Ўзбекистон импортининг тўққиз фоизи Эрон орқали ўтади. Расмийлар Яқин Шарқдаги кескинлик хавфини баҳоладилар.
Ўзбекистон Иқтисодиёт ва молия вазирлиги Яқин Шарқдаги кескинликлар туфайли ташқи савдо ва логистика соҳасидаги узилишлардан келиб чиқадиган потенциал зарарни 1-1,5 миллиард доллар ёки ЯИМнинг 0,7-1 фоизи деб баҳолади. 2025-йилда Ўзбекистон импортининг 9 фоизи ва экспортининг тахминан 10 фоизи, олтиндан ташқари, Эрон орқали ўтган.

2025-йилда Ўзбекистон импортининг 9 фоизи, яъни 3,9 миллиард доллар Эрон орқали ўтган. Мамлакат расмийлари Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган Ўзбекистоннинг 2027–2029-йилларга мўлжалланган Фискал стратегиясига мувофиқ, Яқин Шарқдаги кескинликлар билан боғлиқ потенциал хавфларни баҳоладилар.
Ҳужжатда Ўзбекистоннинг Яқин Шарқ мамлакатлари билан тўғридан-тўғри савдоси нисбатан кичик эканлиги таъкидланган. 2025-йилда Эрон, Исроил, Қатар, БАА, Баҳрайн, Қувайт ва Саудия Арабистони билан савдо ҳажми 2,1 миллиард долларни ташкил этди, бу мамлакатнинг умумий ташқи савдо айланмасининг 2,6 фоизига тенг.
Бироқ, минтақанинг Ўзбекистон учун логистика аҳамияти анча катта. Эрон портлари республикани бошқа мамлакатлар билан боғловчи асосий транспорт марказлари ҳисобланади. 2025-йилда Эрон орқали 3,9 миллиард долларлик товарлар импорт қилинган бўлиб, бу Ўзбекистоннинг умумий импортининг 9 фоизини ташкил этади.
Тахминан 1 миллиард доллар ёки бу ҳажмнинг чорак қисми технологик ускуналар ҳиссасига то'г'ри келди, бу О'збекистонга импорт қилинган барча технологик ускуналар ҳажмининг 14,8% ни ташкил этди.
Эрон орқали о'тадиган бошқа асосий импорт тоифаларига озиқ-овқат маҳсулотлари (725 миллион доллар), кимёвий маҳсулотлар (339,4 миллион доллар), металлар ва металл буюмлар (319,1 миллион доллар), транспорт воситалари ва эҳтиёт қисмлар (278,7 миллион доллар), фармацевтика маҳсулотлари (259,7 миллион доллар) ва электротехника маҳсулотлари (229,7 миллион доллар) кирди. Бошқа товарлар 712,5 миллион долларни ташкил этди.
Эрон орқали 1,4 миллиард долларлик о'збек товарлари ҳам экспорт қилинди, бу олтиндан ташқари экспортнинг тахминан 10% ни ташкил этди. Асосий тоифалар то'қимачилик маҳсулотлари (546,5 миллион доллар), металлар ва металл буюмлар (422,3 миллион доллар), кимёвий моддалар (143,6 миллион доллар) ва ёқилг'и ва нефт маҳсулотлари (100,2 миллион доллар) эди. Тамаки, электр жиҳозлари ва бошқа маҳсулотлар тахминан 181 миллион долларни ташкил этди.
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги то'г'ридан-то'г'ри савдо ҳажмининг нисбатан кичиклиги сабабли Яқин Шарқдаги кескинликларнинг та'сири асосан Эрон орқали о'тадиган транзит ё'лакларининг узилиши, юк ташиш харажатларининг ошиши ва етказиб бериш муддатларининг узайиши орқали намоён бо'лиши мумкинлигини та'кидлайди.
Стратегияда ушбу омилларнинг ташқи савдо ва логистика каналларига та'сири 1-1,5 миллиард долларни ёки О'збекистон ялпи ички маҳсулотининг тахминан 0,7-1 фоизини ташкил қилиши мумкинлиги тахмин қилинмоқда.
Логистика хавфларидан ташқари, расмийлар нефт, озиқ-овқат ва минерал о'г'итлар учун глобал нархнинг ошиши, шунингдек, глобал иқтисодий пасайиш мумкинлигини та'кидламоқдалар. Бу омиллар инфляция босимини ошириши ва мамлакатнинг макроиқтисодий ко'рсаткичларини ёмонлаштириши мумкин.
14-август куни О'збекистон инвестиция, саноат ва савдо вазири Лазиз Қудратов Эрон элчиси Муҳаммад Али Эскандари билан учрашди. Январдан июнгача О'збекистон ва Эрон о'ртасидаги савдо айланмаси 37,5 фоизга о'сиб, 305 миллион долларга етди. Томонлар шунингдек, 26-27 ноябр кунлари Тошкентда бо'либ о'тадиган 29 та қо'шма лойиҳа ва О'збекистон-Эрон бизнес форумига тайёргарлик масалаларини муҳокама қилишди.
Фитч рейтинг агентлиги 2026-йилги прогнозида Эрондаги можаро ва унинг О'збекистонга билвосита та'сири билан бог'лиқ ноаниқликни та'кидлади. О'збекистоннинг Эронга то'г'ридан-то'г'ри савдо қарамлиги минимал; аммо, агентликнинг ҳисоб-китобларига ко'ра, мамлакат импортининг тахминан 8% ва экспортининг 4% Эрон портлари орқали о'тади. Фитч шунингдек, муқобил ё'ллар о'рганилаётганини та'кидлайди. Газета илгари Яқин Шарқ можаросининг О'збекистон иқтисодиётига мумкин бо'лган та'сири ҳақида хабар берган эди.

