Ўзбекистон бизнесни ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтиради

Ўзбекистон тадбиркорлик фаолиятини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтиради. Бир қатор қонун ҳужжатларига еттита асосий тамойилни мустаҳкамловчи ўзгартиришлар киритилмоқда: қонун устуворлиги, тадбиркорлик эркинлиги, субьектлар тенглиги, ишончни ҳимоя қилиш, коррупциядан озодлик, хусусий мулкнинг дахлсизлиги ва қонунчиликнинг барқарорлиги ва башорат қилиниши.

Бизнеслар йиллик даромад бўйича таснифланади: якка тартибдаги тадбиркорлар, микрофирмалар (1 миллиард сўмгача), кичик бизнес (1 дан 10 миллиард сўмгача), ўрта бизнес (10 дан 100 миллиард сўмгача) ва йирик корхоналар (100 миллиард сўм ва ундан юқори). Ушбу тасниф давлат томонидан қўллаб-қувватлаш ва статистик ҳисоб-китоб қилиш мақсадлари учун мўлжалланган.

Янги ҳужжатга кўра, ҳисоботлар ахборот тизимлари орқали электрон шаклда тақдим этилади. Давлат бунинг учун бепул ёки чегирмали дастурий таъминот билан таъминлашга мажбурдир. Кичик бизнес солиқ ва статистика органларига ҳисоботларни тақдим этади, якка тартибдаги тадбиркорлар эса фақат солиқ органларига ҳисобот беради.

Барча ҳисобот талабларининг ягона рўйхати давлат раҳбари томонидан тасдиқланади. Давлат идораларига ушбу ро'йхатга киритилмаган ҳисоботларни талаб қилиш, шунингдек, бошқа идораларга тақдим этилган бизнеслардан ма'лумотларни со'раш тақиқланади. Ушбу ма'лумотлар давлат идоралари о'ртасида электрон тизимлар орқали узатилиши талаб қилинади.

Очиқ ма'лумотлар базаси - Мажбурий талабларнинг ягона реестри - жорий этилмоқда. Давлат тадбиркорлар учун барча қоидаларни, уларнинг амал қилиш муддатларини, текширишлар учун зарур бо'лган ҳужжатларни ва жарималарни о'з ичига олади. Тадбиркорлар ушбу реестрга киритилмаган талабларни бузганликлари учун жаримага тортилмайди.

Агар ер участкаси тадбиркордан давлат эҳтиёжлари учун тортиб олинса, улар то'лиқ компенсация олишлари керак, жумладан:

* участкадаги мулкнинг бозор қиймати;

* ерга эгалик ҳуқуқининг бозор қиймати;

* ко'п йиллик о'симликларнинг қиймати;

* ко'чириш ва ижара харажатлари;

* ё'қотилган фойда (мусодара қилиш натижасида олинмаган, лекин бир йилдан ортиқ бо'лмаган фойда).

Бундан ташқари, судлар ва ички ишлар идораларини о'з ичига олган давлат идораларига хусусийлаштириш натижаларини ко'риб чиқишни бошлаш тақиқланади. Бу хусусий мулкни бузиш ҳисобланади ва бундай ҳолатлар ко'риб чиқилмайди.

Текширувлар фақат электрон Хавфларни Таҳлил қилиш тизими натижалари ёки ҳаёт, сог'лиқ, жамоат хавфсизлиги ёки атроф-муҳитга таҳдид солувчи қоидабузарликлар ҳақидаги аниқ хабарлар асосида бошланиши мумкин. Тизимдаги қоидабузарликлар хавфи паст, о'рта ва юқори даражаларга бо'линади.

Фақат қонун билан тасдиқланган махсус ро'йхатга киритилган идораларга текширувлар о'тказишга рухсат берилади. Бошқа идораларга буни амалга ошириш тақиқланади. Назорат қилувчи идоралар ходимлари расмий гувоҳнома ва текширувларга кириш ҳуқуқини берувчи махсус сертификатга эга бо'лиши керак.

Агар тадбиркор инспекторларнинг буйруқларига бо'йсунса ва етказилган зарарни ихтиёрий равишда то'лиқ қопласа, молиявий жарималар қо'лланилмайди (солиқ қонунбузарликлари бундан мустасно).

Жарима солинганида, тадбиркор қуйидаги танловга эга бо'лади:

1. Қарорни олганидан кейин бир ой ичида жариманинг 50 фоизини то'лаш; бу ҳолда жариманинг қолган суммаси бекор қилинади.

2. Олти ойлик то'лов режасини тенг қисмларга бо'либ олиш. Бунинг учун сиз бир ой ичида жариманинг камида олтидан бир қисми миқдорида биринчи то'ловни амалга оширишингиз керак ва то'лов режаси автоматик равишда қо'лланилади.

Тадбиркорлик фаолияти қуйидаги ҳолларда то'хтатилиши мумкин:

* тадбиркорнинг о'з илтимосига биноан;

* назорат қилувчи органлар томонидан – 10 иш кунидан ортиқ бо'лмаган муддатга;

* суд томонидан – 10 иш кунидан ортиқ бо'лмаган муддатга, лекин 6 ойдан ортиқ бо'лмаган муддатга.

Назорат қилувчи органларнинг қарори билан то'хтатиб туриш фақат махсус реестрга киритилган инсон ҳаёти ва сог'лиг'и учун юқори хавф омиллари асосида амалга оширилиши мумкин. Агар тадбиркор фаолиятни то'хтатиб туриш то'г'рисида ариза берса, у автоматик равишда солиқ ва статистик ҳисоботларни топширишдан, шунингдек, о'зи ва ходимлари учун солиқларни ҳисоблашдан озод қилинади.

Қонунда қуйидаги чоралар фақат суд қарори билан тадбиркорлик суб'эктларига нисбатан қо'лланилиши белгиланган:

* фаолиятни тугатиш;

* экологик зарарли обьектларни ёпиш ёки қайта мақсадда ишлатиш;

* фаолиятни то'хтатиб туриш (юқори хавф омиллари туфайли 10 иш кунигача бо'лган ҳолатлар бундан мустасно);

* фаолиятни чеклаш ва тақиқлаш (фавқулодда вазиятлар, эпидемиялар ва бошқалар хавфи туфайли 10 иш кунигача бо'лган ҳолатлар бундан мустасно);

* молиявий санксиялар (солиқ то'ловларини кечиктириш ва ихтиёрий равишда то'лаш ҳолатлари учун жарималар бундан мустасно);

* банк ҳисобварақлари бо'йича операцияларни то'хтатиб туриш (қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно);

* қоидабузарлик обьектларини мусодара қилиш;

* лицензияларни 10 кундан ортиқ, лекин 6 ойдан ошмайдиган муддатга то'хтатиб туриш ёки уларни бекор қилиш (Вазирлар Маҳкамаси ва Марказий банк томонидан берилган лицензиялар бундан мустасно).

Барча чоралар қоидабузарлик хусусиятига мутаносиб бо'лиши керак.

Қонун 2026-йил 18-ноябрдан кучга кириши режалаштирилган.