Ўзбекистон энергетика гигантлари енгил югуришади

Ўзбекистон энергетика гигантлари енгил ҳаракат қилишни бошлайди

Ўзбекистон энергетика компаниялари носоҳавий активларининг сезиларли қисмидан халос бўлиши ва ресурсларини асосий фаолиятга йўналтириши мумкин. Иқтисодиётда давлат иштирокини қисқартиришга қаратилган янги курснинг бундай самарасини Энергетика геосиёсати ва дипломатияси маркази эксперти Ҳаёт Иброҳимов қайд этмоқда. Унинг шарҳи Давлат активларини бошқариш агентлиги томонидан эълон қилинди.

Гап Президентнинг 2026 йил 28 августдаги «Иқтисодиётда давлат иштирокини қисқартириш ва хусусийлаштириш жараёнларини жадаллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармони ҳақида бормоқда.

Экспертнинг фикрича, ушбу ҳужжат ёқилғи-энергетика комплекси учун алоҳида стратегик аҳамиятга эга. Кўп йиллар давомида соҳанинг йирик корхоналари, жумладан, «Ўзбекнефтгаз» АЖ, «Ўзтрансгаз» АЖ, «Ўзбекгидроэнерго» АЖ ва ҳудудий электр тармоқлари тузилмалари ўзларининг асосий ишлаб чиқариш фаолиятига бевосита боғлиқ бўлмаган активларни сақлаш билан ҳам бир вақтда шуғулланиб келган.

Бундай объектлар қаторига автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчалари, нефть базалари, идоравий уй-жой фонди, таъмирлаш устахоналари, шунингдек, фойдаланилмаётган ишлаб чиқариш майдонлари киради.

Бу каби активларнинг хусусийлаштириш дастурига ўтказилиши энергетика компанияларига балансларини енгиллаштириш ва ресурсларни бўшатиш имконини бериши керак. Натижада капитал қўйилмаларни асосан соҳанинг асосий йўналишларига — геология-қидирув ва бурғилаш ишларига, қазиб олишни қўллаб-қувватлашга, энергетика ва тармоқ инфратузилмасини модернизация қилишга, шунингдек, энергия ресурслари ҳисобини рақамлаштиришга йўналтириш мумкин бўлади.

Эксперт алоҳида самарани маҳаллий инфратузилманинг хусусийлаштирилиши билан боғламоқда.

Унинг баҳолашича, юзлаб АЁҚШ ва қайта юклаш базаларининг сотилиши мотор ёқилғисини тақсимлаш бозорида рақобатни кучайтириши мумкин. Хусусий мулкдорлар резервуар қувватларини янгилаш, объектларни модернизация қилиш ва мултимодал инфратузилмани ривожлантириш учун рағбатга эга бўладилар.

Фармоннинг яна бир элементи — шаффоф техник шартларга эга бўлган 8 минг гектарга яқин тижорат ерларининг реализация қилинишидир. Қайд этилишича, бундай ёндашув янги объектларни ривожлантиришни технологик уланиш ва ҳудудий тақсимлаш тармоқларига тушадиган юклама нуқтаи назаридан янада прогноз қилинадиган қилиши керак.

Шу билан бирга, давлат стратегик активлар устидан назоратдан бутунлай воз кечиш ниятида эмас. Айрим корхоналарни хусусийлаштиришда давлатнинг «махсус иштироки» — олтин акция механизми сақланиб қолади. Бу хусусий капитал ролининг кенгайишини миллий энергетика хавфсизлиги учун аҳамиятга эга бўлган масалалар устидан назоратни сақлаб қолиш билан бирлаштириш имконини бериши лозим.

Шу тариқа, энергетикадаги хусусийлаштириш нафақат давлат активларини сотиш сифатида кўрилмоқда. Унинг вазифаси — асосий бизнесни носоҳавий мулкдан ажратиш, капитални бўшатиш ва йирик компанияларни бевосита ишлаб чиқариш ҳамда энергия таъминоти ишончлилигига таъсир қилувчи омилларга эътибор қаратишга мажбур қилишдан иборат.