Ўзбекистон Президентининг ташаббуси халқаро ҳамжамият томонидан кенг қўллаб-қувватланди.

Ўзбекистон Президентининг ташаббуси халқаро ҳамжамият томонидан кенг қўллаб-қувватланди.

2026-йил 24-июлда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси "Ижтимоий ривожланишни жадаллаштиришда парламентларнинг ролини кучайтириш тўғрисида" резолюция қабул қилди. Ҳужжат 80-сессиянинг 106-ялпи мажлисида асосий қўмиталарга юборилмасдан қабул қилинди, бу аъзо давлатлар ўртасида кенг келишув ва матн бўйича келишмовчиликлар йўқлигини кўрсатади. Ушбу резолюцияни қабул қилиш ташаббуси Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевга тегишли.

Лаконик сарлавҳа Ўзбекистон бир неча йиллардан бери халқаро майдонда изчил илгари суриб келаётган ғояни яширади. Бу биринчи марта 2020-йил сентабр ойида давлат раҳбарининг БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессиясидаги нутқида айтилган. Ўша пайтда Президент Шавкат Мирзиёев Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш ва инсон ҳуқуқларини таъминлашда парламентларнинг ролини ошириш бўйича махсус резолюция қабул қилишни таклиф қилган эди.

Мутахассис нуқтаи назаридан, ушбу таклифнинг янгилиги қуйидагиларда эди: 2020-йилга келиб, халқаро ҳамжамият аллақачон 2030-йилги Барқарор ривожланиш кун тартибига ва ижтимоий соҳадаги кенг қамровли мажбуриятлар то'пламига эга эди. Бироқ, глобал миқёсда қабул қилинган мажбуриятлар ва уларнинг давлатлар ичида амалий бажарилиши о'ртасида тафовут мавжуд эди. Миллий мажбуриятлар фақат парламентдан о'тгандан кейингина - қонунчилик ва унинг бажарилишини назорат қилиш орқали қонуний кучга эга бо'лади. Айнан шу парламент элементи Барқарор ривожланиш мақсадларини амалга ошириш архитектурасида энг кам иштирок этган. О'збекистон Президентининг ташаббуси ушбу бо'шлиқни бартараф этишга қаратилган эди, бу унинг нафақат сиёсий, балки мазмунли қийматини ҳам ташкил этади.

Бу ташаббус тизимли ва босқичма-босқич илгари сурилди. 2025-йил 5-9-апрел кунлари Тошкентда бо'либ о'тган Парламентлараро Иттифоқнинг 150-Ассамблеяси муҳим воқеа бо'лди. Бу Марказий Осиё тарихида ушбу даражадаги биринчи форум бо'либ, унда деярли 140 мамлакатдан 2000 дан ортиқ делегатлар иштирок этди. Ассамблеянинг асосий мавзуси ижтимоий ривожланиш ва адолат учун парламент ҳаракатлари эди. Ассамблеянинг натижаси Тошкент декларацияси бо'лди. Шуниси э'тиборга лойиқки, БМТ Бош Ассамблеяси резолюцияси Ассамблеянинг Тошкентда о'тказилиши ва Декларациянинг қабул қилинишини очиқчасига олқишлади ва шу билан миллий ташаббусни глобал ҳужжат матнида мустаҳкамлади.

Овоз бериш натижалари о'зи учун гапиради. Резолюцияни 167 та давлат қо'ллаб-қувватлади ва 61 таси уни қо'ллаб-қувватлади. Ҳамкорларнинг географик доираси деярли барча минтақавий гуруҳлар ва ижтимоий-иқтисодий ривожланишнинг турли моделларига эга давлатларни қамраб олади. Ко'п томонлама дипломатияда бу нисбат об'эктив ко'рсаткич ҳисобланади: О'збекистоннинг ташаббуси нафақат о'з вақтида, балки давлатларни бирлаштиришга қодир эди.

Резолюция декларатив характерга эга эмас. Унинг оператив қисми ижтимоий ривожланишнинг учта о'заро бог'лиқ соҳаси: қашшоқликни бартараф этиш, то'лиқ ва самарали бандлик ва муносиб меҳнат ҳамда ижтимоий интеграция атрофида тузилган то'ққизта банддан иборат. Ҳужжатда парламентлар миллий ҳуқуқий тизимларнинг Барқарор ривожланиш мақсадларига эришишдаги ҳиссасини баҳолашга, миллий шарҳлар ва кузатув механизмларини тайёрлашда иштирок этишга, та'лим олиш ҳуқуқини асосий деб ҳисоблашга, аёллар ва ёшларнинг парламент ишларида иштирокини кенгайтиришга, парламент процедуралари ҳақида жамоатчиликнинг хабардорлигини оширишга ва 2030-йилги кун тартибини амалга ошириш устидан жамоатчилик мониторингини та'минлашга чақирилади. Алоҳида қоидаларга БМТнинг йирик тадбирларига миллий делегациялар таркибига парламент а'золарини киритиш, Африка давлатлари, энг кам ривожланган давлатлар, кичик орол ривожланаётган давлатлар ва денгизга чиқиш имкони бо'лмаган давлатлар каби ривожланаётган мамлакатларни қо'ллаб-қувватлаш ва ижтимоий соҳада миллий статистик салоҳиятни мустаҳкамлаш киради. Аслида, бу ижтимоий ривожланишда парламент иштироки учун амалий стандартни ишлаб чиқиш ҳақида.

Бу ташаббус, айниқса, О'збекистон халқаро ҳамжамиятга мавҳум консепсияни эмас, балки о'зи изчил равишда мамлакат ичида амалга ошириб келаётган ёндашувни таклиф қилгани учун жуда жозибадор. Конституциявий ислоҳотлар давомида Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг мутлақ ваколатлари 5 тадан 12 тагача, Сенатнинг ваколатлари эса 14 тадан 18 тагача оширилди. 2024-йилги сайловлардан со'нг, аёллар Қонунчилик палатаси депутатларининг 38 фоизини ташкил этди. 2020-йилдан бери Олий Мажлиснинг иккала палатаси қошида ёшлар парламентлари фаолият юритиб, ёш фуқароларни қонунчилик фаолиятига жалб қилиш учун платформа яратмоқда. Парламент назорати воситалари, жумладан, парламент эшитувлари, қонунчиликни амалга ошириш бо'йича тадқиқотлар ва мас'ул давлат органларининг ҳисоботларини тинглаш самарали амалга оширилмоқда. Шундай қилиб, резолюция қоидалари миллий амалиётда аллақачон амалга оширилаётган жараёнларга мос келади ва О'збекистоннинг халқаро майдондаги мавқеига зарур ишонч баг'ишлайди.

Ташқи сиёсат жиҳати ҳам бир хил даражада муҳимдир. Резолюциянинг қабул қилиниши Янги О'збекистоннинг очиқ, тинч ва конструктив ё'лининг самарадорлигини тасдиқлайди ва халқаро ҳамкорликнинг парламент ё'налишини мустаҳкамлайди. Парламентлараро дипломатия тобора ко'проқ давлатлар позицияларини мувофиқлаштиришнинг мустақил ва самарали механизми сифатида пайдо бо'лмоқда, ан'анавий дипломатик форматларни то'лдирмоқда, айниқса инсон манфаатлари ва фаровонлиги билан бевосита бог'лиқ масалалар хавф остида бо'лган ҳолларда.

Ушбу резолюция О'збекистон Республикаси Президенти томонидан илгари сурилган ташаббуснинг халқаро миқёсда тан олинишини ҳам, парламентлар томонидан зиммасига юклатилган янги даражадаги мас'улиятни ҳам англатади - бу глобал аҳамиятга эга бо'лган ушбу ҳужжатда мустаҳкамланган тамойиллар фуқароларнинг ҳаёт сифати ва фаровонлигини белгиловчи аниқ қонунлар ва қарорларда ифодаланишини та'минлаш мас'улиятини англатади.