Ўзбекистон МАГАТЭнинг 70-Бош конференциясида ядро энергетикаси бўйича устувор йўналишларни белгилаб берди
**Ўзбекистон МАГАТЭнинг 70-Бош конференциясида ядро энергетикаси соҳасидаги устувор йўналишларни белгилаб олди**
Ўзбекистон Венада бўлиб ўтган МАГАТЭнинг 70-Бош конференциясида ядро энергетикаси дастурини ривожлантириш борасидаги янгиликлар ва Атом энергияси бўйича халқаро агентлик (МАГАТЭ) билан ҳамкорликни янада чуқурлаштириш режаларини тақдим этди.
Конференция 14 сентябрь куни Вена халқаро марказида бошланди ва 18 сентябргача давом этади. Юбилей учрашуви ядро энергетикаси, хавфсизлик, кафолатлар ва техник ҳамкорлик масалаларини ҳал қилиш учун МАГАТЭга аъзо давлатлар, халқаро ташкилотлар ва экспертларни бирлаштиради.
Аргентинанинг Венадаги халқаро ташкилотлардаги элчиси ва доимий вакили Густаво Родольфо Злаувинен 70-сессияга раислик қилиш учун сайланди. МАГАТЭ Бош директори Рафаэль Мариано Гросси кириш сўзи билан чиқди. Ўзбекистон делегациясига «Ўзатом» агентлиги директори Азим Аҳмедхўжаев раҳбарлик қилмоқда, у конференцияда мамлакатнинг миллий баёнотини тақдим этди.
Хитой, Кипр, АҚШ, Европа Иттифоқи, Франция, Ҳиндистон, Нигер, Россия, Саудия Арабистони ва Сингапур делегатлари ҳам умумий мунозаралар чоғида миллий баёнотлар билан чиқиш қилдилар. Ўз нутқида Аҳмедхўжаев Ўзбекистоннинг Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартнома ва МАГАТЭ билан Кафолатлар тўғрисидаги битимга содиқлигини яна бир бор тасдиқлади. Ўзбекистон МАГАТЭ стандартларига мувофиқ ядровий материалларни ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг давлат тизимини юритади.
«Ўзбекистон Республикаси халқаро ядро қуролини тарқатмаслик режимига ўзининг қатъий содиқлигини изчил равишда тасдиқлаб келади».
Мамлакат, шунингдек, ядровий ва радиациявий хавфсизлик билан боғлиқ бир қатор халқаро ҳуқуқий ҳужжатларни ратификация қилишни якунлади. Буларга ядровий авария ҳақида тезкор хабардор қилиш, ядровий хавфсизлик ва ядровий ёки радиациявий авария содир бўлган тақдирда ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги конвенциялар, шунингдек, Ядровий зарар учун фуқаролик жавобгарлиги тўғрисидаги Вена конвенцияси киради.
«Асосий халқаро ҳуқуқий ҳужжатларни ратификация қилиш тартиб-таомилларининг якунланиши миллий қонунчилик базасини мустаҳкамлашнинг асосий векторига айланди».
Ўзбекистон ўз ядро энергетикаси дастурини иккита юқори қувватли III+ авлод энергия блокини иккита кичик қувватли блок билан бирлаштирган интеграциялашган тизим асосида қурмоқда. Ўзбекистон баёнотининг катта қисми Жиззах вилоятидаги атом электр станцияси лойиҳасига бағишланди. 4 июнь куни Президент Шавкат Мирзиёев ва МАГАТЭ Бош директори Рафаэль Гросси иштирокида майдончада биринчи бетон қуйилиб, қурилиш ишлари бошлаб берилди.
«Ўзбекистон учун бу йил миллий ядро энергетикаси дастурини ривожлантиришда муҳим босқич бўлди. Биз минтақадаги биринчи АЭС лойиҳасини, жумладан, дунёда муқобили бўлмаган ноёб интеграциялашган конфигурацияни амалий амалга оширишга ўтдик».
Ўзбекистон, шунингдек, жорий йилнинг 22-26 июнь кунлари мамлакатда ўтказилган МАГАТЭнинг баҳолаш миссиясига тўхталиб ўтди. Баёнотда айтилишича, баҳолаш ядро соҳасини ривожлантириш, қонунчиликни янгилаш ва 2021 йилда берилган тавсияларни бажаришда ижобий силжишларни қайд этган.
«МАГАТЭ хулосалари яқин шериклик туфайли Ўзбекистоннинг ядро энергетикасини ривожлантириш, қонунчиликни модернизация қилиш ва 2021 йилги тавсияларни амалга оширишда сезиларли ютуқларга эришганини тасдиқлади».
Ўзбекистон ва МАГАТЭ ўртасидаги ҳамкорлик ҳозирда Мирзиёев ва Гросси ўртасидаги келишувлардан сўнг қўшма «Йўл харитаси», Мамлакат ҳадли дастури ва Комплекс иш режаси орқали амалга оширилмоқда.
«Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ва МАГАТЭ Бош директори Рафаэль Мариано Гросси ўртасида эришилган келишувлардан сўнг қўшма „Йўл харитаси“, Мамлакат ҳадли дастури ва Комплекс иш режаси муваффақиятли амалга оширилмоқда».
Ўзбекистон, шунингдек, МАГАТЭ билан электр энергияси ишлаб чиқаришдан ташқари, жумладан, соғлиқни сақлаш ва қишлоқ хўжалигида ядровий технологиялардан фойдаланиш соҳасидаги ҳамкорлигини тавсифлаб берди. Мамлакат МАГАТЭнинг ZODIAC ва Atoms4Food ташаббусларида иштирок этмоқда ва қишлоқ хўжалигида ядровий технологияларни қўлламоқда, жумладан, қурғоқчиликка чидамли экинлар устида ишламоқда. Соғлиқни сақлаш соҳасида ҳамкорлик МАГАТЭнинг «Умид нурлари» (Rays of Hope) ташаббусини ўз ичига олади. 1994 йилдан буён Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги Агентликдан техник ёрдам, жумладан, томография ускуналари, гамма-терапия аппаратлари, дозиметрик ускуналар ва лаборатория инфратузилмасини олиб келмоқда.
Баёнотга кўра, ISO стандартларига мувофиқ келувчи ўқув марказида 273 нафар мутахассис малака оширган. Ўзбекистон 2030 йилгача 15 та ҳудудий онкология марказини модернизация қилишни ва ядровий тиббиёт хизматларини кенгайтиришни режалаштирмоқда.
«Биз Агентликнинг инсонпарварлик миссияси — „Умид нурлари“ дастурини юқори баҳолаймиз. Ишончимиз комилки, ушбу лойиҳалар бутун республика бўйлаб замонавий онкологик ёрдамдан фойдаланиш имкониятларини яхшилайди».
Ўзбекистон, шунингдек, 2026 йилнинг қолган даври учун бир қатор устувор вазифаларни белгилаб олди. Буларга атом электр станциясининг техник-иқтисодий асосларини ишлаб чиқишни якунлаш, интеграциялашган объект қурилишини давом эттириш, ядро ёқилғисини етказиб бериш ва жисмоний хавфсизлик бўйича шартномаларни имзолаш, кадрлар тайёрлаш ва маҳаллийлаштиришни кенгайтириш киради.
«Жорий йил охиригача биз интеграциялашган АЭС қурилишини давом эттиришни, ёқилғи етказиб бериш ва жисмоний хавфсизлик бўйича шартномалар имзолашни, кадрлар тайёрлаш ва маҳаллийлаштиришни кучайтиришни режалаштирганмиз».
Ўзбекистон делегацияси мамлакат МАГАТЭ билан ядровий хавфсизлик, тарқатмаслик, инфратузилмани ривожлантириш, соғлиқни сақлаш ва ядровий технологиялардан бошқа тинч мақсадларда фойдаланиш йўналишларида ҳамкорликни давом эттиришини билдирди.
«Тинчлик мақсадларидаги ядро энергетикаси тараққиётга, энергетик хавфсизликка ва барқарор ривожланишга хизмат қилиши керак».
Ўзбекистон, шунингдек, ядро энергетикаси дастурини амалга оширишни давом эттирар экан, МАГАТЭ билан халқаро ва минтақавий ҳамкорликни кенгайтиришга тайёрлигини маълум қилди.