Ўзбекистонда давлат активларини хусусийлаштириш ҳажми 55 баравар ошди.
Мустақиллик йилларида Ўзбекистон давлат активларини бошқариш тизимини изчил ўзгартириб, иқтисодиётда хусусий капитал, тадбиркорлик ва инвестицияларнинг ролини кенгайтирди.
О'збекистонда давлат активларини хусусийлаштириш ҳажми 55 баравар ошди.
Тошкент, О'збекистон (UzDaily.uz) — Мустақилликка эришганидан бери О'збекистон давлат активларини бошқариш тизимини изчил ислоҳ қилиб, хусусий капитал, тадбиркорлик ва иқтисодиётга инвестицияларнинг ролини кучайтириб келмоқда.
Ушбу ислоҳотларнинг асосий ё'налишларидан бири кенг ко'ламли хусусийлаштириш ва давлатнинг иқтисодий фаолиятдаги иштирокини камайтириш бо'лди.
Давлат активларини бошқариш агентлиги матбуот хизматининг ма'лумотларига ко'ра, ушбу жараёнларнинг ҳуқуқий асоси 2023-йилда қабул қилинган янги "Давлат мулкини бошқариш то'г'рисида"ги қонун ва 2024-йилдаги "Давлат мулкини хусусийлаштириш то'г'рисида"ги қонун билан яратилган.
Хусусийлаштириш ҳажми 77,6 триллион со'мга етди.
Со'нгги йилларда давлат активларини хусусийлаштириш ко'лами сезиларли даражада ошди. 2020-йилгача бо'лган о'н йилликда хусусийлаштиришдан тушган даромад 1,1 триллион со'мни ташкил этган бо'лса, бу ко'рсаткич 2020-йилдан 2025-йилгача бо'лган даврда 77,6 триллион со'мга етди.
Шу билан бирга, давлат корхоналари учун замонавий бошқарув механизмлари жорий этилмоқда. Хусусан, "Сотиш ёки тушунтириш" тамойилининг қо'лланилиши 2021 ва 2025-йиллар оралиг'ида давлат корхоналари сонини 61 фоизга камайтирди.
Асосий активлар хусусий секторга о'тказилмоқда.
Йирик ва стратегик активларни хусусийлаштириш орқали хусусий ва хорижий капитални жалб қилишга катта э'тибор қаратилмоқда.
Энг диққатга сазовор битимлар қаторида:
— Соса-Сола Узбекистан – 252 миллион долларга сотилди;
— Ипотека Банк – 324 миллион долларга;
— Самарқанд автомобил заводидаги давлат улушининг 75,2 фоизи – 80 миллион долларга.
Ушбу битимлар давлат активларини бошқариш самарадорлигини ошириш, хусусий инвесторларни жалб қилиш ва давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини камайтиришга қаратилган сиёсатнинг амалий натижаси сифатида қаралмоқда.
Ко'чмас мулк бозори ва ер муносабатларини рақамлаштириш.
2026-йилда бозорни тартибга солишнинг янада шаффоф ва рақамли моделига о'тишни назарда тутувчи "Ко'чмас мулк фаолияти то'г'рисида"ги янги қонун қабул қилинди. Ҳужжатда Бозор иштирокчиларининг ягона реестрини яратиш ва ко'п ро'йхатли тизимни жорий этиш ко'зда тутилган.
Янги тизим ко'чмас мулк ташкилотларига "ягона дарча" тамойили асосида ишлаш ва ко'чмас мулк битимларини қо'ллаб-қувватлаш ва аукционни ташкил этишдан тортиб, ишончли бошқарув, ахборот, консалтинг ва реклама хизматларигача кенг ко'ламли хизматларни ко'рсатиш имконини беради.
Ер бозори ҳам фаол ривожланмоқда. 2022 ва 2025-йиллар оралиг'ида ким ошди савдоларида эгалик ва ижара асосида таклиф қилинган ва сотилган ер участкалари ҳажми деярли то'рт баравар ошди.
2026-йилнинг биринчи ярмида 1800 гектар ер сотилди, бу 2022-йилнинг барча ко'рсаткичидан сезиларли даражада ошиб кетди. Бундан ташқари, жисмоний ва юридик шахслардан қишлоқ хо'жалигига мо'лжалланмаган ерларни хусусийлаштириш бо'йича аризалар сони 2022-йилга нисбатан қарийб беш баравар ошди.
Э-ауксион орқали 1,2 миллиондан ортиқ мулк сотилди.
Э-ауксион электрон савдо платформаси хусусийлаштириш жараёнларининг шаффофлиги ва очиқлигини оширишнинг муҳим воситасига айланди.
Бугунги кунга қадар у орқали тахминан 1,5 миллион мулк ким ошди савдосига қо'йилди, улардан 1,2 миллиондан ортиг'и аллақачон сотилган.
Тадбиркорлар учун давлат активларини сотиб олиш имкониятлари ҳам кенгайтирилмоқда. Хусусан, энди то'ловларни бо'либ-бо'либ то'лаш, айрим ҳолларда чегирмалар ва кейинчалик то'г'ридан-то'г'ри сотиб олиш билан давлат мулкини узоқ муддатли ижарага олиш имконияти мавжуд.
Нодавлат секторининг улуши 2030-йилга келиб 85 фоизга етади.
Ислоҳотларнинг кейинги босқичи давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини янада камайтириш ва хусусий сектор учун имкониятларни кенгайтиришга қаратилади.
2030-йилга келиб, нодавлат секторининг улушини 85% гача ошириш режалаштирилган ва давлат корхоналари сони қарийб олти баравар камаяди.
Шундай қилиб, амалга оширилаётган ислоҳотлар нафақат давлат активларини хусусийлаштиришга, балки замонавий рақобат муҳитини яратишга, иқтисодиётнинг инвестиция жозибадорлигини оширишга ва тадбиркорлик учун янги имкониятлар яратишга ҳам қаратилган.