Олимлар Самарқанд вилоятидаги петроглифларни шифрдан чиқармоқдалар

4 соат олдин

2026 йилнинг август ва сентябрь ойларида Самарқанд вилоятининг Булунғур туманида қадимий қоятош санъати ёдгорликларини илмий ҳужжатлаштиришга бағишланган дала тадқиқотларининг навбатдаги босқичи бўлиб ўтди.

Ишлар ANR FRONTIER халқаро лойиҳаси доирасида Я. Ғуломов номидаги Самарқанд археология институти мутахассислари томонидан Марказий Осиёдаги Француз археологик миссияси (MAFAC) билан ҳамкорликда олиб борилди.

Экспедиция 2018–2024 йилларда бошланган ҳамда минтақадаги қоятош тасвирларини рақамлаштириш ва ҳисобга олишга қаратилган тадқиқотлар туркумининг давоми бўлди.

2026 йилги дала мавсумининг асосий майдончаси Ғобдунтоғ тизмаси ҳудудидаги Етимсой дараси бўлди. Бу ерда тадқиқотчилар аввалдан танлаб олинган қоя юзаларини тизимли қайд этиш ва рақамли ҳужжатлаштиришни амалга оширишга муваффақ бўлишди.

Экспедиция якунларига кўра қуйидаги натижалар қўлга киритилди:

- расмлар туширилган 63 та қоя ва 107 та алоҳида юза ҳужжатлаштирилди;

- реестрга 761 та график мотив, жумладан 49 та саҳна киритилди;

- аниқланган барча расмларнинг қарийб 90 фоизини зооморф тасвирлар (ҳайвонлар шакллари) ташкил этади;

- бошқа элементлар қаторида антропоморф шакллар (одамлар тасвирлари) ва турли буюмлар учрайди.

Қоя юзаларининг таҳлили шуни кўрсатдики, қадимги усталар расм чизишда турли техникалардан — ўйиб уриш, нуқтали ишлов бериш ва қириб чизишдан фойдаланганлар.

Қоятош қатламлари кенг хронологик даврни қамраб олади. Олимлар бронза даври ва илк темир даврига хос бўлган белгиларни, жумладан, аравалар акс этган саҳналар ва Евроосиё ҳайвонот услубидаги тасвирларни ажратиб кўрсатдилар.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, қоятош расмларини ўрганиш мураккаб вазифа бўлиб қолмоқда: улар кўпинча бир-бирининг устига тушиб қолган, тошнинг эрозияси эса вақт ўтиши билан тасвирни бузиб кўрсатади.