Ўзбекистон МБ захиралар инвестицияларини АҚШ давлат облигацияларидан ташқарига кенгайтириш ниятида

Ўзбекистон МБ резервлар инвестициясини АҚШ давлат облигацияларидан ташқарига кенгайтиришни режалаштирмоқда

Ўзбекистон Марказий банки мамлакат халқаро резервлари жойлаштириладиган активлар рўйхатини босқичма-босқич кенгайтириш ниятида. Бу ҳақда 18 сентябрь куни Тошкентда бўлиб ўтган Давлат активларини бошқариш бўйича халқаро форумда (iPAM) МБ раиси ўринбосари Аброр Мирзо Олимов маълум қилди, дея хабар беради «Газета» мухбири.

Унинг сўзларига кўра, сентябрь ойи бошида Марказий банк ихтиёрида тахминан 439 тонна олтин бўлган.

«Халқаро резервларимиз таркибини бошқа марказий банклар билан солиштирганда анча ғайриоддий, дейиш мумкин. Шу йилнинг сентябрь ойи бошида биз тахминан 439 тонна олтинга эга эдик, унинг бозор қиймати қарийб 65 млрд долларни ташкил этди. Бу халқаро резервларимизнинг тахминан 90 фоизи демакдир», — деди у.

Аброр Мирзо Олимов қимматбаҳо металлнинг юқори улушини фақатгина Марказий банкнинг инвестициявий қарорлари билан изоҳлаб бўлмаслигини таъкидлади.

Ўзбекистон ҳар йили қарийб 120 тонна олтин қазиб олади, МБ эса уни сотиб олишда устувор ҳуқуққа эга.

«Резервларимизда олтиннинг катта улуши бўлиши — бу шунчаки резервларни бошқарувчилар қарорининг натижаси ёки активларни стратегик тақсимлаш натижаси эмас. Бу, биринчи навбатда, иқтисодиётимиз тузилмаси, олтин ишлаб чиқаришнинг ички экотизими ва, албатта, тарихан шаклланган резервлар жамғарилишининг оқибатидир», — дея тушунтирди МБ раҳбари ўринбосари.

Унинг сўзларига кўра, сўнгги беш йил ичида мамлакат халқаро резервлари деярли икки бараварга кўпайди — 2021 йилдаги қарийб 35 млрд доллардан 72 млрд доллардан кўпроққа етди. Худди шу даврда олтин захиралари 360 тоннадан 439 тоннагача, олтиннинг резервлардаги улуши эса тахминан 60 фоиздан 90 фоизгача ошди.

Олтин улушининг ўсиши, МБ вакили таъкидлаганидек, иккита сабаб билан боғлиқ: металлнинг жисмоний ҳажми ортиши ва унинг жаҳон бозоридаги нархи кўтарилиши.

«Айнан мана шу икки омилнинг бирлашуви халқаро резервларда олтин улушининг тахминан 90 фоизгача ошишига олиб келди», — деди у.

Шу билан бирга, Олимов дунё марказий банкларининг халқаро резервларида олтиннинг роли бундан кейин ҳам ўсишини кутмоқда. Унинг сўзларига кўра, сўнгги тўрт йилда марказий банклар ҳар йили 1000 тоннадан ортиқ олтин сотиб олишган — бу аввалги ўн йилликлардагига қараганда тахминан икки баравар кўпдир.

«Энди масала олтин резервларнинг бир қисми бўлиши керакми-йўқми деган саволда эмас. Бошқа, янада мураккаброқ савол бор: резервларда олтиннинг қандай улуши оптимал ҳисобланади ва бу олтин қандай бошқарилиши керак? Ва, менимча, энг муҳим савол — олтин халқаро резервларнинг сезиларли қисмини ташкил қила бошлаганда нима содир бўлади?» — дея қайд этди регулятор раҳбари ўринбосари.

Активларнинг ғайриоддий тузилмасига қарамай, Ўзбекистоннинг халқаро резервлари етарлилик кўрсаткичларидан сезиларли даражада юқори, деди МБ раиси ўринбосари.

Унинг маълумотларига кўра, уларнинг ҳажми Халқаро валюта жамғармасининг минимал мўлжалидан тахминан 3,4 баравар юқори бўлиб, қарийб 14 ойлик импортни қоплаш имконини беради ва мамлакатнинг қисқа муддатли ташқи қарзидан 4,4 баравар кўпдир.

«Биз учун резервларни бошқаришнинг асосий масаласи энди шунчаки катта буфер тўплашда эмас. Масала бундай ҳажмдаги резервларни қандай бошқаришда», — деди Олимов.

Халқаро резервларни бошқаришда МБ учта асосий устувор йўналишга амал қилади. Биринчи ўринда хавфсизлик ва капитални сақлаб қолиш, иккинчи ўринда — ликвидлик ва фақат учинчи ўринда — даромадлилик туради.

«Бизнинг мақсадимиз фойда ёки даромадлиликни максималлаштириш эмас. Гап хавфсизлик ва ликвидлик бўйича аниқ белгиланган чекловлар доирасида хавф-хатарни ҳисобга олган ҳолда даромадлиликни яхшилаш ҳақида бормоқда».

МБ раиси ўринбосари, шунингдек, мамлакатда қазиб олинадиган олтинни сотиб олиш ва пул-кредит сиёсати ўртасидаги боғлиқлик ҳақида гапирди.

Маҳаллий ишлаб чиқарувчилар олтинни қазиб олади ва аффинаж қилади, шундан сўнг Марказий банк уни миллий валютага сотиб олади. Сотиб олинган олтин автоматик равишда халқаро резервлар таркибига киритилади.

Бунда ишлаб чиқарувчилар билан сўмда ҳисоб-китоб қилиш иқтисодиётдаги ликвидлик ҳажмини оширади. Уни стерилизация қилиш учун МБ пул-кредит сиёсати воситаларидан, очиқ бозордаги ва валюта бозоридаги операциялардан фойдаланади.

«Айнан шунинг учун бизнинг ҳолатимизда резервларни бошқариш, олтин жамғариш ва ички ликвидликни бошқариш ўзаро узвий боғлиқдир», — деди у.

Аброр Мирзо Олимов Ўзбекистонда резервларни диверсификация қилишнинг ўзига хос тушунилишига эътибор қаратди.

«Диверсификация ҳақида гапирганда, биз учун бу одатда бошқа турдаги активларни сотиб олишни англатади. Аммо кўплаб марказий банклар учун диверсификация, аксинча, олтин сотиб олишни англатади», — кўрсатиб ўтди у.

МБ раиси ўринбосарининг сўзларига кўра, халқаро резервлар ўсиб бориши билан регуляторнинг ёндашуви босқичма-босқич ўзгармоқда:

«Кўп йиллар давомида Ўзбекистон табиий равишда асосий эътиборни резервларни жамғаришга қаратди. Аммо уларнинг ҳажми ортиши билан бизнинг диққат-эътиборимиз босқичма-босқич жамғаришдан портфель бошқарувига кўчмоқда».

2020 йилдан буён Марказий банк Жаҳон банки билан Reserve Advisory and Management Partnership (RAMP) дастури доирасида ҳамкорлик қилиб келмоқда.

Регулятор, шунингдек, халқаро резервларнинг бир қисмини қатъий даромадли воситаларга инвестиция қилишни бошлади. Аввалига бундай қўйилмалар ҳажми кичик эди, аммо босқичма-босқич ошиб бормоқда, деб таъкидлади Аброр Мирзо Олимов.

«Ҳозир портфелимизда қатъий даромадли қимматли қоғозлар мавжуд, шунингдек, ташқи бошқарувчимиз ҳам бор. Биз бу йўналишда ишлашни давом эттирмоқдамиз», — деди Олимов.

Олтин мамлакатнинг стратегик резерв активи бўлиб қолади, бироқ портфель ўсиб бориши билан МБ бошқа инвестициялар рўйхатини кенгайтириш ниятида.

«Бу шуни англатадики, биз АҚШ ғазначилик векселлари доирасидан чиқиб, юқори ликвидли активларнинг бошқа турларига инвестиция қилишни режалаштирмоқдамиз. Булар суверен облигациялар, субмиллий бошқарув органларининг облигациялари ва бошқа қатъий даромадли воситалар бўлиши мумкин», — деди Олимов.

Шу билан бирга, МБ шунчаки активлар тўпламини кенгайтириш учунгина хавф-хатарларни оширмоқчи эмас.

«Биз диверсификацияга шунчаки янги турдаги активларни қўшиш деб қарамаймиз. Кўпроқ таваккалчиликни бўйинга олишдан олдин тегишли институционал салоҳиятга эга бўлиш — бу хавф-хатарларни тушуниш, ўлчаш ва бошқара олиш зарур», — деди Марказий банк раҳбари ўринбосари.

2026—2027 йилларда Марказий банк халқаро молия институтлари билан биргаликда активларни стратегик тақсимлаш, инвестиция сиёсати ва стратегияси, шунингдек, мустақил хавф-хатарларни бошқариш тизимини ривожлантириш устида ишламоқда.

Аброр Мирзо Олимовнинг сўзларига кўра, барча мамлакатлар учун универсал оптимал резервлар тузилмаси мавжуд эмас.

«Ўзбекистон ёки айрим қўшни давлатларимиз каби олтин ишлаб чиқарувчи иқтисодиёт, табиийки, импортга йўналтирилган, молиявий марказ бўлган ёки бошқа хомашё товарлари экспортчиси бўлган иқтисодиётга қараганда бошқача резервлар тузилмасига эга бўлади», — дея тушунтирди у.

Халқаро резервлар тузилмаси мамлакат мажбуриятларини, валюта интервенцияларига бўлган эҳтиёжни, ички бозор тузилишини, йўл қўйиладиган хавф даражасини ва институционал имкониятларни ҳисобга олиши керак, дея таъкидлади регулятор вакили.

Қимматли қоғозлар портфели атиги 3,4 млн долларга ошиб, 1,766 млрд долларга етди. Таққослаш учун, июль ойида портфель тахминан 1,1 млрд долларга ёки деярли 40 фоизга — 2,86 млрд доллардан 1,76 млрд долларгача қисқарган эди. Бу тузилмада қимматли қоғозлар пайдо бўлганидан бери илк бор юз берди.

1 сентябрь ҳолатига кўра, Ўзбекистоннинг олтин-валюта резервлари 72 млрд доллардан ошди, уларнинг таркибидаги қимматли қоғозлар портфели эса август ойида атиги 3,4 млн долларга ошиб, 1,77 млрд долларни ташкил этди. Бу умумий халқаро резервлар ҳажмининг қарийб 2,4 фоизини ташкил қилади. Таққослаш учун, июль ойи бошида қимматли қоғозлар ҳажми 2,86 млрд долларни ташкил этган эди, бироқ ўша ойда портфель деярли 40 фоизга қисқариб, 1,76 млрд долларгача тушиб кетганди.