«Ўзбекистон — авиафотографлар ҳамжамиятининг яхши намунасидир». Биринчи Споттинг фестивали қандай ўтди
Centrum Air Ўзбекистон ва хориждан авиафотографларни жамлаган Споттинг фестивалини ўтказди. Улар орасида JetPhotos ва Flightradar24 сервислари раҳбарлари ҳам бор эди. JetPhotos вакили маҳаллий споттерлар ҳамжамиятини бошқалар учун намуна деб атади. У суратга олишга қўйилган тақиқлар «ҳеч кимга ёрдам бермаслигини» таъкидлади.
«Ўзбекистон — авиафотографлар ҳамжамиятининг яхши намунасидир». Биринчи Споттинг фестивали қандай ўтди
Ўзбекистонлик авиация фотограф-споттерлари ҳамжиҳатлик ва ўзаро қўллаб-қувватлаш нуқтаи назаридан бошқа мамлакатлардаги ҳамкасблари учун яхши намуна бўлиб хизмат қилмоқда. Бу ҳақда дунёдаги энг йирик авиация фотобазасининг катта скринери ва раҳбарларидан бири Саймон де Рудер маълум қилди.
Шу ҳафтада нидерландиялик эксперт Centrum Air авиакомпанияси JetPhotos ва [текст линком] билан ҳамкорликда ташкил этган биринчи Споттинг фестивалида иштирок этиш учун Тошкентга келди.
Бир қатор мамлакатларда фотографлар ўртасида шиддатли рақобат мавжуд: улар бир-бирлари билан самолётларнинг келиши ва қизиқарли ҳаво кемалари ҳақидаги маълумотларни баҳам кўришмайди, шунингдек, фотосуратларни биринчи бўлиб чоп этишга ҳаракат қилишади, деди де Рудер. Ўзбекистонда эса вазият бошқача.
«Менимча, Ўзбекистон авиафотографлар ҳамжамияти қандай ишлаши кераклигига яхши мисолдир. Бу ерда уйғунлик сезилади, споттерлар бир-бирига ёрдам беришади, биргаликда суратга олишади. Ва бирор бир ноёб борт учиб келганда, улар кадрни JetPhotos’га биринчи бўлиб ким юборишини келишиб олишади. Бу ҳамжамият қандай ишлашининг яхши намунасидир ва менимча, бу суратлар сифатида ҳам кўриниб турибди», — деди у.
Ўзбекистон споттерлар ҳамжамияти ўзининг аҳилги ва меҳмондўстлиги билан ажралиб туради.
JetPhotos ташрифлар статистикасида Ўзбекистон дунёда 62-ўринни эгаллайди (биринчи ўринда — АҚШ, иккинчида — Буюк Британия). Сентябрь ойида Ўзбекистондан сайтга 23 мингта ташриф қайд этилган.
«Ростини айтсам, ҳайрон қолдим: кўпроғини кутгандим. Ўзбекистон бизнинг сайтда ҳам, Flightradar хизматларида ҳам (у JetPhotos базасидаги самолётлар суратларидан фойдаланади — таҳр.) янада сезиларли бўлиш салоҳиятига эга деб ҳисоблайман», — деди Саймон де Рудер.
Учрашувда «Газета» вакили мамлакатдаги эриш вазиятга эътибор қаратди: авиакомпаниялар ўз самолётларининг суратга олинишини олқишлайдилар, чунки бу тарғибот усулларидан бири ҳисобланади, бироқ ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари ҳалигача фотографларни, уларнинг орасида кўплаб вояга етмаганлар борлигига қарамай, тўхтатиб туришибди.
Уларни бўлимга олиб боришади, нима учун самолётларни суратга олаётганини сўрашади, суратларни ўчириб ташлашни сўрашади, тушунтириш хатларини талаб қилишади. Охирги бир ҳафта ичида камида иккита шундай ҳолат юз берди ва иккаласида ҳам споттерлар орасида чет элликлар бор эди. Ваҳоланки, 2022 йилдаёқ ҳукумат авиаспоттингга қуйидаги таъриф билан рухсат берган эди:
«Ўзбекистоннинг ижобий имижини шакллантириш, туризм салоҳияти ва инвестициявий жозибадорлигини ошириш, миллий аэропортлар ва авиакомпанияларнинг халқаро жамоатчилик ўртасида танилишини таъминлаш мақсадида».
Де Рудернинг таъкидлашича, бугунги кунда вазият аввалгига қараганда яхшироқ бўлса-да, бу каби чекловлар зарар келтиради:
«Фуқаролик самолётларини суратга олишга қўйилган тақиқлар ҳеч кимга ёрдам бермайди. Мамлакатингизга жадал кириб келаётган авиакомпаниялар сайёҳлар ва споттерларни олиб келиб, шу орқали иқтисодиётни жонлантиради».
Де Рудер Тошкент аэропортидаги споттинг майдончасини муваффақиятли жойлашган, аммо жуда паст деб баҳолади — кадрга панжара тушиб қолади. Шу билан бирга, у дунёдаги кўплаб аэропортларда бундай майдончалар ҳам йўқлигини ва ҳокимият органларининг ушбу оммалашиб бораётган севимли машғулотга бўлган хайрихоҳ муносабатини сақлаб қолиш муҳимлигини эслатиб ўтди.
«Авиакомпания сифатида биз ҳам аэропортлар яқинида суратга оладиган споттерларга нисбатан енгилликлар берилса, хурсанд бўлардик, — дея қўшимча қилди Centrum Air маркетинг бўйича директор ўринбосари Николай Кошкарёв. — Шахсан мен бутун постсовет ҳудудидаги аэропортларда Цюрих, Женева, Мюнхен ва бошқа кўплаб шаҳарлардаги каби террасалар ва споттинг майдончалари пайдо бўлишини орзу қиламан. Ўйлайманки, сизу биз яна бироз кутишимиз керак».
«Газета» билан суҳбатда де Рудер кўплаб хорижий споттерлар каби совет авиациясига қизиқишини тан олди. Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистондан келган споттерлар, масалан, илгари базада бўлмаган Ил-76 ни суратга олишганда, бундай кадрлар тез-тез сайтнинг бош саҳифасига чиқади. Унинг айтишича, Ўзбекистон авиакомпанияларининг янги самолётларини споттерлар 90% ҳолларда дарҳол яхши суратга олишади.
У Варшаванинг янги аэропортини қуришга бўлган ёндашув ҳақида гапириб берди. Унинг сўзларига кўра, қуёш нури ва бошқа параметрларни ҳисобга олган ҳолда фотографлар учун самолётларни суратга олиш қаерда қулай бўлишини аниқлаш мақсадида у ва бошқа споттерлар лойиҳа муҳокамасига таклиф қилинган. Де Рудер бошқа аэропортлар ҳам бу мисолга эргашишига умид билдирди.
Илгари де Рудер споттингни унутилаётган машғулот деб ҳисобларди, аммо энди у ўз фикрини ўзгартирди. Унинг ўзи 2000-йилларнинг бошларидан бери самолётларни суратга олади: у ихчам камералардан бошлаган ва кейинчалик профессионал техникага ўтган. Унинг сўзларига кўра, 10–15 йил олдин учиш-депонланиш йўлаги ёнидаги майдончаларда асосан ёши катта одамлар йиғилар эди ва бу унда хавотир уйғотган.
«Мен Женева аэропортида ёши 50 дан ошган беш нафар сочларига оқ оралаган эркаклар орасида турардим. Уларни фақат эски McDonnell Douglas қизиқтирарди, янги Dreamliner ва A350 уларга барибир эди. Камералар шунчаки ерда ётарди, ҳатто уларга тегинишмасди ҳам. Ва мен ўйлардим: бу машғулот йўқ бўлиб кетади, 10 йилдан кейин фақат „Дримлайнерлар“ қолади — ва ҳаммаси тугайди. Аммо бугун мен споттингга кўплаб ёшлар келганини кўраяпман. У жуда оммалашиб кетди ва фотосуратларни текшириш учун навбатимиз буни тасдиқлайди», — деди де Рудер.
Ҳар куни бутун дунёдан 40 мингга яқин авиация фотосуратлари текширувни кутмоқда, деди у. Навбатда суратни кутишнинг ўртача муддати 16 кунни ташкил этади. Бу баъзида споттерларнинг эътирозларига сабаб бўлади, аммо жамоатчилик асосида ишлайдиган 40 га яқин скринерлар, айниқса янги бортлар ҳақида гап кетганда, маълумотларнинг аниқлигини тезроқ кўриб чиқа олмайди, текшира олмайди ва фотосуратларни тасдиқлай олмайди.
Мюнхенлик споттер Брайан Мендл-Лоуренс 2009 йилдан бери споттинг билан шуғулланади. «Газета» билан суҳбатда у ёшларнинг авиафотографияга кириб келиши жуда яхши эканини айтди. Шу билан бирга, унинг фикрича, одамлар бошқаларнинг суратларини қадрламаганида ҳамжамият йўқотишларга учрайди.
«Мен споттинг билан шуғулланишни бошлаганимда, ижтимоий тармоқлар ва ушбу „кимда нима бор“ деган нарса йўқ эди. Кўплаб ёшлар келаётганидан хурсандман, бу жуда яхши машғулот. Аммо, менимча, одамлар бошқа споттерлар томонидан тасвирга олинган нарсаларни қадрламаганида ҳамма завқ бузилади. Сиз ҳеч қачон ҳамма нарсани суратга ола олмаслигингизни тушунишингиз керак. Агар кимдадир алоҳида нарса бўлса — шунчаки у учун хурсанд бўлинг», — деди Мендл-Лоуренс.
Де Рудернинг сўзларига кўра, Flightradar24 раҳбарияти бир неча йил олдин JetPhotos’га кўпроқ эътибор бериш кераклигини тушунди, чунки унинг оммавийлиги, шунингдек, ушбу севимли машғулотга бўлган қизиқиш фақат ўсиб бормоқда. Энди асосий вазифа — фойдаланувчиларнинг ортиб бораётган оқимини енгиб ўтиш ва шу билан бирга ҳамжамиятнинг аҳил руҳини сақлаб қолишдир.
Споттинг фестивали икки кун давом этди ва назарий ҳамда амалий қисмларни ўзида мужассам этди. Учрашувга Ўзбекистоннинг турли вилоятларидан, шунингдек, қўшни ва олис мамлакатлардан споттерлар келди.
Биринчи куни тақдимотлар ва норасмий муҳокамалар бўлиб ўтган бўлса, иккинчи куни иштирокчилар Тошкент халкаро аэропорти перронида ўтказишди. Уларга Швециядан Flightradar24 ҳамасосчиси Микаэль Михал Робертссон қўшилди.
Жала қуйиб ёққанига қарамай, 20 дан ортиқ фотографлар бир неча соат давомида ҳаво кемаларининг учиши, қўниши ва юришини суратга олишди. Бундан ташқари, споттерлар учинчи ва бошқа кунларда самолётларни суратга олиш ва шунчаки мулоқот қилиш учун алоҳида гуруҳларга йиғилишди.
Centrum Air вакили Николай Кошкарёв авиакомпания октябрь ойидан бошлаб юмшоқ лоукостер моделига ўтганини ва споттерлар ҳамжамияти билан яқиндан ҳамкорлик қилишга умид қилаётганини маълум қилди.
2029 йилга келиб Centrum Holding (My Freighter юк авиакомпаниясини ўз ичига олади) паркини 100 та ҳаво кемасига етказишни режалаштирмоқда. Ҳозирда холдингда 26 та самолёт, жумладан 16 та йўловчи ва 10 та юк самолёти мавжуд. Яқин орада заводдан A320neo ва A321neo самолётлари етказиб берилиши кутилмоқда, уларни, унинг сўзларига кўра, споттерлар суратга олишлари мумкин.
«Лоукостер моделига ўтаётганимиз сабабли, биз микроинфлюенсерлар, блогерлар ва споттерлар билан ишлашнинг янги босқичини бошламоқдамиз. Биз споттерлар ҳамжамияти ҳам бренд амбассадорлари жамоасига қўшилишини хоҳлаймиз: янги бортларни, ливреяларни, биринчи рейсларни суратга олсин, ўзларининг ижтимоий тармоқларида биз билан бирга улар ҳақида гапириб берсин, компанияни ва бутун Ўзбекистон авиациясини қўллаб-қувватласин», — деди Кошкарёв.
Янги бортлар анъанага кўра сув аркаси билан кутиб олинади.