Ўзбекистонда ширин ичимликларни рангли маркировкалашни жорий этиш таклиф қилинмоқда. Ишлаб чиқарувчилар танқид билан чиқдилар

Ўзбекистонда ширин ичимликларни рангли маркалашни жорий этиш таклиф қилинмоқда. Ишлаб чиқарувчилар ташаббусни танқид қилишди

2027 йилдан бошлаб Ўзбекистонда таркибидаги шакар миқдорига қараб алкоголсиз ичимликларни мажбурий рангли маркалашни жорий этиш режалаштирилмоқда. Шу каби таклиф билан Соғлиқни сақлаш вазирлиги чиқди ва муҳокама учун ҳукумат қарори лойиҳасини эълон қилди.

Лойиҳага кўра, 2027 йил 1 январдан эътиборан Ўзбекистонда ишлаб чиқариладиган ва мамлакатга олиб кириладиган алкоголсиз ичимликлар учун маҳсулотнинг 100 мл ҳажмидаги шакар миқдорига қараб мажбурий огоҳлантирувчи ёзувларни жорий этиш таклиф қилинмоқда.

Маркалашнинг учта категорияси назарда тутилган:

Огоҳлантиришлар ўрамнинг олд томонида жойлашиши, унинг умумий майдонининг камида 15 фоизини эгаллаши ва харидор учун биринчи қарашдаёқ яхши кўринадиган бўлиши керак. Ёзувлар контраст рангларда бажарилиши лозим.

Бундан ташқари, ўрамларда маҳсулот таркиби, унинг калориялилиги ва суткалик истеъмол меъёри тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган QR-кодни жойлаштириш таклиф этилмоқда.

Лойиҳада, шунингдек, алкоголсиз ичимликлар таркибидаги шакар миқдорини лаборатория назоратидан ўтказишнинг ягона тизимини яратиш назарда тутилган.

Озиқ-овқат маҳсулотлари хавфсизлиги қўмитасига 2027 йил 1 мартга қадар лаборатория таҳлилининг ягона методикасини тасдиқлаш, ўша йилнинг 1 сентябрига қадар эса аккредитациядан ўтган лабораторияларда шакар миқдорини аниқлашни ташкил этиш топширилмоқда.

Шунингдек, идора ҳар чоракда таркибидаги шакар миқдори лойиҳада белгиланган кўрсаткичлардан ортиқ бўлган алкоголсиз ичимликлар реестрини юритиши ва расмий веб-сайтларида эълон қилиб бориши керак бўлади.

2027 йил 1 декабрга қадар таркибида шакар миқдори юқори бўлган ичимликлар мониторингининг ягона рақамли платформасини ишлаб чиқиш ва босқичма-босқич ишга тушириш таклиф этилмоқда.

Тизимда ҳар бир маҳсулотнинг 100 мл ҳажмидаги шакар (углеводлар) миқдорини, шунингдек, фойдаланиладиган шакар ўрнини босувчи моддалар турларини ҳисобга олиш режалаштирилган. Платформа Идоралараро интеграциялашув платформаси («Рақамли ҳукумат») орқали Soliq қўмитасининг ахборот тизимлари билан интеграция қилинади.

Лаборатория тадқиқотлари натижалари ичимликларнинг эълон қилинган ва амалдаги таркиби ўртасидаги тафовутларни аниқлаш учун хавф-хатарларни ҳисобга олган ҳолда тизимга киритилади.

Умумлаштирилган маълумотларни очиқ форматда нашр этиш назарда тутилмоқда. шунингдек, платформанинг GS1 Digital Link халқаро стандартига мувофиқлиги назарда тутилган.

Тизимни ишлаб чиқиш ва кейинчалик техник хизмат кўрсатиш Давлат бюджетидан молиялаштирилади.

2028 йил 1 январга қадар Божхона қўмитаси импорт қилинадиган алкоголсиз ичимликлар таркибидаги шакар миқдорини электрон декларациялаш тизимини жорий этиши керак бўлади.

Бунда маркаланиши янги талабларга жавоб бермайдиган маҳсулотларни Ўзбекистонга олиб киришга йўл қўймаслик таклиф қилинмоқда.

Бундан ташқари, 2027 йил 1 январдан бошлаб таълим муассасалари ҳудудида белгиланган талабларни бузган ҳолда маркаланган алкоголсиз ичимликлар сотилишини босқичма-босқич чеклаш режалаштирилмоқда.

Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитасига таркибида шакар миқдори юқори бўлган алкоголсиз ичимликларни доимий равишда назорат харидларини ўтказиш таклиф этилмоқда.

Идора аниқланган қоидабузарликлар тўғрисидаги маълумотларни оммавий ахборот воситаларида эълон қилиши керак бўлади.

Ўзбекистон алкоголсиз ичимликлар ва шарбатлар ишлаб чиқарувчилар уюшмаси (UzBev) Соғлиқни сақлаш вазирлигининг мажбурий огоҳлантирувчи маркалашни жорий этиш ҳақидаги таклифидан хавотир билдирди. «Газета»га берилган шарҳда ташкилот янги талаблар бизнес учун қўшимча харажатларга олиб келиши мумкинлигини ва илмий тадқиқотлар асосида қабул қилиниши кераклигини таъкидлади.

Уюшма истеъмолчиларнинг маҳсулотлар таркиби тўғрисида ишончли маълумот олиш ҳуқуқини қўллаб-қувватлашини, бироқ таклиф қилинаётган ёндашувни етарлича асосланмаган деб ҳисоблашини таъкидлади.

«Истеъмолчини хабардор қилиш масаласининг ўзи муҳим ва қўллаб-қувватлашга лойиқ. Истеъмолчи нима сотиб олаётгани ва истеъмол қилаётганини тушуниш ҳуқуқига эга. Аммо айнан шунинг учун ҳам ҳар қандай қарор вазмин, илмий асосланган ва адолатли бўлиши керак. Афсуски, таклиф қилинаётган ёндашув ҳозирча жиддий шубҳа туғдирмоқда», — дейилади UzBev позициясида.

Уюшманинг асосий эътирозларидан бири — янги талабларнинг фақат алкоголсиз ичимликларга татбиқ этилишидир.

UzBev таъкидлашича, шакар қандолат маҳсулотлари, пишириқлар, сутли десертлар, музқаймоқ, соуслар ва бошқа маҳсулотлар таркибида ҳам мавжуд. Шу билан бирга, соғлом овқатланиш масалалари нафақат шакар, балки туз, тўйинган ва транс-почта ёғларини истеъмол қилиш, рационнинг умумий калориялилиги ва жисмоний фаоллик билан ҳам боғлиқ.

«Огоҳлантирувчи маркалаш фақат ичимликларда пайдо бўлганда, истеъмолчи шунга ўхшаш огоҳлантиришларсиз бошқа маҳсулотлар автоматик равишда фойдалироқ деган янглиш хулосага келиши мумкин. Бу эса хабардор қилиш эмас, балки эҳтимолий чалғитишдир», — деб ҳисоблайди уюшма.

Ишлаб чиқарувчилар янги талабларни жорий этиш муддатларига ҳам эътибор қаратишди. Лойиҳага кўра, мажбурий маркалаш 2027 йил 1 январдан пайдо бўлиши керак, шакар миқдорини лабораторияда аниқлашнинг ягона методикасини эса фақат 1 мартгача тасдиқлаш режалаштирилмоқда.

«Парадоксал вазият юзага келмоқда: бизнес мезонлари ҳали тасдиқланмаган талабларни бажариши керак», — дейишди UzBev аъзолари.

Уюшма ишлаб чиқарувчилар расмий методика тасдиқлангунга қадар шакар миқдорини қандай аниқлашлари кераклиги, қайси лаборатория тадқиқотлари натижалари ишончли деб эътироф этилиши ва низоли вазиятлар қандай ҳал қилиниши ҳақида саволларни ўртага ташламоқда.

Бундан ташқари, UzBev таъкидлашича, озиқ-овқат маҳсулотларини маркалаш бўйича техник регламент ҳали узил-кесил тасдиқланмаган.

Маҳсулот ўрамини ўзгартириш зарурати алоҳида муаммони келтириб чиқаради. Уюшма баҳосига кўра, фақат янги ёрлиқни тайёрлаш ўртача камида уч ой вақт олади. Шу билан бирга, қадоқлаш материаллари, шу жумладан ёрлиқлар ва алюминий банкалар кўпинча бир йилгача бўлган муддатга олдиндан захира билан сотиб олинади.

Ишлаб чиқарувчиларнинг фикрича, етарли ўтиш даврисиз талабларни жорий этиш компанияларни аллақачон ишлаб чиқарилган қадоқлаш материалларини йўқ қилишга ёки дизайнни шошилинч равишда ўзгартириш учун қўшимча харажатлар қилишга мажбур қилиши мумкин.

UzBev, шунингдек, корхоналарнинг рақамли маркалашни жорий этиш харажатлари ва шакар сақловчи ичимликларга солиқ юкининг бир неча бор ўзгарганини эслатиб ўтди. Уюшма фикрича, янги ташаббус ишлаб чиқарувчилар учун ноаниқликни оширади.

UzBev мажбурий огоҳлантиришларни белгилашдан олдин Ўзбекистон аҳолиси овқатланиш тузилмасини кенг кўламли ўрганиш лозим деб ҳисоблайди.

Хусусан, шакар, туз ва рационнинг соғлиққа таъсир қилувчи бошқа компонентларини истеъмол қилишнинг асосий манбаларини аниқлаш таклиф этилмоқда.

Уюшманинг таъкидлашича, мамлакатда таркибида шакар бўлган ичимликларни ортиқча калория истеъмол қилишнинг асосий манбаи сифатида ажратиб кўрсатишга имкон берадиган давлат тадқиқотлари мавжуд эмас.

Ишлаб чиқарувчиларнинг фикрича, тегишли маълумотларсиз таклиф этилаётган чора-тадбирлар аҳоли саломатлигини яхшилаш учун қанчалик самарали бўлишини холис баҳолаб бўлмайди.

Бундан ташқари, UzBev янги маркалаш истеъмолчилар учун қанчалик тушунарли эканини, маҳсулотларни солиштиришга ёрдам бериши ёки бермаслигини ва уларнинг хусусиятлари ҳақида нотўғри тасаввурлар пайдо қилмаслигини аниқлаш учун уни истеъмолчилар ўртасида синовдан ўтказишни таклиф қилмоқда.

Уюшма аввал озиқ-овқат маҳсулотларини маркалаш ислоҳотини якунлашга, аҳоли рационини тадқиқ қилишга, маҳсулотларни баҳолашнинг илмий асосланган моделини ишлаб чиқишга ва огоҳлантиришларни бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари тоифаларига татбиқ этишни муҳокама қилишга чақирди.

«Истеъмолчиларга холис маълумот керак. Бизнесга олдиндан айтиб бўладиган қоидалар керак. Давлатга аҳоли саломатлигини яхшилаш учун самарали чоралар керак. Бир вақтнинг ўзида учала мақсадга эришиш мумкин. Аммо фақат қарорлар илм-фан, мулоқот ва озиқ-овқат бозорининг барча иштирокчиларига тенг муносабатда бўлиш асосида қабул қилинган тақдирдагина», — дейишди UzBev вакиллари.

Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда мажбурий рақамли маркалашни ўсимлик ёғига ҳам татбиқ этмоқчи. Бу 1 январдан амалга оширилиши мумкин. Ҳозирда маркалаш билан тамаки маҳсулотлари, алкоголли ва алкоголсиз ичимликлар, дори-дармонлар ва маиший техника қамраб олинган.