Нима учун авиакомпаниялар литюм-ион батареялар ҳақида огоҳлантирмоқда
Авиакомпания йўловчилардан литюм-ион батареялар билан саёҳат қилишда эҳтиёт бўлишларини сўрайди.
Технология журналисти Бен Водескининг яқинда Лас-Вегасга парвози батарея ёнг'ини туфайли самолётни о'т о'чирувчилар кутиб олиши билан якунланди, бу воқеа авиакомпанияларнинг литюм-ион батареялар ҳақида тобора ко'проқ огоҳлантиришлар бераётганини ко'рсатади.
Глобал саёҳатларга ва авиакомпания экипажларини кузатишга о'рганган Водески июн ойида хавотирли стюардессалар самолётнинг орқа томонига югуриб чиқишганида г'айриоддий манзарага гувоҳ бо'лди. У экипаж орасида "қо'рқув учқуни" ва "қайг'ули" хулқ-атворни тасвирлаб берди, бу ё'ловчининг о'зини ёмон ҳис қилишидан ташқари жиддий вазиятни ко'рсатди. Тез орада орқа томондан тутун ва хафа бо'лган ё'ловчилар пайдо бо'лди, бу ё'ловчининг батарея блоки қизиб кетганини, ёниб кетганини ва о'риндиқни ёқиб юборганини ко'рсатди.
Водеккининг со'зларига ко'ра, учиш экипажи ёнаётган қурилмани сувга ботирган. Кейин самолёт Лас-Вегасдаги Гарри Реид халқаро аеропортига "тез ва тажовузкор" қо'нди, у ерда о'т о'чирувчилар учиш-қо'ниш ё'лагида кутиб туришган эди. Акс ҳолда одатий парвознинг бу драматик якуни батарея билан ишлайдиган қурилмаларни, айниқса литюм-ион батареяли қурилмаларни парвозларга олиб кириш хавфига тобора ко'проқ ург'у берилаётганини та'кидлайди. Бу огоҳлантиришлар о'риндиқларга тушадиган қурилмаларни олишдан сақланиш бо'йича маслаҳатлар ва ро'йхатдан о'тган багажга литюм-ион қурилмаларини қо'ймаслик ҳақидаги илтимосларни о'з ичига олади.
Буюк Британия Фуқаролик Авиацияси Бошқармаси (САА) вакили Жонатан Николсоннинг та'кидлашича, литюм-ион батареялар бир неча йиллардан бери авиакомпания саноати учун "энг катта учта хавф остида", агар биринчи рақамли муаммо бо'лмаса ҳам. У яқинда АҚШда о'тказилган тадқиқотга асосланиб, дунё бо'йлаб ҳафтада иккита литюм-ион батареяси билан бог'лиқ ҳодисани ко'рсатди. Бу ҳодисалар ё'ловчиларнинг ро'йхатдан о'тган багажда қурилма қолдирганини англашидан тортиб, аеропорт багаж залларида ёки парвозлар пайтида қурилмаларни чекиш ёки ёнг'инга олиб киришгача бо'лган ҳолатларни о'з ичига олади.
Оқибатлари жиддий бо'лиши мумкин. 2025-йил январ ойида Жанубий Кореянинг Гимҳае аеропортида Аир Бусан самолёти асфалтда вайрон бо'лди, терговчилар юқори қисмда қолдирилган қувват банки бунга сабаб бо'лган деган хулосага келишди. Бу ҳодиса Халқаро ҳаво транспорти ассоциациясини (ИАТА) ё'ловчиларни о'қитиш учун "Литиюм батареялар билан ақлли саёҳат қилинг" глобал кампаниясини бошлашга ундади.
Николсоннинг аниқлик киритишича, учишнинг о'зи литюм-ион технологиясини о'з-о'зидан хавфлироқ қилмайди, балки "самолёт салонида 32 000 фут баландликда уни бошқариш анча қийин". У литюм-ион билан бог'лиқ ҳодисаларнинг ко'пайишини "ко'проқ одамлар, ко'проқ парвозлар, ко'проқ қурилмалар" билан бог'лаган.
АҚШ Федерал авиация ма'мурияти батарея хавфсизлигига устувор аҳамият беради, унинг ма'лумотлари "тасдиқланган ҳодисаларнинг доимий равишда о'сиб бораётганини" ко'рсатиб, 15 июлгача бо'лган йил давомида жами 51 та тасдиқланган ҳодисани ташкил этди.
Буюк Британия Миллий Физика Лабораториясида батарея технологиялари бо'йича ихтисослашган бош муҳандис Пьер Кубиакнинг та'кидлашича, уяли телефонлар, қувват банклари, планшетлар ва ноутбуклар самолётларда кенг тарқалган ко'чма қурилмалар бо'лса-да, ақлли соатлар, ақлли ко'зойнаклар ва вейплар тобора кенг тарқалган. Унинг тушунтиришича, "литюмнинг о'зи ёнмайди; бу ко'проқ органик материаллар ва пластмасса". Унинг қо'шимча қилишича, бу қурилмалар "жуда, жуда тез қизийди, жуда тез" бо'либ, "700 дан 1000 даражадан юқори ҳароратга" етиши мумкин.
Тахминан о'н йил олдин телефон билан бог'лиқ бир қатор ёнг'инлардан со'нг, литюм-ион батареялар хавфи ҳақида жамоатчиликнинг хабардорлиги сезиларли даражада ошди. Кубиак буларни ишлаб чиқарувчилар кейинчалик ҳал қилган нуқсонли дизайнлар билан бог'лади, Жанубий Корея бу соҳада етакчи ҳисобланади. Бироқ, у Шарқий Осиёдан арзон нархларда ишлаб чиқарилган батарея пакетлари, вейплар ва бошқа қувватланадиган қурилмаларнинг ко'пайишини назорат қилишдаги қийинчиликларни та'кидлади, улар ко'пинча "нарх ҳамма нарса" туфайли шубҳали сифат назоратига эга. Шунингдек, у ё'ловчилар яроқсиз кабеллардан фойдаланиш ва қурилмаларга г'амхо'рлик қилишни э'тиборсиз қолдириш орқали муаммога ҳисса қо'шишини та'кидлади.
Авиакомпаниялар огоҳлантиришларни такрорлаш ва ходимларнинг ҳодисаларни тезда бошқаришга о'ргатилганлигини та'минлаш учун белгиланган протоколларга таянишнинг асосий имкониятига эга. САА вакили Николсон ба'зи авиакомпаниялар махсус сақлаш мосламаларидан фойдаланса-да, "энг муҳими, уни сувга солиб, совутиш" эканлигини та'кидлади. Бу қурилмаларни юқори бо'линмаларда эмас, балки салонда ва, албатта, юк бо'лимида эмас, сақлашнинг муҳимлигини та'кидлайди.
Николсоннинг та'кидлашича, мижозлар одатда огоҳлантиришлар ва чекловларга яхши жавоб беришади, аммо асосий муаммо ко'пинча уларнинг қанча қурилма литюм-ион батарея технологиясига таянишидан бехабарлигидадир.
Кубиакнинг та'кидлашича, ҳозирда литюм-ион технологиясига иқтисодий алтернатива ё'қ, чунки технология ва шахсий қурилмалар саноати унга катта маблаг' сарфлайди. Натрий-ион батареялари муқобил вариант сифатида мавжуд бо'лса-да, улар исте'молчилар учун литюм қурилмаларига қараганда икки баравар қиммат. Кубиак мавжуд технологияларни ҳимоя қилишга ко'проқ э'тибор қаратишни таклиф қилиб, "Биз ҳар бир самолётда батарея банкларини тақиқлашни истамаймиз" ва ечим ҳам техник, ҳам ижтимоий бо'лиши кераклигини айтди.