Ўзбекистон Майданакда осмон бўйлаб телескопни ишга туширди

Ўзбекистоннинг Майданак астрономик расадхонасида деярли бутун самовий сферани бир вақтнинг ўзида кузатишга қодир бўлган бутун осмон телескопи муваффақиятли ўрнатилди ва ишга туширилди. Ушбу илғор тизим Ўзбекистон Фанлар академиясининг Мирзо Улуғбек номидаги Астрономия институти ва Хитой Фанлар академиясининг Шанхай астрономик расадхонаси олимларининг ҳамкорликдаги саъй-ҳаракатлари маҳсулидир, деб эълон қилди Ўзбекистон Фанлар академияси.

Ҳар бири юқори сезгир СМОС камералари билан жиҳозланган 31 та алоҳида оптик модулдан иборат янги мажмуа бир вақтнинг ўзида уфқдан 20 даражадан юқори осмон минтақаларини кузатиши мумкин. У 14-катталикдаги хира самовий жисмларни аниқлаш сезгирлигига эга.

Ушбу тизимнинг асосий вазифаси тез ҳаракатланувчи обьектларни аниқлаш ва кузатиш бўлади. Мажмуа Ерга яқин астероидлар, метеорлар, болидлар, сунъий йўлдошлар ва космик чиқиндиларни кузатиш учун махсус ишлаб чиқилган.

Автоматлаштирилган астрономик мониторинг тизими сифатида ишлайдиган телескоп 16 та компютердан фойдаланган ҳолда 31 та тасвирлаш қурилмасидан реал вақт режимида маълумотларни қайта ишлайди. Тизим ҳар куни о'ртача 6-7 терабайт астрономик ма'лумотларни ишлаб чиқаради, ма'лумотларни сақлаш учун 150 терабайтлик сақлаш тизими ажратилган.

Бундан ташқари, мажмуа тасвирлар ичидаги ҳаракатланувчи обьектларни автоматик равишда аниқлаш учун чуқур о'рганиш алгоритмларидан фойдаланадиган дастурий та'минотни о'з ичига олади. Ушбу тизим аниқланган обьектларнинг ё'лларини кузатиш, уларнинг астрономик координаталарини аниқлаш ва дастлабки орбитал параметрларини ҳисоблаш имкониятига эга.

Телескоп шунингдек, масофадан туриб ишлашни қо'ллаб-қувватлайди, кузатув жадваллари автоматик равишда режалаштирилади. Мажмуа ҳарорат, намлик, атмосфера босими ва шамол тезлиги каби атроф-муҳит омилларини доимий равишда кузатиб боради.

Фанлар академияси Майданак расадхонаси телескопни о'рнатиш учун баланд жойлашуви, тоза атмосфераси ва астрономик кузатишлар учун қулай шароитлари туфайли танланганини ма'лум қилди. Бу хусусиятлар Ерга яқин фазони мунтазам равишда кузатишни осонлаштиради.

Фанлар академиясининг ма'лумотларига ко'ра, ушбу мажмуанинг фаоллаштирилиши о'збек олимларининг Ерга яқин обьектларни кузатиш ва кенг астрономик ма'лумотлар то'пламларини бошқариш имкониятларини оширади. Ускуналар, шунингдек, космик мониторинг бо'йича халқаро тадқиқотлар ва замонавий кузатув технологиялари бо'йича мутахассисларни о'қитиш учун ҳам мос келади.

Телескопнинг ўрнатилиши Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги илмий ва техник ҳамкорликнинг чўққисини ифодалайди. Мажмуа Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллиги арафасида ишга туширилди.