Ўзбекистон 2508 МВт қувватга эга қуёш энергияси қувватини кенгайтирмоқда
Ўзбекистон 2023-йилдан 2026-йилгача 2508 МВт қуёш энергияси қувватини ўрнатди, бу 4,7 миллиард кВт/соатдан ортиқ энергия ишлаб чиқаришга ва 1,27 миллиард кубометр газни тежашга имкон берди.

Тошкент, О'збекистон (UzDaily.uz) — О'збекистон 2023 ва 2026 йиллар оралиг'ида жами 2508 МВт қувватга эга кичик қуёш панелларини о'рнатиб, қуёш энергияси қувватини сезиларли даражада оширди. О'збекистон Энергетика вазирлиги ма'лумотларига ко'ра, ушбу кенгайтириш 4,715 миллиард кВт/соат электр энергияси ишлаб чиқаришга, 1,271 миллиард кубометр табиий газни тежашга ва 2,711 миллион тонна иссиқхона газлари чиқиндиларининг олдини олишга имкон берди.
Қайта тикланадиган энергия ишлаб чиқаришнинг о'сишига энергия ишлаб чиқарувчиларнинг молиявий даромадларини та'минлашга мо'лжалланган ме'ёрий-ҳуқуқий базалар ёрдам берди. 2022-йил 9-сентабрда чиқарилган Президентнинг УП-220-сонли фармони уйларда, бизнесда ва ижтимоий муассасаларда кам қувватли қайта тикланадиган энергия қурилмаларини қо'ллаб-қувватлаш чораларини белгилаб берди. Бундан ташқари, Вазирлар Маҳкамасининг 2023-йил 14-июндаги 247-сонли қарори жисмоний шахслар ва бизнесга қуёш, шамол ва биогаз тизимлари томонидан ишлаб чиқарилган 1 МВтгача бо'лган ортиқча электр энергиясини миллий электр тармог'ига сотишга рухсат берди.
"Қуёшли уй" (Солнечнй Дом) ташаббуси доирасида, фуқаролар тармоққа узатилган ортиқча электр энергияси учун ҳар бир кВт/соат учун 1000 со'м оладилар. 2023-йилдан 2025-йилгача жисмоний ва юридик шахсларга тармоқ орқали узатилган электр энергияси учун умумий то'ловлар 462,1 миллиард со'мни ташкил этди, уй хо'жаликлари 222,9 миллиард со'м ва тижорат субьектлари 239,3 миллиард со'м олдилар.
2026-йилнинг дастлабки етти ойида то'ловлар кескин о'сиб, январ ва июл ойлари оралиг'ида 632,7 миллиард со'мга етди. Шундан уй хо'жаликлари 436,7 миллиард со'м ва тижорат субьектлари 196 миллиард со'м олдилар. Шуниси э'тиборга лойиқки, бизнесга ажратилган маблаг'ларнинг 48 миллиард со'ми мавжуд электр энергияси қарзларини қоплаш учун ишлатилган. Ушбу етти ойлик даврдаги то'ловлар 2023-2025 йиллар давомида то'ланган умумий сумманинг 137 фоизини ташкил этди.
2026-йил охирига келиб, йиллик умумий то'ловлар 725,6 миллиард со'мга етиши прогноз қилинмоқда, шундан 506,2 миллиард со'м аҳоли учун ва 219,3 миллиард со'м бизнес учун. 2023-йилдан 2026-йилгача уй хо'жаликлари ва корхоналарга то'ланган жами то'ловлар 1,1877 триллион со'мни ташкил қилиши кутилмоқда.
2026-йил январ-июл ойлари учун минтақавий ма'лумотлар шуни ко'рсатадики, Бухоро вилояти уй хо'жаликларига "Қуёш уйи" дастури бо'йича то'ловлар бо'йича 81 миллиард со'м билан етакчилик қилди. Ундан кейин Хоразм вилояти (79,7 миллиард со'м), Қорақалпог'истон (51,6 миллиард со'м), Қашқадарё вилояти (49,1 миллиард со'м) ва Навоий вилояти (34 миллиард со'м) келади.
Қуёш энергиясидан фойдаланиш турли соҳаларда кенг тарқалган. Ижтимоий обьектлар ва давлат муассасалари 478,8 МВт қуёш панеллари ва 2 821,8 минг литр қуёш сув иситгичларини о'рнатдилар. Уй хо'жаликлари 664,5 МВт қуёш панеллари ва 2 122 минг литр қуёш сув иситгичларини о'рнатдилар. Тижорат корхоналари 1330,9 МВт қуёш панелларига эга, ко'п квартирали турар-жой бинолари эса 36,4 МВт о'рнатган.
Ишлаб чиқариш қувватини кенгайтириш 2026-йилда ҳам давом этди, йил бошидан 2026-йил 13-августгача 509,78 МВт дан ортиқ янги қуёш панеллари ишга туширилди. 2026-йил учун қо'шимча янги қувватларнинг умумий қувватини 700 МВт га етказиш режалаштирилган, бу йиллик мақсаддан 300 МВт га ошиб, дастлабки режанинг 175 фоизини ташкил этади. Ушбу траектория О'збекистоннинг умумий кичик ко'ламли қуёш қувватини 2026-йил охирига келиб 2700 МВт га етказиши кутилмоқда.
2026-йил учун электр энергияси ишлаб чиқариш мақсадлари кичик қуёш қурилмалари 2,143 миллиард кВт/соат ишлаб чиқаришини кутмоқда. 2026-йил январидан июнгача ишлаб чиқариш 1,4031 миллиард кВт/соат га етди, бу йиллик режанинг 65,5 фоизини бажарди, йилнинг иккинчи ярмида қо'шимча 739,9 миллион кВт/соат ишлаб чиқариш режалаштирилган. Энергетика вазирлиги 2023-йилдан 2026-йилгача қуёш энергияси ишлаб чиқаришнинг умумий ҳажмини 5,0379 миллиард кВт/соатга етказиши мумкинлигини тахмин қилмоқда.
Қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш ҳам ижтимоий қо'ллаб-қувватлаш механизми бо'либ хизмат қилмоқда. Инвестиция лойиҳалари билан бог'лиқ корпоратив ижтимоий мас'улият ташаббуслари орқали ижтимоий муассасалар, кам та'минланган оилалар ва маҳаллаларда қуёш панеллари бепул о'рнатилмоқда. Қурилиш ишлари якунланди ва 1411 та хонадон (3331,86 кВт), 120 та ижтимоий обьект (3157,5 кВт) ва 21 та маҳалла (4200 кВт) қурилмоқда.
Бир нечта ҳудудларда қо'шимча ижтимоий қуёш энергияси қурилмалари қурилиши режалаштирилган. Қорақалпог'истонда 101 та ижтимоий обьектда 1500 кВт, 837 та хонадонда 1872,12 кВт ва 26 та маҳаллада 5200 кВт қувватга эга қурилмалар қурилиши режалаштирилган. Бухоро вилоятида 198 та ижтимоий обьектда 1178,95 кВт ва бешта маҳаллада 1000 кВт қувватга эга қурилмалар о'рнатилади. Сирдарё вилоятида 149 та ижтимоий обьектда 1026,21 кВт ва 205 та хонадонда 447,3 кВт қувватга эга бо'лиш режалаштирилган. Тошкент вилоятида бешта ижтимоий обьектда 81,54 кВт ва 44 та хонадонда 99,44 кВт қувватга эга бо'лади. Навоий вилоятининг режалари 39 та ижтимоий обьектда 500 кВт, 120 та хонадонда 265,02 кВт ва олтита маҳаллада 1200 кВт қувватга эга бо'лишни о'з ичига олади. Самарқанд вилоятида 75 та ижтимоий обьектда 1000 кВт, 141 та хонадонда 310,2 кВт ва саккизта маҳаллада 1600 кВт қувватга эга бо'лади.
Сектор учун меъёрий-ҳуқуқий база 2024-йил 7-августдаги ЎРҚ-939-сонли “Электр энергетикаси тўғрисида”ги қонун, Вазирлар Маҳкамасининг 2024-йил 8-январдаги 13-сонли ва 2024-йил 24-августдаги 528-сонли қарорлари ҳамда Президентнинг 2025-йил 29-августдаги УП-152-сонли Фармони асосида ривожланишда давом этмоқда. Энергетика вазирлиги ушбу меъёрий-ҳуқуқий чоралар бозорга асосланган электр энергетикаси секторини ривожлантиришга кўмаклашиш, хусусий инвестициялар ва рақобатни кенгайтириш, сектор самарадорлигини ошириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилганлигини таъкидлади.

