«Ойига 300 фунт стерлинг энергия тўлови тўласак ҳам, ҳалиям совқотяпмиз»
Реддич аҳолиси иситиш тизими учун тўлов қилишга қурби етмаслигидан хавотирда эканликларини айтмоқда.
«Ойига 300 фунт стерлинг тўлаб ҳам, ҳалигача совқотяпмиз»
Пенсионер аёлнинг айтишича, энергия нархлари ошишда давом этаётган бир пайтда, бу қишда иссиқликни сақлаш ва иситиш учун пул тўлашга ҳаракат қилиш «дахшатли» бўлади.
Вустершир графлигининг Реддич шаҳридан бўлган Пэт Снелл ўтган қишда инсультга чалинган турмуш ўртоғи Жоннинг қулайлигини таъминлаш учун уйни иситишга жуда катта эҳтиёж сезганларини айтди.
«Ҳатто қатъий белгиланган тарифда ҳам энергия тўловларимиз ойига 300 фунт стерлингни ташкил этди ва биз барибир совқотдик», деди у.
Снелл нархларнинг янада ошишидан хавотир билдирди, чунки Англия, Шотландия ва Уэльсдаги миллионлаб хонадонлар пайшанба кунидан бошлаб, Ofgem регуляторининг энергия нархлари бўйича энг сўнгги юқори чегараси кучга кирганда, янада юқори тўловларга дуч келишади. Регуляторнинг маълум қилишича, стандарт ўзгарувчан тарифлардаги одатий хонадонлар йилига тахминан 60 фунт стерлинг кўпроқ тўлайди ва бу йиллик тўловларни 1 723 фунт стерлинггача оширади.
Снеллнинг сўзларига кўра, бу қўшимча харажатлар унинг оиласи энергия истеъмолини аллақачон қатъий назорат қилаётган бир пайтга тўғри келди.
«Биз ҳатто ҳароратни 18 даражадан юқорига кўтарганимиз йўқ ва хоналарнинг аксарияти ёпиқ эди.
Декабрь, январь ва февраль ойларида бу қанчага тушишини ўйлашни ҳам истамайман».
Снелл унинг қатъий белгиланган тарифи октябрь ойи охирида тугашини, бу эса тез орада янада юқори харажатларга дуч келишлари мумкинлигини англатишини қўшимча қилди.
Ҳукуматнинг билдиришича, хонадонлар маиший электр энергияси тўловларидан ҚҚСнинг олиб ташланиши ҳисобига бироз енгиллик оладилар, бу эса нархлар ўсишини жиловлашга ёрдам берган, шунингдек, «Иссиқ уй чегирмаси» (Warm Home Discount) дастури талабларга жавоб берадиган хонадонларга бу қишда тўловларидан 150 фунт стерлинг чегирма беради.
Снелл шаҳарда бу қишда иситиш ва бошқа зарур нарсаларни қандай таъминлаш ҳақида қайғураётган ягона одам эмас.
Яна бир пенсионер Лоррейн Стивенсон имкон қадар энергия истеъмолини аллақачон қисқартираётганини айтди.
«Мен ёлғиз яшайман ва кичик уйда тураман, шунинг учун қийналаман, чунки фақат пенсия билан яшаш осон эмас», деди у. «Ҳар қандай камайиш ёрдам беради.
Қишки ёқилғи тўловини (winter fuel payment) олишни интизорлик билан кутаман. Одамлар бу унчалик ёрдам бермайди дейишади, лекин қиш ойларида бу ҳақиқатан ҳам ёрдам беради, чунки табиийки, сиз анча кўп тўлайсиз».
У қўшимча қилди: «Уйни жуда иссиқ тутмайсиз, лекин совқотиб ҳам бўлмайди, тўғрими? Айниқса, ёшингиз ўтган сари».
Нархлар ошишидан хавотирда бўлганлар орасида бундан тахминан бир йил олдин оиласи билан Афғонистондан Буюк Британияга келган Нажибуллоҳ Раҳимий ҳам бор.
У BBC’га ҳозирда иш қидираётганини ва нафақалари чекланишини кутаётганини айтди, бу эса уй-жой харажатлари ошиб бораётган бир пайтда оиласи қандай кун кечиришидан хавотир уйғотмоқда.
«Газ тўлови, электр тўлови, интернет тўловлари ва болалар учун пул ҳозир мен учун қийинчилик туғдирмоқда», деди у.
Унинг сўзларига кўра, қишки юқори энергия тўловларининг қўшимча юки аллақачон қийин бўлган вазиятни янада оғирлаштиради.
Реддичлик бухгалтер Келли Биркетт уйдан туриб ишлайди. У икки фарзанднинг онаси, турмуш ўртоғи эса ўзини ўзи банд қилган.
Иккаласи ҳам даромад топса-да, энергия харажатлари барибир оила бюджетига босим ўтказмоқда ва улар оилавий ҳордиқ чиқаришларни қисқартиришмоқда.
«Шунчаки яшаш учун эмас, балки ҳаётдан завқланиш ва оилангиз, дўстларингиз ҳамда болаларингиз билан хотиралар яратиш учун пулингиз қолмаслиги жуда аламли.
Оила сифатида биз жуда қаттиқ меҳнат қиламиз ва нима учун, деб ўйлаймиз? Менимча, сиёсатчилар буни «тушунишмайди» ва тушунмаганликлари сабабли, ўзларини етарлича ҳаракат қиляпмиз деб ўйлашади, лекин ундай эмас».
Нархларнинг ошиши Ofgem томонидан тартибга солинадиган дефолт тарифларидаги тахминан 22 миллион хонадонга таъсир қилади, қатъий белгиланган тариф шартномаларига эга бўлган 11 миллионга яқин хонадон эса нархларнинг зудлик билан ўзгаришини сезмайди.
Стандарт ўзгарувчан тарифдаги одатий хонадоннинг йиллик тўловлари тахминан 60 фунт стерлингга ошиб, 1 723 фунт стерлингни ташкил этади, гарчи тўланадиган якуний сумма барибир қанча энергия истеъмол қилинишига боғлиқ бўлади.
Ofgem’нинг билдиришича, нархлар ошишига асосан Яқин Шарқдаги можаролар билан боғлиқ улгуржи газ нархларининг кўтарилиши сабаб бўлган. Регуляторнинг таъкидлашича, нархлар ҳали ҳам 2022 йилдаги энергия инқирозининг энг юқори чўққисига қараганда тахминан 52 фоизга паст, гарчи хайрия ва истеъмолчилар гуруҳлари кўплаб хонадонлар ҳали ҳам инқироздан олдинги даражадан анча юқори бўлган харажатлар билан курашаётганидан огоҳлантирган бўлса-да.
Ҳукумат маиший электр энергияси тўловларидан ҚҚСнинг олиб ташланиши нархлар ўсишини чеклашга ёрдам берганини айтди, Ofgem ҳисоб-китобларига кўра, акс ҳолда тўловлар тахминан 45 фунт стерлингга юқори бўлар эди. Талабларга жавоб берадиган хонадонлар, шунингдек, бу қишда 150 фунт стерлинг миқдоридаги «Иссиқ уй чегирмаси»ни олишлари мумкин.
BBC Реддичда суҳбатлашган кўпчилик учун хавотир нафақат ойига 5 фунт стерлинглик ўсиш, балки совуқ об-ҳаво келганда ва оила бюджетлари аллақачон таранг бўлган пайтда бу нимани англатиши билан боғлиқ эди.
«Биз шунчаки бошқа нарсани қисқартиришимиз керак бўлади», деди Стивенсон.
«Лекин совқотиб ўтириб бўлмайди-ку».
«Act on Energy» энергия бўйича маслаҳат хайрия ташкилотидан Кэролайн Форчуннинг айтишича, кўплаб хонадонлар энергия нархининг сўнгги пайтлардаги ошиши таъсирини ҳали тўлиқ ҳис қилишмаган, чунки ёз ойларида энергия истеъмоли одатда камаяди.
«Нархлар чегараси июль ойида кўтарилди ва ҳаммамиз ҳали иситиш тизимини ёқмаганимиз сабабли, буни ҳали сезмадик», деди у.
«1 октябрдан у яна кўтарилиши кутилмоқда ва январда ҳам ошиши прогноз қилинмоқда, шунинг учун биз бундан хабардор бўлишимиз керак».
Форчуннинг таъкидлашича, истеъмолчилар ўз тарифларини мунтазам равишда текшириб туришлари керак ва битта етказиб берувчида қолиш энг яхши фойда келтиради деб ўйламасликлари лозим.
У хонадонларни «Иссиқ уй чегирмаси» каби қўллаб-қувватлаш дастурларига мос келиш-келмаслигини текширишга ва тўловлардан орқада қолишдан хавфсирасалар, эртароқ маслаҳат олишга чақирди.
Ҳарорат пасайган сари, у одамларга энергиядан эҳтиёткорлик билан фойдаланишни ва иситишни энг кўп вақт ўтказадиган хоналарга қаратишни маслаҳат берди.
«Агар ҳақиқатан ҳам қийналаётган бўлсангиз, хонани эмас, ўзингизни иситинг», деди у.
Унинг сўзларига кўра, хонадонлар бир вақнинг ўзида бир нечта молиявий қийинчиликларга дуч келаётгани сабабли, хайрия ташкилотига ёрдам сўраб мурожаат қилувчилар сони ортган.
«Бу шунчаки битта кичик муаммога эга бўлишдек оддий эмас», деди у.
«Одамларнинг ҳаёти анча мураккаблашиб кетди».