Ўзбекистон маданий меросни асраб-авайлаш чораларини кучайтиради ва халқаро ҳамкорликни кенгайтиради

Ўзбекистон маданий меросни муҳофаза қилиш чораларини кучайтириш ва халқаро ҳамкорликни кенгайтиришни режалаштирмоқда

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев маданий меросни янада асраб-авайлаш, музей ишини ривожлантириш ва мамлакат маданиятини халқаро майдонда тарғиб қилишга оид таклифлар билан танишди.

ЮНЕСКО билан ҳамкорликка алоҳида эътибор қаратилди. Жаҳон мероси қўмитасининг 48-сессиясида Ўзбекистоннинг «Тошкент модернистик архитектураси. Марказий Осиёнинг замонавийлиги ва анъаналари» номинацияси Жаҳон мероси рўйхатига киритилди. Унга пойтахтнинг 10 та рамзий объекти кирди. Бу Ўзбекистоннинг сўнгги 25 йил ичида ЮНЕСКО рўйхатига киритилган биринчи миллий объекти бўлди.

Янги мақом муносабати билан Тошкент модернистик архитектурасини асраш ва тарғиб қилиш бўйича 2026–2030 йилларга мўлжалланган Давлат дастурини амалга ошириш кўзда тутилган. Бундан ташқари, «Зомин тоғлари» номинациясини ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритиш учун тайёрлаш масаласи кўриб чиқилмоқда.

Тарихий объектларни асраб-авайлаш бўйича бевосита катта ҳажмдаги ишлар олиб борилмоқда. Сўнгги йилларда уларни реставрация қилиш учун давлат бюджетидан 466,4 миллиард сўм йўналтирилди. 305 та объект бўйича лойиҳа-смета ҳужжатлари тайёрланди, 55 та объектда ишлар якунланди, яна 152 тасида ишлар давом этмоқда.

Ҳукумат соҳани рақамлаштиришни тезлаштиришни режалаштирмоқда. Маданий мероснинг ягона рақамли платформасини, объектларнинг рақамли эгизакларини, Heritage Open Data тизимини ҳамда сунъий йўлдош маълумотлари, IoT-сенсорлари, видеоаналитика ва сунъий интеллект технологияларидан фойдаланадиган вазиятлар марказини ташкил этиш кўзда тутилган. 2030 йилгача барча маданий мерос объектларини рақамлаштириш режалаштирилган.

Сайёҳлар оқимини тартибга солиш учун Visitor Management тизимини жорий этиш, рақамли чипталардан фойдаланишни кенгайтириш ва сайёҳлар оқимини прогноз қилиш таклиф этилмоқда. Зарурат туғилганда, айрим объектлар учун ташриф буюрувчилар сонига чекловлар жорий этилиши мумкин.

Кадрлар тайёрлашга алоҳида эътибор қаратилган. Бухорода ихтисослаштирилган олий реставрация мактабини очиш, Археология институти филиалларини ривожлантириш ва реставраторларни лицензиялашни жорий этиш таклиф қилинмоқда.

Янги лойиҳалар қаторида Тошкент мозаика мактабини асраб қолиш, мутахассислар тайёрлаш ҳамда реставрация ва монументал санъат ишлаб чиқаришнинг замонавий технологияларини ривожлантириш учун ихтисослаштирилган мозаика марказини ташкил этиш ҳам бор.

Шунингдек, «Ичан-Қалъа» музей-қўриқхонаси ҳудудида «Оллоқулихон карвон саройи» савдо марказини ташкил этиш режалаштирилган. Лойиҳа савдо-сотиқни тартибга солиш, тарихий муҳитнинг анъанавий қиёфасини сақлаб қолиш ҳамда ҳунармандлар, кўргазмалар ва ярмаркалар учун янги имкониятлар яратишга қаратилган.

Самарқандда Aga Khan Trust for Culture билан ҳамкорликда Бибихоним мажмуасини консервация ва реставрация қилиш лойиҳаси амалга оширилмоқда. У ёдгорликни илмий ўрганиш, археологик ва муҳандислик тадқиқотлари, материаллар таҳлили, лойиҳавий ечимларни ишлаб чиқиш ва маҳаллий мутахассисларни тайёрлашни назарда тутади.

Бундан ташқари, Президент ҳузурида Маданий бойликларни репатриация қилиш бўйича комиссия тузиш тўғрисида қарор қабул қилинди. У турли тарихий даврларда мамлакат ташқарисига олиб чиқиб кетилган тарихий ёдгорликлар, археологик артефактлар, нодир қўлёзмалар ва санъат асарларини излаб топиш, ҳуқуқий ҳимоя қилиш ва Ўзбекистонга қайтариш билан шуғулланади.

Якунда Маданий меросни ривожлантиришнинг 2027–2035 йилларга мўлжалланган стратегияси концепцияси тақдим этилди. Ҳужжат соҳани рақамлаштириш, моддий ва номоддий меросни асраш, маданий бойликларни қайтариш, табиий меросни муҳофаза қилиш ва реставрация ишини ривожлантиришни назарда тутади.

Президент тақдим этилган таклифларни такомиллаштириш ва уларнинг амалий ижросини таъминлаш бўйича топшириқлар берди.