Ўзбекистонда хорижий ҳамкорлардан пул олмаган экспортчилар учун жарималар юмшатилади
Қонунчилик палатаси енгиллаштирувчи ҳолатлар мавжуд бўлганда судларга ташқи савдо активларини ўз вақтида қайтармаганлик учун жарималарни 50 фоизга камайтириш имконини берувчи тузатишларни маъқуллади. Улар орасида — халқаро санкциялар, тўлов тизимларининг чекловлари ва маблағларнинг камида ярмини қайтариш бор. Қонун Сенатга юборилди.
Ўзбекистонда хорижий ҳамкорлардан пул ололмаган экспортчилар учун жарималар енгиллаштирилади
Олий Мажлис Қонунчилик палатаси енгиллаштирувчи ҳолатлар мавжуд бўлганда ташқи савдо активларини қайтариш муддатларини бузганлик учун жарималарни икки бараварга камайтиришни назарда тутувчи тузатишларни маъқуллади.
Депутатлар «Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги қонуннинг 11−1-моддасига тегишли ўзгартишларни 20 октябрь куни иккинчи ва учинчи ўқишда қабул қилди. Ҳужжат Сенатга кўриб чиқиш учун юборилди.
Қонун лойиҳаси хорижий контрагентларнинг ҳаракатлари, халқаро тўлов тизимларининг чекловлари ва уларга боғлиқ бўлмаган бошқа ҳолатлар туфайли маблағларни ёки бошқа активларни ўз вақтида қайтара олмаётган тадбиркорларни ҳимоя қилишга қаратилган.
Ташаббусни кўриб чиқишда эълон қилинган маълумотларга кўра, 2024 йилда иқтисодий судлар томонидан 3500 та тадбиркорга умумий суммаси 752 млрд сўмлик жарима солинган. 2025 йилда бундай ҳолатлар сони 9100 тага, санкциялар суммаси эса 3,3 трлн сўмгача ошган.
Ишлаб чиқувчиларнинг фикрича, амалдаги қонунчилик тадбиркор ўз мажбуриятларини ҳалоллик билан бажаришга ҳаракат қилаётган, аммо унга боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра активларни қайтаришга эриша олмаётган вазиятларни етарлича ҳисобга олмайди.
Қонун лойиҳасида қуйидаги ҳолатлардан лоақал биттаси мавжуд бўлганда суд томонидан жаримани 50 фоизга камайтириш назарда тутилган:
Кўрсатилган ҳолатлар молиявий санкцияни қўллаш тўғрисидаги иш кўриб чиқилаётганда суд томонидан ҳисобга олиниши керак. Бунда жариманинг камайтирилиши қолган ташқи савдо қарздорлигининг узилганини ёки компаниянинг уни қайтаришга эришиш мажбуриятидан озод этилишини англатмайди.
Йиғилишда парламентнинг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси аъзоси Улуғбек Қобулов қонун лойиҳасини иккинчи ўқишга тайёрлашда депутатлар учта қоидани аниқлаштириб олганини маълум қилди.
Биринчиси тадбиркорнинг ҳалол ҳаракатларини тасдиқлашга тегишли.
«Фракциялар йиғилишларида ушбу нормани аниқлаштириш таклиф қилинди. Натижада, резидент ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун судга, арбитражга мурожаат қилган ёки мажбурий ундиришнинг бошқа чораларини қўллаган ҳолатлар енгиллаштирувчи ҳолатларга киритилди», — деди депутат.
Бир вақтнинг ўзида енгиб бўлмас куч ҳолатлари — форс-мажор белгиланган тартибда тасдиқланган ҳолатлар учун оговорка назарда тутилган.
Иккинчи ўзгариш қайтарилган активлар улушига тегишли.
«Агар иккинчи ўқишда активларнинг 50 фоиздан ортиғини қайтариш назарда тутилган бўлса, иккинчи ўқишда бу кўрсаткич 50 фоиз ва ундан ортиқ деб белгиланди. Бунинг шарофати билан активларнинг тенг ярми қайтарилган ҳолатлар ҳам тегишли имтиёз қўлланиладиган соҳага бир маъноли равишда киритилади», — деб тушунтирди Қобулов.
Учинчи тузатиш халқаро чекловлар билан боғлиқ. Дастлабки таҳрирда «ҳаммага маълум бўлган халқаро санкциялар» ибораси қўлланилган эди. Иккинчи ўқишга тайёргарлик кўришда «ҳаммага маълум бўлган» сўзлари чиқариб ташланди.
Ташқи савдо операциялари бўйича активларни қайтаришнинг умумий муддати тўлов ёки экспорт қилинган санадан эътиборан 180 кунни ташкил этади. Агар у тугагандан сўнг кечиктириш яна 45 кундан (кичик бизнес учун — 90 кун) ошиб кетса, жарималар қўлланилиши мумкин: кечиктириш 360 кунгача бўлганда қайтарилмаган активлар суммасининг 5 фоизи, 360 кундан 545 кунгача — қўшимча 10 фоиз ва 545 кундан ошганда — яна 35 фоиз. Умумий ҳисобда санкциялар 50 фоизга етaди.
Президентнинг 2026 йил 27 августдаги фармонида 2027 йил 1 январдан эътиборан лоақал битта енгиллаштирувчи ҳолат мавжуд бўлганда жарималарни икки бараварга камайтириш назарда тутилган. Қонун лойиҳаси ушбу механизмни мустаҳкамлайди ва уни қўллаш шартларини аниқлаштиради. Имтиёз давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган компанияларга, шунингдек, шундай компаниялар капиталининг камида 50 фоизига эгалик қиладиган ташкилотларга татбиқ этилмайди.
Бундан ташқари, 2027 йил 1 январгача тадбиркорларга фармон кучга киргунга қадар юзага келган муддати ўтган экспорт қарздорлигини ўз маблағлари ҳисобидан узишга рухсат берилди. Бунда ундирилмаган жарималар узилган қарздорликка мутаносиб равишда бекор қилинади. Бундай тушумлар экспорт тушуми ҳисобланмайди ва НДСнинг ноль ставкасига ҳуқуқ бермайди.