Ўзбекистон давлат томонидан бизнесни қўллаб-қувватлаш чораларининг рақобатга таъсирини баҳолашни жорий этмоқда
Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси томонидан 4 сентябрда тасдиқланган янги низомга мувофиқ, тадбиркорлик субъектларига давлат томонидан кўрсатиладиган ёрдамнинг рақобатга таъсирини баҳолаш тизими жорий этилди. Низом товар ва молия бозорларида фаолият юритаётган компанияларга бериладиган давлат кўмагини баҳолаш тартибини белгилайди ва «ҳаммага ёки ҳеч кимга» тамойилини жорий этади. Ушбу ёндашувга кўра, тенг шароитларда фаолият юритаётган ва белгиланган мезонларга жавоб берадиган тадбиркорлик субъектлари ё тенг шартларда ёрдам олишлари керак, ёки умуман ёрдам олмасликлари лозим.
Бошқа бозор иштирокчилари худди шундай шароитларда фаолият юритаётган ва тегишли талабларга жавоб берадиган ҳолларда, алоҳида тадбиркорлик субъектларига махсус тартиб-таомиллар орқали танлаб давлат ёрдами кўрсатилиши мумкин эмас. Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси таклиф этилаётган қўллаб-қувватлаш чоралари рақобат муҳитига қандай таъсир қилишини баҳолаш учун масъул бўлади.
Низомга кўра, давлат кўмаги бир қатор мақсадларда, жумладан, Ўзбекистон иқтисодиётининг алоҳида ҳудудлари ёки тармоқларини ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришни яхшилаш, инновацион лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш, иш ўринлари яратиш ва ижтимоий аҳамиятга молик лойиҳаларни амалга ошириш учун тақдим этилиши мумкин. Шунингдек, ёрдам илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик шароитларни яхшилаш, шунингдек, кичик ва ўрта бизнес ҳамда аёллар тадбиркорлигини қўллаб-қувватлаш учун ҳам таклиф этилиши мумкин.
Давлат кўмаги бозор механизмлари самарасиз деб ҳисобланган ёки бозор иштирокчилари учун тенг шароитлар яратиш мақсадида аралашув зарур бўлган муайян ҳолатларда қўлланилиши мумкин. Бироқ, давлат органлари кўзланган натижага рақобатга камроқ таъсир кўрсатадиган бошқа чоралар орқали эришиб бўлмаслигини исботлашлари керак. Ёрдамнинг ҳажми ва муддати унинг мақсадига мутаносиб бўлиши ва зарур бўлган минимал даража билан чекланиши лозим. Низом, шунингдек, олувчилар учун ҳаддан ташқари ортиқча компенсация тўланишининг олдини олиш чораларини талаб қилади.
Қўллаб-қувватлаш давлат ёрдамисиз амалга оширилмайдиган фаолиятни молиялаштириш орқали рағбатлантирувчи таъсирга эга бўлиши керак. Ёрдамни тақсимлаш механизми ҳам шаффоф ва рақобатбардош бўлиши лозим. Рақобат қўмитаси тадбиркорлик субъектларига давлат ёрдамини назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини уларнинг тартибга солиш таъсирини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботлари билан биргаликда кўриб чиқади. Кўриб чиқиш учун тақдим этилган ҳужжатларда таклиф этилаётган чора-тадбирлар манфаатларига таъсир қилиши мумкин бўлган тегишли товар ёки молия бозорлари иштирокчиларининг сони тўғрисидаги маълумотлар бўлиши керак.
Давлат органлари, шунингдек, талабларга жавоб берадиган барча бозор иштирокчиларига ёрдам кўрсатиш ёки уни кўрсатишни рад этишнинг эҳтимолий оқибатларини ҳисоблаб чиқишлари шарт. Бир ёки бир нечта тадбиркорлик субъектига ёрдам кўрсатиш таклиф этилганда, баҳолаш унинг рақобатдош компанияларга эҳтимолий таъсирини кўриб чиқиши керак.
Ҳужжатларда, шунингдек, ёрдам кўрсатилиши таъсир қиладиган товар ва хизматларга бўлган талаб тўғрисидаги маълумотлар, шунингдек, таклиф этилаётган чора лойиҳасини ишлаб чиқиш учун асос бўлган ҳужжатлар ва таҳлиллар бўлиши лозим. Рақобат қўмитасига рақобатга эҳтимолий таъсирни баҳолаш учун 10 иш куни берилади. Кўриб чиқишдан сўнг, у таклиф этилаётган давлат кўмаги мақсадга мувофиқлиги, қайта ишланиши зарурлиги ёки мақсадга мувофиқ эмаслиги тўғрисида хулоса беради.
Қўмита ўз баҳолашини амалга оширишда ҳам расмий, ҳам норасмий маълумотларга таяниши мумкин. Расмий манбаларга статистик маълумотлар, давлат органларининг маълумотлари, илмий ва таҳлилий материаллардаги прогнозлар, давлат томонидан ўтказилган ижтимоий сўровлар натижалари, веб-сайтлар ва ижтимоий тармоқлардаги расмий нашрлар, суд амалиёти ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар кириши мумкин.
Норасмий манбаларга тижорат маълумотлари, жамоатчилик сўровлари, норасмий интернет-ресурслардан олинган маълумотлар ҳамда жисмоний ва юридик шахслар томонидан тақдим этилган мурожаатлар кириши мумкин. Қўмита, шунингдек, мустақил экспертлар ва мутахассисларнинг баҳоларини ҳам ҳисобга олиши мумкин. Рақобат қўмитасининг хулосаси ва тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси тайёр бўлгач, Адлия вазирлигига юборилади. Хулоса, шунингдек, лойиҳа Олий Мажлис, Вазирлар Маҳкамаси ёки Президент Администрациясига тақдим этилганда унга илова қилиниши керак.
Низом муайян ҳолларда баҳолаш талабидан истисноларни назарда тутади. Фавқулодда вазиятларнинг, шу жумладан юқумли ва паразитар касалликлар тарқалишининг олдини олиш ёки уларнинг оқибатларини бартараф этиш учун ишлаб чиқилган чора-тадбирлар лойиҳалари учун рақобатга таъсирни баҳолаш талаб этилмайди.
Шунингдек, давлат ёрдами муайян соҳада фаолият юритаётган барча тадбиркорлик субъектларига тақдим этилган ҳолларда ҳам баҳолаш талаб қилинмайди.