Ўзбекистонда болаларга нисбатан жинсий зўравонлик учун жазо кучайтирилди
Президент Шавкат Мирзиёев 14 ёшга тўлмаган болаларга нисбатан жинсий зўравонлик учун жазони, жумладан умрбод озодликдан маҳрум қилишни кучайтирувчи қонунни имзолади. Вояга етмаганларни зўрлаш учун жавобгарликка тортишнинг ўтиб кетиш муддати бекор қилинди. Жинсий тегажоғлик учун жарималар ҳам оширилди.
Ўзбекистонда болаларга нисбатан жинсий зўравонлик учун жазолар кучайтирилди
Шавкат Мирзиёев болаларга нисбатан зўравонликнинг барча шакллари учун жавобгарликни кучайтирувчи қонунни имзолади. Қонун лойиҳаси Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан 30 сентябрда қабул қилинган ва Сенат томонидан 2 октябрда маъқулланган эди. Тўзатишлар 14 октябрдан кучга кирди.
Асосий ўзгаришлар қаторида 14 ёшга тўлмаган болаларга нисбатан жинсий зўравонлик содир этган ҳар қандай шахсга эндиликда умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазоси берилиши мумкинлиги, 18 ёшга тўлмаган шахсларни номусига тегиш жиноятлари бўйича жавобгарликка тортиш муддати эса бекор қилингани бор. Боланинг ўлимига олиб келган қасддан содир этилган жиноятлар учун жазони енгиллаштириш мумкин эмас. Жинсий шилқимлик учун жарималар ҳам оширилди.
Қонун имзоланишини шарҳлар экан, Президент администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева шундай деди:
«Болага зарар ва оғриқ етказган ҳар бир киши — таълим муассасалари ходимларидан тортиб зўравонлик содир этган оила аъзоларигача жавобгарликка тортилади».
«Боланинг хавфсизлиги вазиятга боғлиқ бўлиши мумкин эмас. Болаларнинг ҳаёти, соғлиғи ва қадр-қимматига тажовуз қилган ҳар бир киши шафқатсиз жазодан қочиб қутула олмаслигини билиши керак», — деди у.
14 ёшга тўлмаган шахснинг номусига тегиш эндиликда 15 йилдан 25 йилгача озодликдан маҳрум қилиш ёки умрбод озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади, илгари бу муддат 15 йилдан 20 йилгача эди (кодекснинг 118-моддаси, 4-қисми).
Худди шундай жазолар зўрлик ишлатиб, қўрқитиб ёки жабрланувчининг ожиз аҳволидан фойдаланиб, 14 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда зўрлик ишлатиб қондирганлик учун ҳам қўлланилади. Илгари бу ҳуқуқбузарлик учун ҳам 15 йилдан 20 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси назарда тутилган эди (119-модда, 4-қисм).
Ушбу жиноятларда айбдор деб топилган шахсларга ҳукм чиқаришда судлар эндиликда айбини бўйнига олиш тўғрисида арз қилиш, чин кўнгилдан пушаймон бўлиш, жиноятни очишга фаол ёрдам бериш ёки етказилган зарарни ихтиёрий равишда қоплаш каби енгиллаштирувчи ҳолатларни эътиборга ола олмайди (57−1-модда).
Шунингдек, ушбу жиноятлар, шунингдек, 18 ёшга тўлмаган шахснинг номусига тегиш (118-модда, 3-қисм, «а» банди) ва 18 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда зўрлик ишлатиб қондириш (119-модда, 3-қисм, «а» банди) билан боғлиқ ишларда жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетгани сабабли судларга ҳуқуқбузарларни жиноий жавобгарликдан озод қилишга рухсат берилмайди (64-модда).
Ушбу жиноятларни содир этганлик учун ҳукм қилинган шахслар (118-модда, 3-қисм, «а» банди ва 4-қисми; 119-модда, 3-қисм, «а» банди ва 4-қисми) айблов ҳукмини ижро этиш муддати ўтиб кетганлиги асосида жазони ўташдан озод қилиниши мумкин эмас (69-модда).
Боланинг ўлимига олиб келган қасддан содир этилган жиноятлар учун шартли ҳукм қилиш (72-модда) ва жазодан муддатидан илгари шартли озод қилиш (73-модда) энди тақиқланади.
Жиноят кодексининг Махсус қисмида назарда тутилган энг оғир жазо муддатининг учдан икки қисмидан ортиқ бўлиши мумкин эмаслиги тўғрисидаги қоида ушбу жиноятларни содир этганлик учун ҳукм қилинган аёллар ва 60 ёшдан ошган эркакларга нисбатан энди қўлланилмайди (50-модда).
16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан бир гуруҳ шахслар томонидан зўрлик ишлатмай содир этилган уятсиз-ҳаёсиз ҳаракатлар эндиликда 3 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш ёки 3 йилдан 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади (129-модда, бир гуруҳ томонидан содир этилган ҳуқуқбузарликларни қамраб олиш учун ўзгартирилган).
Жинсий шилқимлик (кодекснинг 41−1-моддаси) эндиликда базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 бараваридан 15 бараваригача миқдорда жарима солишга ёки 10 суткагача муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади. Илгари жазо базавий ҳисоблаш миқдорининг 2 бараваридан 5 бараваригача миқдорда жарима ёки 5 суткагача муддатга қамоққа олишдан иборат эди.
Худди шундай ҳуқуқбузарлик маъмурий жазо қўлланилганидан кейин бир йил давомида такроран содир этилса, базавий ҳисоблаш миқдорининг 15 бараваридан 20 бараваригача миқдорда жарима солишга ёки 15 суткагача муддатга қамоққа олишга сабаб бўлади. Илгари жарима базавий ҳисоблаш миқдорининг 5 бараваридан 7 бараваригача миқдорни ташкил этган, энг кўп қамоқ муддати эса 15 сутка эди.