Ўзбекистон учун Американинг $12 млрд доллари: реал инвестицияларми ёки ҳозирча фақат ваъдаларми?

Узбекистон учун Американинг $12 млрд доллари: реал инвестицияларми ёки ҳозирча фақат ваъдаларми?

Америка капитали Узбекистонга янги технологиялар, молиялаштириш ва саноатни модернизация қилиш имкониятларини олиб келишга қодир. Вашингтон учун бу, шунингдек, Хитой, Россия, Европа ва Яқин Шарқ инвесторлари аллақачон фаол иштирок этаётган Марказий Осиёдаги иқтисодий позицияларини мустаҳкамлаш имкониятидир.

Бироқ кўп миллиард долларлик инвестиция режаларининг эълон қилиниши ва реал ишлаб чиқаришларнинг пайдо бўлиши ўртасида кам бўлмаган тўсиқлар мавжуд. Тошкент нимага умид қилиши мумкинлиги ва Америка лойиҳаларининг тақдирини қандай шарт-шароитлар белгилашини мустақил эксперт ва Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиёти бўйича таҳлилчи Маркус Фридрих Шнайдер баҳолайди.

$12 млрд: баёнотлардан реал лойиҳаларгача

Инвестициялар иқтисодиётга ҳақиқатан ҳам кириб келиши учун фақат ҳужжатларни имзолашнинг ўзи етарли эмас. Корхонани ишга туширишдан олдин техник баҳолашни ўтказиш, молиялаштиришни топиш, рухсатномаларни олиш, инфратузилмани барпо этиш ва ишлаб чиқаришни лойиҳа қувватига олиб чиқиш зарур.

Шу сабабли ташаббусларнинг бир қисми қиймати ёки муддатлари бўйича ўзгариши, баъзи лойиҳалар эса қоғозда қолиб кетиши мумкин.

Ҳамкорлик якунларини фақат эълон қилинган суммалар билан эмас, балки амалда киритилган маблағлар, яратилган иш ўринлари ва ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажми билан ўлчаш лозим.

Тошкент plug and play моделини жорий этишни — инвесторларга зарур инфратузилма, ҳужжатлар ва рухсатномаларга эга тайёр майдончаларни тақдим этишни таклиф қилмоқда. Назарий жиҳатдан бундай ёндашув корхоналарни ишга туширишни тезлаштириши ва маъмурий тўсиқларни камайтириши мумкин.

Бироқ тайёр майдонча — бизнес учун омиллардан бири, холос. Қонунчиликнинг олдиндан прогноз қилиниши, энергия таъминотининг ишончлилиги, суд тизимининг самарадорлиги ва фойдани тўсиқсиз олиб чиқиш имконияти ҳам кам аҳамиятга эга эмас. Бусиз ҳудуднинг маъмурий тайёргарлиги капиталнинг барқарор оқимини таъминлай олмайди.

Ута муҳим минераллар: хомашё экспортими ёки шахсий саноатми?

Ҳамкорликнинг асосий йўналишларидан бири сифатида конларни ўзлаштиришдан тортиб юқори технологик маҳсулотлар чиқаришгача бўлган ишлаб чиқариш занжирини шакллантириш белгиланган.

Узбекистон учун бу нафақат минерал хомашёни қазиб олишда, балки уни қайта ишлашда ҳам позицияларини мустаҳкамлаш имкониятидир. Америка илмий ва саноат ташкилотлари билан ҳамкорлик геологоразведканинг замонавий усулларини жорий этишга, ишлаб чиқариш самарадорлигини оширишга ва муҳандис кадрларни тайёрлашга ёрдам бериши мумкин.

Бироқ чуқур қайта ишлаш арзон ва барқарор электр энергиясини, етарли сув захираларини, ривожланган транспорт инфратузилмасини ва малакали мутахассисларни талаб қилади. агар ушбу шартларнинг ҳеч бўлмаганда бир қисми мавжуд бўлмаса, инвестор учун концентратни экспорт қилиш ва уни Узбекистондан ташқарида қайта ишлаш манфаатлироқ бўлиши мумкин.

Айнан шу ерда мамлакатнинг хомашё етказиб бериш билан чекланиб қолмай, табиий ресурсларни юқори қўшилган қийматга эга шахсий саноат асосига айлантириш қобилияти намоён бўлади.

Энергетика асосий чеклавчи омилга айланиши мумкин

Энергетика тизимини модернизация қилиш, жумладан, қайта тикланадиган энергия манбалари ва энергия сақлагичларни ривожлантириш алоҳида аҳамият касб этмоқда.

Жадал ўсаётган иқтисодиёт учун бу иккинчи даражали масала эмас. Янги саноат корхоналари, маълумотларни қайта ишлаш марказлари ва шаҳар инфратузилмаси электр энергиясига бўлган эҳтиёжни оширади. агар энергия таъминоти беқарор бўлиб қолса, жозибадор солиқ имтиёзлари ва соддалаштирилган маъмурий тартиб-омиллар инвесторларни узоқ муддатли лойиҳаларга сармоя киритишга инонтира олмаслиги мумкин.

Шундай қилиб, энергетика инфратузилмаси эълон қилинган инвестиция режаларини амалга оширишнинг асосий шартларидан бирига айланмоқда.

Узбекистон ва АҚШ муносабатларида нима ўзгаради?

Самарқандда бўлиб ўтган музокаралар алоҳида тижорат битимларидан тизимлироқ иқтисодий ва технологик ҳамкорликка ўтиш интилишини кўрсатади. Тошкент 2035 йилгача бўлган даврда савдо-инвестициявий ва технологик ҳамкорликнинг узоқ муддатли дастурини тайёрлашни таклиф қилди.

Бироқ ушбу моделнинг барқарорлиги учрашувлар, форумлар ва имзоланган ҳужжатлар сонига эмас, балки аниқ натижаларга боғлиқ бўлади. Бизнеснинг фойда олиш имконияти, рақобат муҳитининг шаффофлиги ва иқтисодий ислоҳотларнинг изчиллиги муҳимдир.

Ҳатто Америка ҳукуматининг қўллаб-қувватлаши мавжуд бўлганда ҳам, компаниялар инвестициявий қарорларни, энг аввало, тижорат ҳисоб-китобларидан келиб чиқиб қабул қиладилар.

Узбекистон учун бу нафақат минтақадаги бошқа мамлакатлар билан Америка капитали учун рақобатлашиш, балки ўз институтлари сифатини ошириш, ишончли инфратузилмани таъминлаш ва мамлакат ичида ишлаб чиқаришни ривожлантириш учун шароит яратиш заруратини англатади.

Асосий масала инвестиция режаларида неча миллиард доллар эълон қилинганида эмас, балки ушбу маблағларнинг қанча қисми Узбекистон иқтисодиётига ҳақиқатан ҳам кириб келиши ва унда янги ишлаб чиқаришлар, технологиялар ҳамда иш ўринлари кўринишида қолишидадир.