Олтин баҳоси: Ўзбекистоннинг россиялик спортчиларни маҳаллийлаштириши маҳаллий истеъдодлар йўлини тўсмоқдами?
Tashkent Times — бу Ўзбекистоннинг барча сўнгги янгиликларини тақдим этувчи инглиз тилидаги онлайн газетадир
**Олтиннинг баҳоси: Ўзбекистоннинг россиялик спортчиларни маҳаллийлаштириши маҳаллий истеъдодларни заифлаштирмоқдами?**
Сўнгги йилларда Ўзбекистоннинг спорт сиёсати халқаро муваффақиятга эришишнинг баҳсли ва тезкор йўлига тобора кўпроқ таянмоқда: россиялик спортчиларни тезлаштирилган тартибда маҳаллийлаштириш (фуқаролик бериш). Геосиёсий сабабларга кўра жорий этилган спорт санкциялари туфайли Россия жамоаларига қўйилган кенг кўламли тақиқлар ортидан халқаро ноаниқликда қолган кўплаб етакчи россиялик спортчилар мусобақаларда қатнашиш учун бошқа байроқларни излай бошладилар.
Тошкент уларга паспорт беришга тайёр турибди. Гарчи бундай ёндашув тезкор медаллар ва дунё миқёсидаги эътиборни олиб келса-да, у ноқулай саволни ҳам туғдиради: Ўзбекистон спортдаги муваффақиятга ҳар қандай эвазига интиляптими ва бу унинг ўз ёшларига қанчага тушмоқда?
Биринчи қарашда, спорт мутасаддилари учун бу ҳисоб-китоб мантиқий туюлади. Элита даражасида тайёргарликдан ўтган тажрибали, жаҳон даражасидаги спортчиларни қўшиб олиш Осиё ва Жаҳон чемпионатларида зудлик билан рақобатбардошликни ваъда қилади. Юмшоқ куч яратишни ва Марказий Осиёда етакчи спорт давлати сифатида ўзини намоён қилишни мақсад қилган мамлакат учун, спортчи қаерда туғилганидан қатъи назар, медал барибир медал бўлиб қолаверади.
Бироқ, бу сиёсат маҳаллий спортнинг ривожланиши учун жиддий тўсиқ ҳам яратади. Маҳаллийлаштирилган спортчи миллий терма жамоадан жой олганда, у шунчаки медал ютиб олмайди; у чекланган имкониятни эгаллаб олади. Улар маҳаллий академияларда йиллар давомида шуғулланиб келаётган маҳаллий спортчига тегишли бўлиши мумкин бўлган таркибдаги ўринни эгаллайдилар.
Бу тенденциянинг кўламини аниқ белгилаш қийин, чунки расмий ҳисоб-китоб мавжуд эмас. Аммо Россия ОАВларининг ҳисоб-китобларига кўра, 2022 йилнинг февралидан 2024 йилнинг июлигача 350 дан ортиқ спортчи спорт фуқаролигини ўзгартирган ва уларнинг ўнлаб нафари Марказий Осиё давлатлари паспортларини танлаган. Ўзбекистоннинг янги қабул қилинган спортчилар гуруҳи ҳозирда бир нечта спорт турларини қамраб олган: Олимпия ўйинларининг эшкак эшиш бўйича кумуш медали соҳиби Анна Пракатсень, теннисчилар Камилла Рахимова, Полина Кудерметова ва Мария Тимофеева, фигурали учувчилар Екатерина Гейниш ва Дмитрий Чигирев, сузиш бўйича ўсмирлар ўртасида Европа чемпиони Илья Сибирцев ҳамда яқинда бўлиб ўтган Осиё чемпионатларида Ўзбекистон шарафини ҳимоя қилган, Курскда туғилган рапира устаси Полина Волобуева каби қиличбозлар шулар жумласидандир.
Бу ёндашувнинг оқибатлари битта турнир таркибидан анча четга чиқади:
Олимпия ўйинлари ёки халқаро мусобақаларга саралаш йўли четдан олиб келинган фахрийлар томонидан тўсиб қўйилганини кўрган ёш ўзбек спортчилари руҳий тўсиққа дуч келишмоқда. Маҳаллий даражадаги меҳнат бир кечада берилган паспорт билан рақобатлаша олмаганида, иштиёқ сўнади.
Юқори натижалар спорти учун ажратиладиган бюджетлар чекланган. Маҳаллийлаштирилган спортчиларни жалб қилиш, уй-жой билан таъминлаш ва тақдирлаш учун сарфланган маблағлар оммавий спорт иншоотлари, маҳаллий мураббийлар таълими ва Тошкентдан ташқаридаги вилоятлардаги минтақавий машғулот марказларидан тортиб олинган маблағлардир.
Хорижлик истеъдодларга қарамлик маҳаллий тайёргарлик тизимларидаги камчиликларни яширади. Федерация ҳукуматга кўплаб медалларни тақдим этиши мумкин, айни пайтда маҳаллий ривожланиш дастурлари секин-аста ўз суръатини йўқотади.
Ўзбекистон, айниқса, яккакурашлар ва оғир атлетикада тарихан исботланган чуқур спорт истеъдодлари манбаига эга. Мамлакатда истеъдодлар танқислиги йўқ; унда спортнинг кенгроқ турлари бўйича уларни энг юқори даражага кўтариш учун сабр-тоқат етишмаяпти.
Ўз байроқларини йўқотган спортчилар учун рақобат бошпанаси бўлиб хизмат қилишда давом этар экан, Ўзбекистон ўзининг узоқ муддатли спорт келажагини қисқа муддатли шоҳсупадаги суратларга алмаштириш хавфи остида қолмоқда. Агар мақсад ҳақиқий миллий ғурур бўлса, маҳаллий клуб тизими орқали етишиб чиққан спортчи томонидан қўлга киритилган бронза медали бир кечада қўлга киритилган олтин медалдан кўра ҳар доим кўпроқ аҳамиятга эга бўлади.