Нима учун Европа давлатлари ўз олтинларини Шимолий Америкадан олиб чиқиб кетмоқда?
Нидерландия 86 тонна ялтироқ металлни бошқа жойга кўчирди - нималар бўляпти?
Нима учун Европа давлатлари ўз олтинларини Шимолий Америкадан олиб чиқиб кетмоқда?
Нидерландия марказий банки шу ҳафтада мамлакат олтинларининг бир неча тоннасини Шимолий Америкадан олиб чиққанини маълум қилганида, бу қадам уни «оғир инқирозларга яхшироқ тайёрлашини» тушунтирди.
Банкнинг билдиришича, АҚШ ва Канадада сақланаётган тахминан 313 тонна олтиндан жами 86 тоннаси «кучайиб бораётган геосиёсий беқарорликни ҳисобга олган ҳолда» Лондонга кўчирилган, токи олтин «инқирозли вазиятда фойдаланиш учун тайёр турсин».
Бу табиий равишда саволлар туғдирди. Нидерландияликлар нима учун бундай қилишди? Улар йирик иқтисодий зарбага тайёргарлик кўришяптими?
Афтидан, йўқ, лекин бу қарорга давлатлар ҳозирда дуч келаётган беқарор ва ноаниқ дунё аниқ таъсир кўрсатди, бунда савдо ва ҳарбий можаролар уларни эҳтиёт чораларини кўришга ва ўз олтинларининг кўпроқ қисмини уйга яқинроқ сақлашга ундамоқда.
Шу йил бошида Франция ўз олтин захираларини АҚШдан қайтариб олиб келганини маълум қилган эди. Германия Бундесбанки ҳам 2016 йилда якунланган бир неча йил давомида хориждаги сақлаш жойларидан 216 тоннадан ортиқ олтинни — 111 тоннасини Нью-Йоркдан ва 105 тоннасини Париждан кўчирган эди.
Бу глобал беқарорлик даврида илгари ҳам қўлланилган тактикадир. «Баъзи Европа марказий банклари Совуқ уруш даврида ўз олтин захираларининг бир қисмини Нью-Йоркка кўчирган эди», дейди Goldman Sachs тадқиқотчи-таҳлилчилари Лина Томас ва Даан Струйвен.
Жаҳон олтин кенгашининг катта бозор стратеги Жозеф Каватони BBC'га берган интервьюсида, урушлар ва савдо кескинликлари «ушбу қарорларнинг баъзиларига таъсир кўрсатаётган бўлса-да», улар сабаблар «рўйхатининг бошида» турмаслигини айтди.
Инфляция, фоиз ставкалари ва олтинни тезкорлик билан савдо қилиш мумкин бўлган жойда сақлашнинг амалий фойдаси ҳам муҳим аҳамиятга эга эди.
«Менда яқинлашиб келаётган ҳалокат ҳисси йўқ, — деди Каватони, — лекин менимча, одамлар ўз захира активларини қандай бошқариш, уларни кўпайтириш ва ушбу активлардан қандай қилиб максимал даражада самарали фойдаланиш ҳақида кўпроқ маълумотга эга бўлишмоқда».
De Nederlandsche Bank маълумотларига кўра, шу йилнинг март ва август ойлари оралиғида АҚШ ва Канададан олинган олтин ҳозирда Англия банки сейфларида сақланмоқда.
«Биз улардан ҳеч қачон фойдаланишга эҳтиёж сезмаймиз деб умид қиламиз, лекин бардошлилигимиз ва тайёргарлигимизни кучайтиришимиз керак», деди Нидерландия марказий банки раҳбари Олаф Слейпен.
Лондон йирик глобал савдо маркази сифатидаги роли туфайли энг яхши вариант сифатида кўрилди. Агар инқироз даврида олтинни тез сотиб олиш ёки сотиш керак бўлса, Лондон бунинг учун энг қулай жой, шунинг учун Англия банки жуда оммабоп сақлаш жойи ҳисобланади.
Ушбу банк дунёдаги энг йирик олтин сақловчилардан биридир. Лондон марказидаги 300 йиллик тарихга эга муассаса остида қиймати 200 миллиард фунт стерлингдан ортиқ бўлган 400 000 га яқин олтин қуймалари сақланади.
Жаҳон олтин кенгашининг соҳавий сўровлари шуни кўрсатадики, Англия банки энг оммабоп сақлаш жойи бўлиб қолмоқда, гарчи марказий банклар ўз захираларини тобора турли жойларга тақсимлаётган бўлса-да.
Goldman Sachs таҳлилчилари Томас ва Струйвеннинг фикрича, мамлакат олтинини қаерда сақлаш масаласи «захира менежерлари учун тобора муҳим аҳамият касб этмоқда».
Замонавий даврда олтинни кўчиришнинг бир неча йўли мавжуд. Нидерландияликлар Нью-Йоркда тахминан 59 тонна олтин сотиб, кейин Лондонда кўпроқ захира сотиб олишди, бу эса ушбу миқдорни Атлантика океани орқали жисмоний ташиш заруратини йўқотди.
Бироқ 27 тоннадан ортиқ олтин АҚШ ва Канададан Нидерландиянинг Зейст шаҳрига «жисмоний равишда кўчирилди». Шунингдек, Зейстдан Лондонга ҳам шунга ўхшаш миқдор юборилди.
Бундай операцияларни амалга оширадиган компаниялар буни қандай қилишларини сир тутишади, бироқ ҳақиқий «Италянча талончилик» (Italian Job) фильмидаги каби ҳолатларнинг олдини олиш учун хавфсизлик ва режалаштириш чоралари жуда кенг кўламлидир.
Жаҳон олтин кенгаши вакили Каватонининг айтишича, олтин захираларини кўчиришнинг кенг тарқалган усулларидан бири — метални бир жойда сотиб, бошқа жойда сотиб олишдир. «Айтайлик, мен олтиним Нью-Йоркда бўлишини хоҳлайман, лекин у Лондонда. Мен уни Лондонда сотиб, Нью-Йоркда худди шу куни, худди шу вақтда сотиб олишим мумкин, бу амалда ҳеч қандай логистик ўзгаришларсиз ҳисобварақлар бўйича ўтказиш демакдир».
Чегаралараро олтин ташиш билан фақат саноқли компаниялар шуғулланади, жумладан Brink’s Global Services бўлиб, у BBC'га яқинда марказий банклар томонидан «талаб ортганини» маълум қилди.
«Кучайган геосиёсий ва иқтисодий ноаниқлик, шунингдек, олтиннинг стратегик захира активи сифатидаги роли ортиб бораётгани ушбу тенденцияга ҳисса қўшаётган кўринади», деди Brink’s вице-президенти Надер Антар.
Олтинни сақлаш марказий банклар учун катта муаммога айланди, чунки улар уни кўпроқ сотиб олишмоқда. Аммо уни мамлакат ичида сақлаш қимматга тушади, дейди Goldman Sachs таҳлилчилари Томас ва Струйвен.
«Ички сақлаш жисмоний хавфсизлик, аудит инфратузилмаси ва суғуртага инвестицияларни талаб қилади; бу харажатлар кичикроқ марказий банклар учун номутаносиб даражада юқори бўлиши мумкин», дейди улар.
Жаҳон олтин кенгаши маълумотларига кўра, сўнгги тўрт йил ичида марказий банклар йилига ўртача 1000 тонна олтин сотиб олишди, бу ундан олдинги ўн йилликдаги ўртача 500 тонналик кўрсаткичдан анча юқоридир.
Бу тенденция глобал молиявий инқироз даврига бориб тақалади ва келаси йилда янада ўсиши кутилмоқда.
Олтин сўнгги йилларда кучли ўсишни намойиш этмоқда. Унинг нархи бир қатор тарихий рекордларни янгилаб, январ ойида унцияси учун 5000 доллардан ошди.
Бу ўсишнинг бир неча сабаблари бор, лекин асосийси — ушбу металнинг инсон онгида савдо ва ҳарбий урушлар келтириб чиқарадиган молиявий ва геосиёсий тартибсизликлар даврида инвестиция қилиш учун ишлатиладиган «хавфсиз бошпана» активи сифатидаги ўрнидир.
Инфляция ва фоиз ставкалари ҳам олтиннинг жозибадорлигига таъсир қилади. Ушбу хомашё тақчил бўлгани ва минг йиллар давомида қадрланиб келингани сабабли, у нархларнинг кўтарилишига нисбатан бардошлидир ва шунинг учун ишончли инвестиция сифатида кўрилади.
«Сўнгги ярим аср давомида олтин нархи инфляциянинг энг диққат билан кузатиладиган кўрсаткичи бўлган Истеъмол нархлари индексидан (ИНИ) анча тезроқ ўсди», деб таъкидлайди Charles Schwab инвестиция банки.
Олтин шу йил бошида қайд этилган тарихий энг юқори даражадан пасайган бўлса-да, у тарихий жиҳатдан юқори даражада қолмоқда.
Goldman тадқиқотчилари 2026 йил охирига келиб нарх бир трой унцияси учун 4900 долларни (£3624) ташкил этишини прогноз қилмоқдалар, бу август ойидагидан 300 долларга юқоридир.
Томас ва Струйвеннинг таъкидлашича, марказий банкларнинг олтинга бўлган талаби нархларнинг кўтарилишига сабаб бўлаётган асосий омиллардан биридир.