Олимп чемпионидан чангалзор қиролигача – Тарзаннинг ғаройиб тақдири
Вайсмюллер сувда шундай тезкор сузардики, қисқа фурсатда оддий спортчи эмас, дунё рекордчисига айланди. Унинг 50
**Олимпия Чемпионидан Чангалзор Ҳукмдоригача: Тарзаннинг Ғаройиб Ҳаёт Йўли**
Жонни Вайсмюллер, дунёнинг энг машҳур Тарзанларидан бири, кино ссенарийсидан ҳам қизиқарлироқ ҳаёт кечирган. Болалигида полиомиелитга чалинган заиф бола беш карра Олимпия чемпиони, Голливуд юлдузи, беш марта уйланган эркак ва ҳаётининг охирида бойлигидан айрилиб, оғир синовларга дуч келган афсонавий актёрга айланган.
**Тарзан эмас, Аввалига Олимпия Чемпиони Эди**
Жонни Вайсмюллер 1904-йил 2-июнда Австро-Венгриянинг Фрейдорф қишлоғида (ҳозирги Руминия ҳудуди) туғилган. Чақалоқлигида оиласи АҚШга кўчиб келган. Болалигида полиомиелит билан касалланганидан сўнг, унга жисмоний машқлар тавсия этилган. У сузишни танлаган ва бу қарор унинг бутун ҳаётини ўзгартириб юборган.
Вайсмюллер сувда шунчалик тез сузардики, қисқа вақт ичида оддий спортчидан дунё рекордчисига айланган. Унинг 50 дан ортиқ жаҳон рекордини ўрнатгани қайд этилган.
1924-йилда Жонни Париж Олимпиадасида 100 ва 400 метрга эркин усулда сузишда ҳамда 4х200 метрга эстафетада олтин медалларни қўлга киритган. Шунингдек, АҚШ сув полоси терма жамоаси билан бронза медалига ҳам эга чиққан.
1928-йилда Амстердам Олимпиадасида яна иккита олтин медал қўшилган. Натижада унинг Олимпиададаги ҳисоби 5 та олтин ва 1 та бронза медални ташкил этган.
**Чемпион Бўлиш Учун Ўз Шахсини Яширган**
Вайсмюллернинг фуқаролиги масаласи Олимпиадага саралаш пайтида муаммо туғдирган. У АҚШ паспортини олиш учун укасига тегишли туғилганлик ҳақидаги ҳужжатлардан фойдалангани ҳақида маълумотлар бор. Шу боис Жоннининг 1924-йилги Олимпиадада АҚШ номидан қатнашиши атрофида кейинчалик ҳам баҳслар пайдо бўлган. Қизиғи шундаки, бу сир унинг спортдаги улкан шуҳрати ортида йиллар давомида сирлигича қолган.
Вайсмюллернинг спортдаги энг катта ютуқларидан бири – 100 метрга эркин сузишни бир дақиқадан кам вақтда босиб ўтган биринчи инсон сифатида тилга олинишидир.
Жонни профессионал спортдан мағлубияциз кетган. Аммо унинг олдида ҳали дунёдаги энг машҳур ўрмон қаҳрамони – Тарзан бор эди.
**"Қизни Кўтара Олайсанми?"**
1930-йилларнинг бошида Голливуд янги Тарзанни қидираётган эди. Бўй-басти келишган, бақувват, спортчи ва камера олдида табиий кўринадиган Вайсмюллер идеал номзод эди. Унинг ўзи кейинчалик экран синовини эслаб, студия оддийгина топшириқ берганини айтган: дарахтга чиқа оласанми, қизни кўтара оласанми? Унинг жавоби амалда исботланган: "Уддалайман".
1932-йилда Жонни Вайсмюллер бош ролни ўйнаган "Маймун одам Тарзан" филми экранга чиққан. Ва шу заҳоти унинг иккинчи ҳаёти бошланган.
Собиқ спортчи Тарзанни шунчалик маҳорат билан яратганки, одамлар Жоннини унутган. 1932-1948-йиллар мобайнида Вайсмюллер Тарзан тимсолидаги 12 та филмда рол ўйнаган. Унинг Тарзани аввалги экран талқинларидан кўра жисмонан анча кучли ва камгап қаҳрамон эди. Машҳур "Тарзан ҳайқириғи" эса кино тарихида алоҳида ҳодисага айланган. Аммо бу қичқириқ тўлиқ табиий ҳолда ёзиб олинмаган. Овоз режиссурасида Вайсмюллернинг овози махсус қайта ишланган ва кино тарихида қолган машҳур ҳайқириқ пайдо бўлган.
Унинг энг машҳур ҳамкори Жейн ролини ижро этган Морин ЎСалливан эди. Мазкур жуфтликнинг экрандаги муносабати шу қадар машҳур бўлдики, образлари бир-биридан ажралмас даражага етган.
Тарзаннинг ўғли Бой ролини эса Жонни Шеффилд ижро этган. Вайсмюллер унинг сувдан қўрқмаслигини кўриб, сузишни шахсан ўргатган. Улар бир неча йил давомида жуда яқин муносабатда бўлишган.
**Экранда Тарзан, Ҳаётда эса...**
Тарзан ролидан кейин Вайсмюллер яна бир машҳур қаҳрамон – Жангли Жимни ўйнаган. У 16 та "Жунгле Жим" филмида ва кейин телевизион сериалнинг 26 та қисмида иштирок этган.
Аммо Тарзаннинг шуҳратини қайтариш осон эмас эди. 1950-йилларда у актёрликдан аста-секин четлашган ва бизнес билан шуғулланишга киришган. Аммо тадбиркорлик ишлари муваффақиятли кечмаган.
Вайсмюллер ўзининг филмларидан тахминан 2 миллион доллар ишлаганини айтган. Аммо бу бойликнинг катта қисмидан жудо бўлган. У, ҳатто тадбиркор сифатида ўзини омадсиз ҳисоблаб, кино бизнесида қолгани яхшироқ бўлишини айтган.
Гап шундаки, Вайсмюллер ўз бойлигини дабдабали ҳаёт, кемалар ва бошқа харажатларга сарфлаб юборган эди. Кейинчалик бассейн қурилиши компанияси, соғлом озиқ-овқат дўконлари ва бошқа бизнеслар билан шуғулланган, аммо улар катта муваффақият келтирмаган.
**Шахсий Ҳаёти Ҳам Кинодан Қолишмасди**
Жонни Вайсмюллер беш марта уйланган. Иккинчи рафиқаси мексикалик машҳур актриса Лупе Велес эди. Уларнинг никоҳи жанжаллар, ажрашишлар ва ярашишлар билан кечган ва 1939-йилда расман тугаган.
Учинчи рафиқаси Берил Скоттдан уч фарзанди – Жон Скотт, Венди Энн ва Хайди Элизабет туғилган. Хайди 1962-йилдаги автомобил ҳалокатида вафот этган. Бу фожиа Вайсмюллер ҳаётидаги энг оғир зарбалардан бири бўлган.
**Тарзаннинг Охирги Йиллари**
Ҳаётининг сўнгги йилларида Вайсмюллер аввалги шуҳратидан анча узоқда эди. У 1970-йиллар бошида Лас-Вегасдаги "Саесарс Паласе" меҳмонхонасида меҳмонларни кутиб олувчи оддий вакил сифатида ишлаган.
Жонни Вайсмюллернинг ҳаётида ғалати бир қарама-қаршилик бор эди: миллионлаб одамлар уни экранда ўлмас Тарзан сифатида эслашарди, аммо ҳақиқий ҳаёти жуда мураккаб эди – касаллик, Олимпиададаги улкан ғалаба, Голливуддаги шон-шуҳрат, муваффақияциз бизнес, оилавий фожиалар ва кексаликдаги оғир кунлар...
Аммо 1920-йилларда бассейнда рекорд ўрнатган йигит ҳам, 1930-40-йилларда дарахтдан дарахтга сакраган Тарзан ҳам битта одам эди. Вайсмюллер Олимпни, Голливудни забт этди. Тарзанга айланди. Аммо ҳаётий курашларда бошқа барча инсонлар каби оддий одам эди. Ва эҳтимол, унинг энг катта мероси ҳам шу: Олимпиада чемпионининг номи спорт тарихида қолди, Тарзаннинг ҳайқириғи эса кино тарихида абадий яшади.
Жонни Вайсмюллер 80 ёшга ҳам етмади, у 1984-йил 20-январда Мексиканинг Акапулко шаҳрида 79 ёшида вафот этди.