Иқтисодиёт

Ўрганиш қийин

14% дан 27% гача: Ўзбекистонда талаба кредити қанча туради?

**О'қишдаги қийинчиликлар: О'збекистонда талаба кредитларига умумий нуқтаи назар**

Олий та'лим учун то'лов талабалар ва уларнинг оилалари учун жиддий молиявий юкдир. Агар бир марталик то'ловни амалга оширишнинг иложи бо'лмаса, та'лим кредити мавжуд ечимлардан биридир.

О'збекистонда бир нечта банклар турли муддатларда "та'лим кредитлари" деб аталадиган кредитларни таклиф қилишади. Фоиз ставкалари йилига 14% дан деярли 27% гача, то'лов муддати эса бир йилдан 15 йилгача бо'лиши мумкин.

Биз талабалар банкларининг таклифларини таҳлил қилдик ва кредит олишда э'тиборга олиш керак бо'лган асосий жиҳатларни та'кидладик.

**Та'лим кредити олиш ҳуқуқига ким эга?**

Имтиёзли та'лим кредитлари кундузги О'збекистон фуқаролари учун мо'лжалланган. Бакалавриат ва магистратура талабалари, шунингдек, касб-ҳунар та'лими муассасалари талабалари ҳам ҳуқуққа эга.

Шуни та'кидлаш керакки, о'қиш тури учун шартлар ва қоидалар банкка қараб фарқ қилиши мумкин. Ба'зи имтиёзли дастурлар фақат кундузги талабалар учун мо'лжалланган, ба'зи тижорат кредитлари эса ярим кунлик талабалар учун ҳам мавжуд бо'лиши мумкин.

**Банклар томонидан тақдим этиладиган кредит суммалари**

Биринчи курс талабалари учун та'лим кредити шартнома қийматининг 100% гача қоплаши мумкин.

Иккинчи курс ва ундан юқори талабалар учун кредит суммаси уларнинг о'ртача баҳосига (ГПА) бог'лиқ:

* ГПА 3 ёки ундан юқори бо'лган ҳолда, кредит шартнома қийматининг 100% гача қоплаши мумкин.

* ГПА 3 дан паст бо'лган ҳолда, кредит шартнома қийматининг 80% гача қоплайди, қолган 20% талаба томонидан то'ланади.

Ижтимоий ҳимоя ягона реестрига киритилган оилалардан бо'лган талабалар учун 80% чеклов қо'лланилмайди. Бошқа барча шартлар бажарилган тақдирда, кредит шартнома қийматининг 100% гача қоплаши мумкин.

Кредитнинг максимал суммаси аниқ банк ва танланган дастурга бог'лиқ. Масалан, Ориент Финанс Банк 250 миллион со'мгача, Алоқабанк ва БРБ эса ма'лум дастурлар бо'йича 100 миллион со'мгача кредитлар таклиф қилади. БРБ шунингдек, йиллик 14% лик та'лим кредитини 82,4 миллион со'мгача бо'лган лимит билан таклиф қилади.

**Қизлар учун имтиёзли кредитлар**

Ушбу дастур бо'йича фоиз ставкаси йилига 14% ни ташкил этади, давлат ҳисобланган фоизларни қоплайди. Шунинг учун талаба банкка фоиз то'ламасдан, фақат кредитнинг асосий миқдорини қайтаради.

Шунга о'хшаш таклифлар Туронбанк, Халқ Банки, Агробанк, О'зпромстройбанк, БРБ, Ориент Финанс Банк, О'збекистон Миллий банки, Алоқабанк, Ҳамкорбанк ва бошқа бир қатор банкларда мавжуд.

**Кредит шартлари**

Кредит шартлари ҳар хил. Масалан, Туронбанк 7,5 йил муддатга кредитлар таклиф қилади, Халқ Банки, Агробанк, БРБ ва Ҳамкорбанк 7 йилгача кредитлар таклиф қилади. Узпромстройбанк 11 йилгача кредитлар таклиф қилади, О'збекистон Миллий банки ва Алоқабанк эса 13,5 йил муддатга кредитлар таклиф қилади. МКБанкдаги максимал муддат 15 йил.

**Кредитни қайтариш бошланиши**

Ко'пгина имтиёзли дастурлар асосий қарзни дарҳол эмас, балки битиргандан кейин то'лашни бошлаш имконини беради. Одатда, о'қиш муддати учун имтиёзли давр ва битиргандан кейин қо'шимча олти ой берилади. Кейин асосий кредит етти йил давомида қайтарилади.

Бироқ, асосий қарзни то'лашни кечиктириш ҳар доим ҳам о'қиш давомида то'ловлар ё'қлигини англатмайди. Ба'зи банклар кредит берилгандан со'нг фоизларни ҳисоблашни ва то'лашни бошлайдилар.

**Максимал то'лов муддати: 15 йилгача**

Талаба кредити то'ловларини иложи борича узайтиришни ва шу билан ойлик кредит қарзларини камайтиришни истаган талабалар учун МКБанк энг узоқ муддатни - 15 йилгача таклиф қилади.

О'збекистон Миллий банки ва Алоқабанк 13,5 йилгача кредитлар таклиф қилиб, иккинчи о'ринда туради. О'зпромстройбанк талаба кредитини 11 йил давомида то'лашни таклиф қилади.

Шуни та'кидлаш керакки, банклар кредит муддатини бошқача ҳисоблашлари мумкин. Масалан, "О'зпромстройбанк"да бу талабанинг о'қишини ва битирувдан кейинги қо'шимча етти йилни о'з ичига олади.

Кредит муддати қанча узоқ бо'лса, ойлик то'лов шунча паст бо'лади. Бироқ, бу ҳар доим ҳам ко'проқ тежашга тенг келмайди, чунки узоқроқ кредит муддатлари узоқроқ муддат давомида фоизларни ҳисоблаб чиқади ва бу умумий кредит то'ловининг юқори бо'лишига олиб келиши мумкин.

**Энг катта та'лим кредитларига эга банклар**

Агар кредит миқдори устувор бо'лса, Ориент Финанс Банк мавжуд таклифлар орасида ажралиб туради. Унинг та'лим исте'мол кредити 2 миллион со'мдан 250 миллион со'мгача бо'лган кредитларни таклиф қилади. Бироқ, фоиз ставкаси йилига 25% дан бошланишини та'кидлаш керак.

Алоқабанк ва БРБнинг алоҳида дастурлари орқали 100 миллион со'мгача олиш мумкин. БРБ йиллик 27% дан бошланадиган ва то'рт йилгача бо'лган муддатга "Та'лим орзуси" кредитини таклиф қилади. БРБнинг яна бир варианти - бу 14% лик максимал миқдор 82,4 миллион со'м ва етти йилгача бо'лган муддатга бериладиган та'лим кредити.

О'збекистон Миллий банки 22% дан бошланадиган фоиз ставкаси билан 41,2 миллион со'мгача бо'лган та'лим кредитларини таклиф қилади.

Бир қатор банклар о'з шартларида максимал миқдорни ко'рсатмайди. Бу банк бирон бир миқдорни беришга тайёр дегани эмас; кредит миқдори о'қиш нархига ва бошқа банк талабларига бог'лиқ бо'лиши мумкин.

**Талаба кредитлари ставкалари 27% га етадиган жойларда**

Бозордаги барча таклифлар ҳам имтиёзли эмас. Фоиз ставкалари 20% дан ошадиган талабалар кредитлари мавжуд. Таклиф этилаётган вариантлар орасида энг юқори ставка БРБ томонидан йиллик 27% дан бошланадиган Та'лим орзуси кредити учун таклиф этилади.

Инфинбанк уч йилгача бо'лган муддат билан йиллик 26,99% дан бошланадиган талабалар кредитларини таклиф қилади.

Алоқабанк беш йилгача бо'лган муддат билан йиллик 25% дан алоҳида талаба кредитини таклиф қилади.

Ориент Финанс Банк шунингдек, йиллик 25% дан бошланадиган талабалар кредитларини ҳам таклиф қилади. Шартлар то'рт йилгача, максимал миқдор эса 250 миллион со'м.

Ипак Ё'ли Банкида ставка 24,9% дан бошланади. Кредитлар бир йилдан уч йилгача муддатга берилиши мумкин ва миқдори 1 миллион со'мдан 50 миллион со'мгача.

Миллий банк фоиз ставкаси 22% дан бошланадиган, уч йилдан беш йилгача бо'лган ва 41,2 миллион со'мгача бо'лган яна бир талаба кредитини таклиф қилади.

**Қайси бири яхшироқ: паст фоиз ставкаси ёки узоқ муддатли?**

Бир қарашда, энг фойдали кредит энг паст фоиз ставкасига эга бо'лган кредит бо'либ туюлиши мумкин. Талаба кредитларига келсак, бу ҳақиқатан ҳам муҳим омил, аммо ягона омил эмас. Масалан, етти йилга 14% фоиз ставкаси билан берилган кредит ва 13,5 йилга 14% фоиз ставкаси билан берилган кредит бир хил фоиз ставкасига эга, аммо бутунлай бошқача молиявий юкга эга. Қисқа муддатли кредитлар билан ойлик то'лов юқорироқ бо'лади, аммо кредит тезроқ қайтарилади.

Узоқ муддатли кредитлар билан то'лов камроқ бо'лади, бу талаба ёки унинг оиласи учун қулайроқ бо'лиши мумкин. Бироқ, банк охир-оқибат ко'проқ пулни қайтариши керак бо'лади. Шунинг учун, шартномани имзолашдан олдин, банкдан то'лиқ то'лов жадвалини со'раш ва фақат ойлик то'ловни эмас, балки умумий то'лов миқдорини тахмин қилиш яхшироқдир.

**Кредит олиш учун ариза беришда нимани э'тиборга олиш керак**

Фоиз ставкаси ва муддати текширишга арзийдиган ягона шартлар эмас. Аввало, банк қанча қарз беришга тайёрлигини ва бу кредитни қоплаш учун етарли бо'ладими ёки ё'қлигини билиб олинг.

Шунингдек, дастлабки то'лов, кафиллик ёки гаров талаб қилинадими ёки ё'қлигини аниқлаб олиш керак. Ба'зи таклифларда бу ма'лумот шартлар ва қоидаларда ко'рсатилмаган, шунинг учун буни то'г'ридан-то'г'ри банк билан тасдиқлаш яхшидир.

Яна бир муҳим жиҳат - бу имтиёзли давр. Кредитни қайтариш муддати қачон бошланишини ва о'қиш давомида то'лашингиз кераклигини олдиндан аниқлаш муҳимдир.

Шунингдек, муддатидан олдин қайтариш имкониятини текшириш керак. Агар талаба о'қишни тугатгандан со'нг яхши маошли иш топса ва кредитни муддатидан олдин қайтара олса, бу келажакдаги харажатларни камайтириши мумкин.

**Энг жозибадор вариантлар**

Тақдим этилган шартларга асосланиб, энг паст фоиз ставкасини қидираётганлар аввало 14% фоиз ставкаси билан кредитларни ко'риб чиқишлари керак.

Агар максимал муддат муҳим бо'лса, энг жозибадор таклифлар МКБанк (15 йилгача), Миллий банк ва Алоқабанкдан (13,5 йилгача) келади. Агар сизга каттароқ сумма керак бо'лса, Ориент Финанс Банк белгиланган лимитга эга таклифлар орасида ажралиб туради ва 250 миллион со'мгача таклиф қилади.

xabarchi’да cookie файллари

Тил ва мавзу танловингизни эслаб қолиш ҳамда ҳозир сайтни нечта одам ўқиётганини санаш учун cookie файлларидан фойдаланамиз — бу ҳисоб аноним, фақат браузерингиз очиқ турганда сақланади ва на сиз билан, на бошқа ташриф билан боғланмайди. Рухсатингиз билан сайт қандай ўқилишини ҳам ўлчаймиз: Microsoft Clarity саҳифа кўришлари ва улардаги ҳаракатларни ёзиб боради, ўз ҳисобимиз эса қайтган ўқувчиларни санайди. Сизни ташрифлар орасида танийдиган ҳеч нарса сиз қабул қилмагунингизча ўлчанмайди.