Ўзбекистонда шиша ва банкалар учун гаров жорий этиш ва чиқиндилар устидан назоратни кучайтириш назарда тутилмоқда

Ўзбекистонда бутилка ва банкалар учун залог жорий этиш ва чиқиндилар назоратини кучайтириш назарда тутилмоқда

Ўзбекистонда «Чиқиндилар тўғрисида»ги қонуннинг янги таҳрири тайёрланди, унда чиқиндиларнинг ягона таснифи, ишлаб чиқарувчилар ва импорт қилувчиларнинг масъулиятини кенгайтириш, шунингдек, қурилиш, тиббиёт ва хавфли чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга оширишнинг янги қоидалари назарда тутилган. Таклифлар орасида — пластик ва шаша бутилкалар ҳамда алюминий банкалар учун мажбурий залог бўлиб, истеъмолчилар идишни топширганда уни қайтариб олишлари мумкин бўлади.

Қонун лойиҳаси 20 октябрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасида кўриб чиқилди. Миллий экология ва иқлим ўзгариши қўмитаси раиси ўринбосари Искандар Қутбиддинов депутатлардан ҳужжатни биринчи ўқишда қўллаб-қувватлашни сўради.

У янги қонунни қабул қилиш заруратини амалдаги ҳужжат 24 йил олдин қабул қилингани билан изоҳлади. Бу давр мобайнида чиқиндилар ҳажми ва таркиби ўзгарди, хусусий операторлар, давлат-хусусий шериклик механизмлари ва рақамли ҳисобга олиш тизимлари пайдо бўлди.

Йиғилишда билдирилган маълумотларга кўра, 2025 йилда мамлакатда 15,1 миллион тонна маиший чиқинди ҳосил бўлган, бироқ уларни саралаш улуши бор-yoғи 5,2 % ни ташкил этган. Пластик ва шиша идишлар, шунингдек, алюминий банкаларни қайта ишлаш даражаси ҳали ҳам 6,2 % даражасида қолмоқда.

Ушбу муаммони ҳал қилиш учун мажбурий депозит тизимини жорий этиш таклиф қилинмоқда: ичимлик сотиб олишда истеъмолчи ўров-идиш учун залог тўлайди, бу маблағ унга бўш идишни топширгандан кейин қайтариб берилади. Ишлаб чиқарувчилар ва савдо ташкилотларига зарур инфраструктурани яратиш учун ўтиш даври берилиши режалаштирилмоқда.

Яна бир ўзгариш қурилиш чиқиндиларига тегишли. Қутбиддиновнинг сўзларига кўра, 2017 йилдан 2025 йилгача бундай чиқиндилар ҳажми 1,2 миллион тоннадан 1,9 миллион тоннагача ортган. Қонун лойиҳасида уларни йиғиш ва олиб чиқиш харажатларини лойиҳа-смета ҳужжатларида ҳисобга олиш назарда тутилган.

Ҳужжат, шунингдек, хавфлиликнинг бешта синфи бўйича бўлинган чиқиндиларнинг ягона таснифини жорий этишни, уларни ташишни лицензиялашни ва хавфли чиқиндилар учун транспортга қўйиладиган махсус талабларни назарда тутади. Тиббий ва биологик чиқиндиларни йиғиш, ташиш ва зарарсизлантириш учун алоҳида қоидалар белгилаш режалаштирилмоқда.

Бундан ташқари, Ўзбекистонга чиқиндиларни сақлаш ёки кўмиш учун олиб киришни тақиқлаш, уларнинг транзити қоидаларини аниқлаштириш ва полигонлар устидан, шу жумладан улардан фойдаланиш тўхтатилгандан кейин ҳам назоратни кучайтириш таклиф этилмоқда. Қайта юклаш станциялари учун турар жой биноларидан минимал масофа 300 метр этиб белгиланган.

Қонун лойиҳаси ишлаб чиқарувчилар ва импорт қилувчиларнинг масъулиятига ҳам дахлдор. Товарлар ва ўров-идишларнинг алоҳида турлари учун чиқиндиларни йиғиш ва қайта ишлаш бўйича мажбуриятларни, назарда тутилган ҳолларда эса — утилизация йиғимини тўлашни белгилаш таклиф қилинмоқда.

Алоҳида блок чиқиндиларни олиб чиқиш хизматлари учун тўловга бағишланган. Ҳужжатда тарифларнинг иқтисодий асосланишига, уларни маҳаллий кенгашлар томонидан тасдиқланишига ва аҳоли учун эълон қилинишига қўйиладиган талабларни мустаҳкамлаш таклиф этилмоқда. Йиғилган маблағларни ижрочилар ўртасида амалда бажарилган ишларни ҳисобга олган ҳолда тақсимлаш назарда тутилмоқда.

Муҳокама давомида депутат Наримон Умаров ҳужжатни иккинчи ўқишгача такомиллаштиришни таклиф қилди. У чиқиндилардан такрорий фойдаланиш ва циркуляр иқтисодиёт тамойилларини мустаҳкамлаш, Вазирлар Маҳкамасини ваколатли органлар рўйхатига киритиш, шунингдек, чиқиндилар билан ишлайдиган объектларни давлат томонидан назорат қилиш ва доимий мониторинг қилиш механизмини белгилаб қўйишни зарур деб ҳисоблайди.

Депутатнинг фикрича, аниқ назорат механизмисиз янги талабларни бажариш қийин бўлади. Мисол тариқасида у систематик назорат талаб қилинадиган полигонлар ва саноат чиқиндилари йиғувчиларини кўрсатиб ўтди.

Аввалроқ Олий Мажлисда қурилиш вазири Шерзод Ҳидоятов Тошкентда 720 дан ортиқ ноқонуний қурилган кўп қаватли уйлар борлигини маълум қилган эди. Кейинроқ Қурилиш вазирлиги бундай уйлар атиги 61 та эканини аниқлаштирди.