекистонда исломий молияга эҳтиёж шаклланди: қонун қабул қилинди ва Марказий банк маълумотларига кўра, ўндан ортиқ тижорат банки янги воситаларни жорий этишга тайёргарлик кўрмоқда. Исломий ойнани ишга тушириш тезлиги аввал қабул қилинадиган қарорларга боғлиқ. “Мижозларга қандай маҳсулотларни таклиф қилиш керак?” “Ҳисоб ва назоратни қандай йўлга қўйиш керак?” “Янги йўналишни мавжуд инфратузилмага қандай сингдириш мумкин?” Шу босқичдаги хатолар қўшимча харажатларга олиб келади ва кимнинг архитектураси ҳамда ИТ пойдевори ислом ойнасини хавфсиз интеграция қилишга биринчи бўлиб тайёр бўлса, ўша ютади.

Ўзбекистон банклари ишончли ИТ база ва халқаро тажрибага таянган ҳолда бу йўлни тезроқ босиб ўтиши мумкин. Бундай имкониятни Греен Лигҳт тизим интегратори, Профинч халқаро компанияси ва Орасле вендорининг ҳамкорлиги таъминламоқда. Улар биргаликда “Ўзбекистондаги Ислом банки — юқори даражадаги мулоқот” ёпиқ учрашувини ўтказдилар. 17-сентабр куни Тошкентда исломий банкингни жорий этиш учун масъул банклар ва бўлинмалар раҳбарлари учун тадбир бўлиб ўтди. Тадбирнинг асосий мавзуси ИТ-ландшафтни тайёрлаш ва маҳсулот мантиғининг амалий масалалари бўлди.

Тадбирнинг марказий қисми хорижий ислом банклари вакиллари билан панел муҳокамаси бўлди. Муҳаммад Адил Сиддиқий (Банк Нурия, Ўмон), Файзан Аҳмад (Трустбанк Аманаҳ, Суринам) ва Холид Ал-Хукани (Ализз Исламис Банк, Ўмон) исломий банкингни ишга туширишни реал мисолларда таҳлил қилди — жараёнлар қандай йўлга қўйилгани, жамоалар қандай тайёрлангани, маҳсулотлар иқтисодиёти қандай баҳолангани ва шариат бошқаруви қандай ташкил этилгани ҳақида сўз юритилди. Учрашув иштирокчилари хорижий ҳамкасблари билан Ўзбекистонда исломий бизнесни жорий этиш ва ривожлантириш вазифаларини муҳокама қилди. Амалий қийинчиликлар ва уларни бартараф этиш усулларига алоҳида эътибор қаратилди.

Ислом банки фуқаролар ва тадбиркорларнинг молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришга қодир. Маҳсулотларнинг ислом тамойилларига мувофиқлиги муҳим бўлган мижозлар учун у қўшимча имкониятлар очади, банкларга эса маҳсулот турларини кенгайтириш ва янги мижозларни жалб қилиш имконини беради. Шу билан бирга, раислар ва аксиядорлар учун асосий савол — “иқтисодиёт ва ўсиш салоҳиятига эга барқарор йўналишни қандай қуриш керак?”.

Жорий этиш жамоалари эса белгиланган муддатларда ишга туширишни таъминлаш ва ўзгаришлардан қочишдан манфаатдор.

“Ислом ойнаси — бу кенг кўламли инфратузилма лойиҳаси бўлиб, янги маҳсулотларнинг ишга туширилиши банкнинг ИТ ландшафтига бир вақтнинг ўзида тўртта йўналишда таъсир кўрсатади”, — деди Греен Лигҳт компаниясининг Ўзбекистондаги савдо бўйича директори Артём Скляров.

Банклар корпоратив тармоқларнинг изоляцияланган сегментларини яратиши, параллел ҳисоб-китоб контури учун янги сервер қувватларини ажратиши, мижозларга хизмат кўрсатиш каналларини (алоқа марказлари) таъминлаши ва энг муҳими, маълумотларни ажратиш ҳамда киришни назорат қилиш бўйича ахборот хавфсизлигининг қатъий механизмларини яратиши зарур.

Аппарат ва тармоқ тайёрлиги дастурий таъминот даражасидаги пухта архитектура билан тўлдирилиши керак. Профинч компаниясининг Марказий Осиё ва Кавказ бўйича минтақавий директори Кирилл Алякин компаниянинг исломий банкингни йўлга қўйишга ёндашувини намойиш этди ва уни Яқин Шарқ ҳамда Африка мамлакатларида жорий этишнинг муваффақиятли мисолларини тақдим этди. Амалга оширилган лойиҳалар мисолида у тўпланган тажриба тўғри ишга тушириш моделини танлашга, одатий хатолардан қочишга ва исломий маҳсулотларнинг бозорга чиқиш вақтини қисқартиришга қандай ёрдам беришини кўрсатди.

Нотўғри ҳисоб модели, тизимни ҳаддан ташқари такомиллаштириш ёки маълумотлар билан боғлиқ кеч аниқланган муаммолар буджетни ошириши ва ишга туширишни кечиктириши мумкин. Шунга ўхшаш лойиҳалар тажрибаси ушбу хавфларни олдиндан аниқлашга ёрдам беради. Банк амалий билимларга эга бўлади: биринчи битимга қадар қандай жараёнларни тайёрлаш, нималарни босқичма-босқич жорий этиш ва қайси ечимлар маҳсулот қаторини кенгайтириш имконини беришини билиб олади.

Шу билан бирга, халқаро амалиёт маҳаллий талаблар, тўлов инфратузилмаси ва банк жараёнларига мослашишни талаб қилади.

Греен Лигҳт ва Профинч Ўзбекистонда банк ИТ ечимларини маҳаллийлаштириш ва жорий этиш тажрибасига эга бўлиб, бу маҳсулот моделини маҳаллий шароитларда техник амалга ошириш билан боғлаш имконини беради.

Муваффақиятли жорий этиш “ҳамма нарсани қандай бўлса, шундайлигича автоматлаштириш” деган одатий ёндашувдан воз кечишдан бошланади. Опенбанк кузатув кенгаши аъзоси ва исломий банкингни жорий этиш бўйича тажрибали мутахассис Бахтовар Юсуфи шундай фикрда. АБТда СРМ, ЭРП, конвеер ва ҳисоботларни жойлаштиришга урунилса, тизим “монолит”га айланади. Уни янгилаш қийинлашади, техник қарзлар ва хавф-хатарлар ортади.

Ечим — Леан Соре, яъни енгиллаштирилган ядро. Унда фақат бош дафтар, баланслар ва транзаксияларни оммавий қайта ишлаш қолади. КЙС, бизнес жараёнларини бошқариш, асосий воситалар ва хўжалик харажатлари ҳисоби унинг ташқарисига чиқарилади. Шу билан бирга, исломий маҳсулотларни Сидесар тамойили бўйича ишга тушириш хавфсизроқ: ихтисослаштирилган модуллар амалдаги тизим билан параллел ишлайди. Банк бозорга тез кириб келади ва асосий АБСни хавф остига қўймасдан интеграцияларни текширади.

Тадбир давомида муваффақиятли бошлашнинг бошқа шартлари ҳам муҳокама қилинди: биринчи босқич маҳсулотларининг реал тўплами, исломий операцияларни алоҳида ҳисобга олиш, ваколатларни тақсимлаш ва назорат қилиш. Маълумотлар ва ходимларни тайёрлаш платформани созлаш билан бир вақтда амалга оширилиши керак: қолдиқларни солиштириш, синов миграцияси ва ўқитиш банкнинг ишга туширишга тайёрлигига бевосита таъсир кўрсатади.

“Бундай ёндашувнинг технологик асоси Орасле ФЛЕХСУБЕ фор Исламис Банкинг ҳисобланади. ФЛЕХСУБЕ ААОИФИ стандартларини қўллаб-қувватлайди ва дунёнинг 100 дан ортиқ исломий банкларида ишлайди”, — дея таъкидлади Орасле вакиллари.

Платформа дунёнинг исломий банкларида, жумладан, Яқин Шарқдаги йирик ўйинчилар орасида қўлланилади.

Греен Лигҳт инфратузилма базаси ва Профинч экспертизаси билан биргаликда бу Ўзбекистон банкларига янги йўналишни ривожлантириш учун ишончли асос яратади.

Глобал тажрибани Ўзбекистонда ИТ жорий этиш амалиёти билан бирлаштирган ҳолда, Греен Лигҳт ва Профинч банкларга асосли қарорлар қабул қилишда ва стратегиядан самарали маҳсулотларга тезроқ ўтишда ёрдам беради. Бу ишларнинг мақсади сифатли банк хизматлари бозорини ривожлантириш, мижозлар учун имкониятларни кенгайтириш ва Ўзбекистоннинг гуллаб-яшнашига ҳисса қўшишдир.

13 йил давомида Марказий Осиё бозорида Греен Лигҳт интегратори 300 дан ортиқ лойиҳаларни, жумладан, Ўзбекистоннинг Алоқабанк, ҲамкорБанк, ИнфинБАНК, Остобанк ва бошқа молия институтлари учун лойиҳаларни амалга оширди. Ушбу тажрибага таяниб, Греен Лигҳт халқаро Профинч компанияси билан ҳамкорликда банкларга архитектурани ўрганиш ва лойиҳалашдан тортиб, интеграция ва ислом ойнасини янада қўллаб-қувватлашгача бўлган бутун йўлни босиб ўтишда ёрдам беради.