Ўзбекистон қурилиш қоидаларини бузганлик учун ҳар квадрат метр учун 2,2 миллион сўм миқдорида жарима солишни режалаштирмоқда.
Ўзбекистон қурилиш жараёнида қўпол қоидабузарликлар учун компанияларга ҳар квадрат метр учун 2,2 миллион сўм миқдорида жарима солишни таклиф қилди. Қонун лойиҳаси биринчи ўқишда қабул қилинди, аммо парламентнинг баъзи аъзолари санксияларни номутаносиб деб ҳисоблашди ва уй-жой нархларининг ошиши ва қурувчиларга ортиқча юк тушиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантиришди.
О'збекистон ноқонуний қурилишнинг ҳар квадрат метри учун 2,2 миллион со'м миқдорида жарима солишни назарда тутувчи қонун лойиҳасини ко'риб чиқмоқда. Олий Мажлис Қонунчилик палатаси қонун лойиҳасини 11-август куни биринчи о'қишда қабул қилди.
Қонун лойиҳасини тақдим этар экан, депутат Нозимбек Рустамбеков шаҳарсозлик қоидаларини бузиш ҳолатларининг ко'пайганини та'кидлади: 2023-йилда тахминан 8000 та ва 2024-йилда қарийб 9000 та. Қурилиш-монтаж ишларининг сифацизлиги сабабли 4000 дан ортиқ лойиҳалар то'хтатилди. 2025-йилда 2653 та ма'мурий жарима солинди ва 2350 та қоидабузарлик бузиш ё'ли билан бартараф этилди.
Қонун лойиҳаси муаллифлари мавжуд жарималар ҳар доим ҳам қоидабузарлар учун етарли иқтисодий то'сиқ эмас, деб ҳисоблашади. Ко'рсатилган муаммолар орасида тасдиқланган ҳужжатларни бузадиган қурилиш, ерлардан ното'г'ри фойдаланиш, зарур рухсатномалар ва билдиришномаларсиз ишларни бошлаш ва лойиҳаларни сун'ий равишда кечиктириш киради.
Қонун лойиҳасида шаҳарсозлик талабларини жиддий бузганлик учун юридик шахсларга молиявий санксиялар киритиш таклиф қилинмоқда. Хусусан, у қоидабузарлик аниқланган пайтгача қуриб битказилган умумий қурилишнинг ҳар бир квадрат метри учун мижоз, пудратчи ва агар керак бо'лса, субпудратчига 5 БРВ (1-сентабр ҳолатига ко'ра 2,2 миллион со'м) миқдорида жарима солишни таклиф қилмоқда. Бироқ, жарима то'лаш ноқонуний қурилган иншоотни қонунийлаштирмайди; у барибир шаҳарсозлик ҳужжатлари ва қонунчилигига мувофиқлаштирилиши керак бо'лади.
"Адолат" партиясидан парламент а'зоси Зуҳриддин Мавлонов таклиф қилинган механизм ҳақида хавотир билдирди. Унинг эслатишича, Ма'мурий кодекснинг 99-моддасида шаҳарсозлик қоидаларини бузганлик учун жарима аллақачон белгиланган: биринчи қоидабузарлик учун 70 БРВ (30,8 миллион со'м) ва такрорий қоидабузарлик учун 150 БРВ (66 миллион со'м). Унинг ҳисоб-китобларига ко'ра, 500 квадрат метрлик мулк учун таклиф қилинган жарима 1,1 миллиард со'мни ташкил этади, бу унинг фикрича, Конституциянинг 20-моддасида мустаҳкамланган мутаносиблик тамойилига зиддир.
Мавлонов шунингдек, ундириш механизмини танқид қилди, бу эса, унинг со'зларига ко'ра, молиявий жаримани солиқ органлари орқали олдиндан суд қарорисиз ундириш орқали ундириш имкониятини беради. У қарорнинг кучга кириши ва ма'мурий иш юритишда мавжуд бо'лган апелляция бериш учун вақт чекловларининг ё'қлигига ишора қилди.
Бундан ташқари, депутат ундирилган маблаг'ларнинг таклиф қилинган тақсимланишига қо'шилмаслик билдирди: тушумнинг 60 фоизи Уй-жой бозорини шаҳарлаштириш ва барқарор ривожлантириш миллий қо'митасига, 10 фоизи Қурилиш, уй-жой ва коммунал хизматларни назорат қилиш инспексиясига ва атиги 10 фоизи маҳаллий бюджетга тушади. Мавлоновнинг фикрича, агар мақсад фақат ноқонуний қурилишнинг олдини олиш бо'лса, унда Ма'мурий жавобгарлик кодексидаги жазо чораларини кучайтириш ва барча жарималар маҳаллий бюджетга ё'налтирилиши керак.
Миллий шаҳарлаштириш қо'митаси вакили амалдаги ма'мурий жарималар ва таклиф қилинаётган молиявий санксиялар турли тоифадаги қоидабузарларга нисбатан қо'лланилишини тушунтирди: янги чора юридик шахслар учун мо'лжалланган. Шунингдек, у судга шикоят қилиш ҳуқуқи сақланиб қолишини ва тадбиркорлар ма'мурий судга шикоят қилишлари мумкинлигини та'кидлади. Қо'мита вакили қонун лойиҳасининг иккинчи о'қишидан олдин санксиялардан тушган маблаг'ларни тақсимлашни қайта ко'риб чиқишни таклиф қилди.
Қонунчилик палатаси спикери Нуриддин Исмоилов ҳам молиявий санксияларнинг потенциал ҳажми ҳақида хавотир билдирди. У то'ққиз қаватли турар-жой биносини мисол қилиб келтирди, агар қоидабузарлик аниқланса, жарима тахминан 12 миллиард со'мга етиши мумкин. Исмоилов қурилиш компаниялари бундай шароитларда қандай ишлаши мумкинлиги ҳақида савол берди, агар бу жарималар дарҳол ва шикоят қилиш имкониятисиз ундирилса. У қурувчиларни бу масалани батафсилроқ о'рганишга чақирди.
Халқ демократик партиясидан депутат Анвархон Темиров ҳам ҳужжатнинг айрим қоидаларини танқид қилиб, ма'мурий жавобгарлик қоидалари мавжуд бо'лганда қо'шимча молиявий жарималарни жорий этиш тадбиркорларга юкни ошириши ва уй-жой нархларининг сун'ий равишда ошишига олиб келиши мумкинлигига ишонди. Шунингдек, у лойиҳа ко'риб чиқилгунга қадар коррупцияга қарши эксперт текшируви о'тказилмаганлигини та'кидлади. Миллий қо'мита вакили лойиҳани иккинчи о'қишга тайёрлашдан олдин тегишли процедураларни бажариш зарурлигини тан олди.
Депутат Екатерина Смесова таклиф қилинган қоидалар қурилаётган лойиҳаларга аллақачон инвестиция киритган фуқароларни, хусусан, улушли қурилишда иштирок этаётганларни қандай ҳимоя қилиши ҳақида со'ради. Шунингдек, у фуқаролар квартира сотиб олишдан олдин қурувчининг барча керакли ҳужжатларга эга эканлигини текширишлари мумкин бо'лган ягона очиқ ресурс яратишни таклиф қилди.
Жавоб сифатида Қурилиш, уй-жой коммунал хизматлари ва коммунал хизматлар вазири о'ринбосари Давронжон Адилов яқинда Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилинган, биргаликда қурилиш лойиҳалари иштирокчиларини ҳимоя қилиш то'г'рисидаги қонун лойиҳасини эслатди, бу эса эскро тизимини жорий этишни назарда тутади. Унинг та'кидлашича, харидорлар лойиҳада зарур ҳужжатлар ва рухсатномаларга эга эканлигини текширишлари мумкин бо'лган алоҳида платформа ҳам яратилиши керак.
Қонун лойиҳасини 88 депутат ёқлаб овоз берди, 15 нафари қарши овоз берди (шу жумладан, "Адолат" партиясидан олтитаси ва Украина Халқ Демократик партиясидан етти нафари). Ҳужжат иккинчи о'қишдан олдин депутатларнинг фикрларини ҳисобга олган ҳолда қайта ко'риб чиқилиши режалаштирилган.