Ўзбекистондаги кредитлар ва микрокредитлар рекламаларида молиявий хавфлар ҳақида огоҳлантириш бўлади.
Сенат "Реклама тўғрисида"ги қонунга кредитлар ва микрокредитлар рекламаларида қарзларни тўламаслик хавфи ҳақида огоҳлантириш бўлиши шарт бўлган тузатишларни маъқуллади. Ушбу огоҳлантириш асосий реклама майдони ёки вақтининг камида 10 фоизини эгаллаши керак. Бу чора аҳолининг қарз юкининг ортиши билан боғлиқ.
О'збекистонда кредит ва микрокредит рекламаларида мажбурий молиявий хавф ҳақида огоҳлантиришлар жорий этилади. "Реклама то'г'рисида"ги қонунга тегишли о'згартиришлар 7-август куни Олий Мажлис Сенати томонидан ма'қулланган.
Ушбу о'згартиришлар исте'мол кредитларининг о'сиши ва қарз юкининг ортиши туфайли зарур. Марказий банк ма'лумотларига ко'ра, 2026-йил 1-январга келиб тижорат банкларидан микрокредит олувчилар сони қарийб 2,7 миллион кишига етди, бу о'тган йилга нисбатан 37 фоизга ко'п. Ҳар бир қарз олувчига о'ртача микрокредит шартномалари сони 1,7 дан 1,9 гача ошди.
Қонун ҳақидаги ҳисоботда кредит маҳсулотлари рекламаси нафақат исте'молчиларни кредит шартлари ҳақида хабардор қилиши, балки исте'молчиларни уларнинг то'лов қобилиятини ното'г'ри баҳолаш ва қарзларини то'ламасликнинг мумкин бо'лган оқибатлари ҳақида ҳам огоҳлантириши та'кидланган. Сенатор О'ктамжон Ахунов шундай деди: "Кредит маҳсулотлари рекламалари исте'молчиларни уларнинг то'лов қобилиятини то'г'ри баҳоламаслик ва қарз мажбуриятларини то'ламаслик молиявий хавфларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантиришига ишонч ҳосил қилиш керак".
О'згартиришлар нафақат кредит рекламасига тааллуқлидир. Аҳоли ва тадбиркорларнинг суг'урта саводхонлигини оширишга қаратилган ма'лумотларни ижтимоий ахборот сифатида таснифлаш таклиф қилинмоқда. Бундан ташқари, ваколатли давлат идоралари бундай ижтимоий ахборотни реклама қилишлари мумкин бо'лади. Қонун муаллифлари ушбу о'згаришлар фуқароларнинг суг'урта хизматлари ҳақида ишончли ма'лумотларга киришини кенгайтириш, уларга бо'лган ишончни ошириш ва шу билан бирга аҳоли ва тадбиркорлар орасида кредитлар билан бог'лиқ молиявий хавфлар ҳақида хабардорликни оширишга умид қилмоқдалар.
"Реклама то'г'рисида"ги Қонуннинг 43-моддаси кредитларни, шу жумладан микрокредитларни реклама қилишда мажбурий огоҳлантириш талаби билан то'лдирилди. "Кредитлар, шу жумладан микрокредитлар учун рекламаларда бундай хизматлар учун қарз мажбуриятларини бажармаслик молиявий хавфларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантириш бо'лиши керак." "Бундай огоҳлантириш асосий реклама майдони ёки вақтининг камида 10 фоизини эгаллаши керак", дейилади янги низомда.
Молиявий хизматлар рекламаси учун ҳам умумийроқ талаб жорий этилмоқда: у бундай хизматлардан фойдаланиш ва мажбуриятларни бажармаслик молиявий хавфларни келтириб чиқариши мумкинлиги ҳақида огоҳлантиришни о'з ичига олиши керак.
Муҳокама давомида сенатор Покиза Аҳмеджанова 10% огоҳлантириш майдони талабига риоя қилинишини мониторинг қилиш масаласини ко'тарди. Рақобатни ривожлантириш ва исте'молчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қо'митаси раиси о'ринбосари Улуг'бек Давлетов амалдаги қонунчиликда шунга о'хшаш механизм аллақачон мавжудлигини тушунтирди. "Худди шундай қонунчиликка ко'ра, огоҳлантиришлар ва қо'шимча ма'лумотлар реклама майдонининг 10 фоизини эгаллаши керак. Бундай талаблар ҳозирда, хусусан, фармацевтика, алкоголли ичимликлар, консертлар ва ко'нгилочар тадбирлар учун белгиланган", деб та'кидлади у ва молиявий хизматлар рекламасида шунга о'хшаш огоҳлантиришларни кузатиш жиддий қийинчиликлар туг'дирмаслиги кераклигини қо'шимча қилди.
Қо'мита вакили шунингдек, ташқи реклама учун стандарт о'лчамлар, масалан, шаҳар (2 квадрат метр), реклама тахтаси (18 квадрат метр) ва мега о'лчам (50 квадрат метр) мавжудлигини та'кидлади, бу эса зарур огоҳлантириш майдонини кузатиш учун махсус механизмларни қо'ллаш имконини беради.
Рақобатни ривожлантириш ва исте'молчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қо'митаси шунингдек, сун'ий интеллект ёрдамида онлайн рекламаларни мониторинг қилиш механизмини ишлаб чиқмоқда. "Қо'митамиз ҳозирда сун'ий интеллект ёрдамида онлайн рекламаларни мониторинг қилиш механизмини ишлаб чиқмоқда. Биз ушбу механизмни 1-январдан бошлаб амалга оширишни режалаштирмоқдамиз", деди Улуг'бек Давлатов. Унинг қо'шимча қилишича, тизим огоҳлантиришлар реклама майдонининг камида 10 фоизини эгаллаши талабига риоя қилинишини тезда аниқлаш ва бундай рекламаларни мониторинг қилиш имконини беради.