Ўзбекистон: 1,4 миллион мигрант ва келажак меҳнат бозорлари

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) —

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан тақдим этилган Миграция агентлиги маълумотларига кўра, ҳозирда дунёнинг қарийб 40 мамлакатида тахминан 1,4 миллион Ўзбекистон фуқароси ишламоқда. Меҳнат миграцияси тузилмасида ўзгариш кузатилмоқда, анъанавий йўналишлар Европа ва Шарқий Осиёга йўл олмоқда.

Агентликнинг хабар беришича, Ўзбекистондан келган меҳнат мигрантларининг энг кўп сони Россияда (834 200), Қозоғистонда (84 400), Туркияда (72 100) ва Жанубий Кореяда (46 400) жойлашган. 258 000 Ўзбекистон фуқароси Европа мамлакатларида, яна 97 700 нафари бошқа мамлакатларда ишлайди.

Ушбу меҳнат мигрантларининг 398 900 нафари (28,6%) аёллар, 402 100 нафари (28,9%) ёшлардир. Меҳнат миграциясининг умумий тузилмасида МДҲ мамлакатларининг улуши 29% гача камайди, Европа минтақасининг улуши 42% гача, Шарқий Осиёнинг улуши эса 26% гача ошди.

Марказий банк меҳнатга лаёқатли аҳолининг динамикаси турли минтақаларда иқтисодий о'сишга турлича та'сир ко'рсатиши мумкинлигини та'кидлайди. Марказий Осиёда бу демографик омил йиллик иқтисодий о'сишни тахминан 1 фоиз пунктга ошириши мумкин, Шимолий Европада эса аксинча, о'сишни деярли 0,7 фоиз пунктга пасайтириши мумкин. Регуляторнинг та'кидлашича, бу Марказий Осиёдан Европага ва ищи кучи қариб бораётган бошқа мамлакатларга меҳнат ё'лакларини кенгайтириш учун иқтисодий шарт-шароитларни яратади.

Жо'натувчи ва қабул қилувчи мамлакатлар о'ртасидаги иш ҳақи фарқлари миграция қарорларига та'сир қилувчи асосий иқтисодий омиллардан бири бо'либ қолмоқда. Халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ) ма'лумотларига ко'ра, энг юқори о'ртача иш ҳақи (сотиб олиш қобилияти паритети, ППП асосида) Люксембург (9307 доллар), Белгия (8297 доллар), Нидерландия (7234 доллар), АҚШ (6273 доллар) ва Финляндияда (6253 доллар) қайд этилган. Улардан кейин Ирландия (5441 доллар), Словакия (5291 доллар), Канада (4571 доллар), Швеция (4538 доллар) ва Швейцария (4466 доллар) келади.

ХМТ ҳисоботида та'кидланишича, 2025-йилда иқтисодий ва савдо сиёсатидаги сезиларли ноаниқликка қарамай, глобал меҳнат бозори кутилганидан ко'ра ко'проқ барқарорликни намойиш этди.

Глобал ишсизлик даражаси тахминан 4,9% да қолмоқда. Бироқ, иш о'ринлари тафовутининг кенгроқ ко'рсаткичи, я'ни ишсиз, аммо ишлашга тайёр ва тайёр одамлар 2026-йилга келиб 408 миллионга етиши прогноз қилинмоқда.

Ёшлар о'ртасидаги ишсизлик 2025-йилда 12,4% ни ташкил этди ва на та'лимда, на иш билан банд бо'лган (НЕЕТ) ёшларнинг улуши 20% га етди, бу 257 миллион ёшни ташкил этади. ХМТнинг 2027-йилга мо'лжалланган прогнозлари шуни ко'рсатадики, ёшлар орасида НЕЕТ даражаси 20,2% ни, аёллар орасида эса 27,7% ни ташкил қилади. Паст ва о'рта даромадли мамлакатларда аёллар учун бу ко'рсаткич 34% га етиши мумкин.

ХМТнинг 2022-йилга мо'лжалланган со'нгги ма'лумотларига ко'ра, халқаро меҳнат бозорида 167,7 миллион мигрант ищи иштирок этган, улардан 68,4% юқори даромадли мамлакатларда иш билан банд бо'лган. Мигрантларнинг тармоқлар бо'йича бандлик тузилмаси қуйидагича тақсимланди: хизмат ко'рсатиш соҳасида 68,4%, саноатда 24,3% ва қишлоқ хо'жалигида 7,4%.

Марказий банкнинг та'кидлашича, 2030-йилга келиб, Европа мамлакатларида аҳолининг қариши ва меҳнатга лаёқатли аҳолининг улушининг камайиши меҳнат бозорида асосий таркибий муаммога айланади. Минтақада ищи кучи етишмаслиги 7,5-10,5 миллион кишини ташкил қилади.

Машинасозлик, юқори технологияли ишлаб чиқариш, инфратузилма қурилиши, транспорт ва логистика, қишлоқ хо'жалиги, тиббиёт, ахборот технологиялари, туризм ва хизмат ко'рсатиш соҳасида ищи кучига талаб ортиши кутилмоқда. Германия Федерал Бандлик Агентлиги Меҳнат бозори тадқиқотлари институтининг ма'лумотларига ко'ра, ҳар йили камида 400 000 малакали мигрантни жалб қила олмаслик мамлакат ялпи ички маҳсулотининг о'сишига салбий та'сир ко'рсатади.

Сог'лиқни сақлаш ва ижтимоий та'минот соҳаларига алоҳида э'тибор қаратилмоқда. Хусусий тиббий суг'урта илмий институти (ВИП) ма'лумотларига ко'ра, Германияда парваришга муҳтож одамлар сони 2030-йилга келиб 5,7 миллионга етади ва бу 500 000 тагача қо'шимча тиббий ва парвариш ходимларини талаб қилади. Скиллс Энгланд ма'лумотларига ко'ра, Буюк Британияда тахминан 90 000 та қо'шимча парвариш ходимларига эҳтиёж бор. Японияда парвариш, қишлоқ хо'жалиги ва қурилиш соҳаларида ищи кучи етишмаслиги 6-7 миллион, Жанубий Кореяда эса кемасозлик, металлга ишлов бериш, электроника ва ишлаб чиқариш соҳаларида етишмовчилик 1,2-1,5 миллион атрофида баҳоланмоқда.

Яшил энергия соҳасидаги ищиларга талаб ҳам ортиши кутилмоқда. Германия Савдо-саноат палатаси (ДИҲК) томонидан о'тказилган тадқиқот шуни ко'рсатадики, Германияда қайта тикланадиган энергия лойиҳалари туфайли тахминан 300 000 та қуёш панеллари ва шамол турбиналарини о'рнатувчилар, шунингдек, техниклар, механиклар ва атроф-муҳит муҳандислари етишмаслиги кутилмоқда. Марказий банк Скандинавия мамлакатлари тоза технологиялар марказига айланиб бораётганини, бу ерда яшил металлургия, шамол энергияси ва ахборот технологияларига талаб ҳам ортиб бораётганини та'кидламоқда.

Форс ва Арабистон ко'рфази мамлакатларида ҳам нефтга қарамликдан халос бо'лиш иқтисодиётини диверсификация қилишга қаратилган миллий ривожланиш дастурлари доирасида ищи кучига талабнинг ортиши прогноз қилинмоқда. ХМТ ма'лумотларига ко'ра, Саудия Арабистонига қо'шимча 1,5-2 миллион ищи кучи керак бо'лиши мумкин, Бирлашган Араб Амирликларига эса асосан қурилиш, сог'лиқни сақлаш, меҳмондо'стлик, туризм, авиация ва логистика соҳаларида 1 миллион ищи кучи керак бо'лиши мумкин.

Ушбу тенденцияларга асосланиб, Марказий банк ан'анавий меҳнат миграциясидан ташқари, ёшларнинг тил, касбий ва рақамли ко'никмаларини ривожлантириш, шунингдек, уларни масофавий хизматлар экспортига тайёрлаш О'збекистон учун алоҳида аҳамиятга эга эканлигини та'кидлайди. Келажакда регулятор ташқи меҳнат миграциясини ташкил қилишда глобал меҳнат бозоридаги демографик ва таркибий о'згаришларни ҳамда юқори ищи кучига талаб кутилаётган янги географик ва профессионал соҳаларни ҳисобга олиш мақсадга мувофиқ деб ҳисоблайди.