Ўзбекистон қонунчиликдан “диний экстремизм”ни олиб ташлайди ва биринчи марта содир этилган жиноятлар учун жавобгарликни енгиллаштиради
Сенат “диний экстремизм” атамасини “экстремизм” билан алмаштирувчи ва мамлакатнинг экстремистик фаолиятга қарши курашиш тўғрисидаги қонунларига бир қатор ўзгартиришлар киритувчи қонун лойиҳасини маъқуллади.
О'збекистон "диний экстремизм" атамасини олиб ташлаш ва экстремистик материаллар билан бог'лиқ биринчи марта содир этилган жиноятлар учун жазоларнинг ог'ирлигини камайтириш мақсадида қонунларига о'згартиришлар киритишни режалаштирмоқда. Жиноят кодекси, Ма'мурий жавобгарлик кодекси ва бошқа қонунларни о'згартирувчи ушбу қонун лойиҳаси Олий Мажлис Сенатининг 18-ялпи мажлисида ма'қулланди.
Ҳозирда экстремистик контентни ишлаб чиқариш, сақлаш ёки тарқатиш каби ҳаракатлар то'г'ридан-то'г'ри жиноий жавобгарликка олиб келиши мумкин. Бироқ, янги қонунчилик экстремизм, сепаратизм ёки фундаментализмни тарг'иб қилувчи материалларни ишлаб чиқариш ёки тарқатиш учун сақлаш билан бог'лиқ дастлабки жиноятлар учун ма'мурий жавобгарликни жорий қилади. Бу, шунингдек, тарқатиш ёки намойиш қилиш учун мо'лжалланган экстремистик ва террористик ташкилотларнинг рамзлари ёки атрибутларини ишлаб чиқариш ёки сақлашга ҳам тегишли. Жиноий айбловлар фақат ма'мурий жазо қо'лланилгандан кейин худди шу жиноят такрорланса қо'зг'атилади.
Сенаторларнинг та'кидлашича, ушбу қайта ко'риб чиқилган ёндашув адашган шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга, уларга реабилитация ва жамиятга қайта интеграциялашиш имкониятини беришга қаратилган. Бундан ташқари, жамоат хавфсизлиги ва тартибига таҳдид солувчи материалларни сақлаш ёки тарқатиш билан шуг'улланувчи шахслар, агар улар о'з вақтида расмийларга хабар беришса ва жиддий оқибатларнинг олдини олишга фаол ёрдам беришса, агар уларнинг ҳаракатлари бошқа жиноят ҳисобланмаса, жиноий жавобгарликдан озод қилиниши мумкин.
Қонун лойиҳасида экстремистик ташкилотларга алоқадорлик учун жазолар ҳам фарқланади. Амалдаги қонунчиликка ко'ра, экстремистик, сепаратистик, фундаменталистик ёки бошқа тақиқланган ташкилотларни тузиш, уларга раҳбарлик қилиш ёки уларда иштирок этиш 15 йилгача бо'лган ягона жазога олиб келиши мумкин. Таклиф этилаётган о'згаришлар иштирок этиш учун енгилроқ жазоларни жорий этади, бу эса унчалик ог'ир бо'лмаган жиноят ҳисобланади, шу билан бирга бундай ташкилотларни тузган ёки уларга раҳбарлик қилганлар учун қаттиқроқ санксияларни қо'ллайди.
Муҳим о'згариш "диний экстремизм" ни кенгроқ "экстремизм" атамаси билан алмаштиришдир. Сенат ушбу о'згартириш экстремизмнинг бирон бир аниқ дин билан ҳуқуқий бог'лиқлигини олдини олишга ва изчил ҳуқуқий асос яратишга қаратилганлигини тушунтирди. Қонун лойиҳасида шунингдек, илгари турли хил талқинларга дучор бо'лган "экстремизм" нинг аниқроқ та'рифи берилган. Ноаниқ со'злар о'рнига энди тушунча саккизта о'зига хос хатти-ҳаракатлар орқали белгиланади, бу сенаторларнинг фикрича, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларида суб'эктив ва ҳаддан ташқари кенг талқинларнинг олдини олади.
Қонунчиликка олдини олиш ва ҳимоя қилишнинг янги механизмлари ҳам киритилган. Экстремизмнинг олдини олиш ва унга қарши курашиш бо'йича махсус давлат дастурлари О'збекистон Президентининг бевосита розилиги билан ишлаб чиқилади ва амалга оширилади. Шаффофлик ва мониторингни кучайтириш учун экстремистик ташкилотлар ва материалларнинг ягона электрон реестри яратилади.
Экстремистик фаолият ёки ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига таҳдидлар ҳақида о'з вақтида хабар берган шахсларнинг шахсий ма'лумотлари махфий сақланади. Қонунчилик шунингдек, давлат ҳимояси механизмларини, жумладан, хавфсизлик чораларини, шунингдек, бундай ма'лумотларни тақдим этганларни моддий ва бошқа қо'ллаб-қувватлаш шаклларини белгилайди. Бундан ташқари, қонун лойиҳаси илгари қонун ҳужжатларида ко'зда тутилмаган механизм бо'лган экстремизмга қарши курашда илмий тадқиқотларни давлат томонидан қо'ллаб-қувватлашни расмийлаштиради.
Муҳокамалардан со'нг Сенат қонун лойиҳасини ма'қуллади.