Нетаняхунинг Трампнинг 15 банддан иборат Ғазо режасини рад этиши якуний қарор бўлиши эҳтимолдан йироқ.

Бош вазир Бенямин Нетаняхунинг Г'азода Ҳамасни қуролсизлантириш бо'йича янги Тинчлик Кенгашининг 15 банддан иборат стратегиясини рад этиши унинг бу масала бо'йича якуний позицияси бо'лиши эҳтимолдан йироқ. Нетаняху ҳозирда октябр ойида бо'либ о'тадиган қийин умумий сайлов кампаниясига дуч келмоқда.

Оқ уй расман изоҳ бермаган бо'лса-да, манбалар Нетаняхунинг баёнотидан "безовта эмасликларини" ва буни баҳсли сайловлар олдидан сиёсий маневралар сифатида ко'ришларини та'кидламоқда. Исроиллик журналист Барак Равид Нетаняху учун "Биби" лақабини ишлатган юқори лавозимли АҚШ расмийсининг со'зларини келтирди: "Биз Бибининг сиёсий эҳтиёжларини тушунамиз. Агар у биз со'раган нарсани, айниқса Г'азодаги ҳужумларни чеклаш борасида давом эца, бизда бу билан ҳеч қандай муаммо ё'қ".

Со'нгги кунларда Исроилнинг Г'азога ҳужумлари сезиларли даражада камайди, бу шартни Ҳамас АҚШ томонидан қо'ллаб-қувватланган 15 банддан иборат ё'л харитасига рози бо'лганида қо'йган эди.

Қо'шимча ко'рсаткичлар Исроил АҚШ президенти Доналд Трампнинг Г'азо тинчлик режасини амалга оширишга, хусусан, Халқаро барқарорлаштириш кучларини (ИСФ) жойлаштиришга тайёргарлик ко'ришга тайёрланаётганидан далолат беради. Халқаро қо'шинлардан ташкил топган бу куч ҳудудни ҳимоя қилиш учун янги Фаластин полиция кучлари билан ҳамкорлик қилишга мо'лжалланган. Исроил жамоат радиоси Кан Невс хабарига ко'ра, биринчи ИСФ базасининг қурилиши шу ой охирида Г'азонинг жанубидаги Рафаҳ харобалари орасида бошланиши режалаштирилган, бу эса ниҳоят қайта қуриш ишларини бошлашга имкон беради.

**Г'азо тинчлик битими ё'л харитасининг тафсилотлари**

Июл ойида, бир неча ой давом этган мураккаб музокаралардан со'нг, Трамп Исроилнинг Г'азодаги можаросини тугатиш режасини амалга оширишда "муҳим босқич"ни э'лон қилди. Трамп о'зининг Трутҳ Сосиал платформасида Тинчлик кенгаши Ҳамас ва ҳудуддаги бошқа Фаластин қуролли гуруҳларини то'лиқ қуролсизлантириш бо'йича келишувга эришганини айтди.

Келишув босқичма-босқич амалга оширилиши режалаштирилган. Барча қуроллар Г'азодаги янги Фаластин ма'мурияти томонидан олиб ташланиши ва сақланиши керак, бу ма'мурият Тинчлик кенгашига ҳисобот беради. Шу билан бирга, Исроил кучлари ҳозирда назорат қилаётган Г'азонинг 60% дан ортиг'идан чиқиб кетиши керак.

Ҳамаснинг юқори лавозимли амалдорлари Исроилнинг о'заро розилигига бог'лиқ ҳолда янги асосга рози эканликларини тасдиқладилар. Бу воқеа можарода муҳим потенциал ютуқ сифатида кенг ко'риб чиқилди, Буюк Британия томонидан олқишларга сазовор бо'лди ва Европа Иттифоқи томонидан "муҳим қадам" сифатида э'тироф этилди.

Бироқ, Исроил бир ҳафтадан ко'проқ вақт давомида расмий жавобини яширди. Исроил вакили шунчаки ё'л харитаси "Исроилнинг позицияларини акс эттирмаслигини" айтди. Ҳукуматнинг о'нг қанот а'зоси Итамар Бен-Гвир Х да келишувни "қабул қилиб бо'лмайдиган" деб э'лон қилди. Исроилнинг асосий мухолиф сиёсатчилари ҳам тобора ко'проқ шубҳа билдиришди, кичик қуролларни то'лиқ ё'қ қилиш ва режанинг кетма-кетлигини шубҳа остига қо'йишди.

Ниҳоят, якшанба куни Нетаняху о'з кабинетига: "Мен бу ерда аниқлик киритмоқчиман: Исроил 15 банддан иборат ҳужжатни қабул қилмайди", деб ма'лум қилди. У қо'шимча равишда: "ИДФ [Исроил мудофаа кучлари] Ҳамас қуролсизлантирилмагунча ҳеч қандай чекинишни амалга оширмайди. Ва мен Ҳамасни қуролсизлантириш ҳақида гапирганда, бу ог'ир қуроллар, енгил қуроллар, барча қуролларни англатади. Ва биз хаёлий қуролсизланиш ҳақида эмас, балки ҳақиқий қуролсизланиш ҳақида гапиряпмиз", деди.

Худди шу мурожаатда бош вазир Президент Трампни "Оқ уйдаги энг буюк до'стларимиз" деб атади, аммо Исроил қабул қилинмайдиган таклифларга қарши "қат'ий туришни" билишини та'кидлади.

Исроилда Ҳамаснинг о'з мажбуриятларини бажариш ниятига нисбатан кенг тарқалган шубҳа мавжуд. Исломий ҳаракат тарихан "қуролли кураш"ни асосий тамойил, Исроилнинг Фаластин ерларини босиб олишига қонуний жавоб сифатида ко'риб келган. Со'нгги ойларда Ҳамаснинг Г'азодаги обро'сини қайта тиклаш аломатлари ко'ринди.

Исроиллик шарҳловчи ва Қуддуснинг собиқ мери о'ринбосари Флеур Ҳассан-Наҳоум ББСга шундай деди: "Исроил, албатта, Холокостдан бери энг ёмон қирг'инларни келтириб чиқарган ва ҳали ҳам Стрипни бошқараётган террорчи гуруҳ ҳали ҳам о'ша ерда бо'лган жойда чекинишга ҳеч қачон рози бо'ла олмайди". У 2023-йил 7-октабрда Ҳамас бощилигидаги ҳалокатли ҳужумлардан вайронкор Г'азо урушини бошлаган "Исроил халқининг жароҳати"ни кам баҳоламаслик кераклигини та'кидлади.

Г'азонинг катта қисми Исроилнинг ушбу ҳудуддаги ҳарбий кампанияси туфайли вайрон бо'лган.

Нетаняхунинг ҳар қандай потенциал ён беришлари сиёсий жиҳатдан нозик бир пайтда бо'лади. У 27-октабр куни бо'либ о'тадиган қийин умумий сайловларга дуч келмоқда, бу 7-октабрдаги ҳужумдан кейинги биринчи сайловдир. Уч йил о'тгач, Нетаняху ҳали ҳам Ҳамас устидан ва'да қилинган "мутлақ г'алаба"га эриша олмади.

Собиқ америкалик дипломат ва Яқин Шарқ бо'йича тажрибали музокарачи Аарон Девид Миллер бо'лажак сайловни Нетаняхунинг сиёсий фаолиятидаги "энг муҳим сайлов" деб та'рифлади. У ББСга шундай деди: "У сайловчиларини хурсанд қилиш ва Президент Трампни г'азаблантирмаслик ёки бегоналаштирмаслик о'ртасида жуда нозик чизиқни босиб о'тмоқда".

Ҳозирча Миллер Оқ уй вазиятни тушунаётганига ва Нетаняхуга "ё'л қо'яётганига" ишонади. У қо'шимча қилди: "Яна бир Исроил ҳукумати бо'лгунга қадар бирон бир жиддий ҳаракатни ко'ришингизга ишониш қийин".

Бу орада Тинчлик Кенгаши Исроил жамоатчилигини ё'л харитаси ҳақида ишонтириш устида ишламоқда. Ҳамас билан бир неча ойлик нозик музокараларга раҳбарлик қилган Г'азо бо'йича Олий комиссар Николай Младенов Нетаняху ё'л харитасини расман рад этганидан бир неча соат о'тгач, Исроилнинг 12-каналига интервю берди.

"Унинг мақсади Г'азонинг Исроил хавфсизлигига ҳеч қачон таҳдид солмаслигига ва 7-октабрда содир бо'лган воқеалар бошқа ҳеч қачон такрорланмаслигига ишонч ҳосил қилишдир", деди Младенов. Унинг со'зларига ко'ра, келишув "босқичма-босқич ёндашув" дан фойдаланади, я'ни: "Агар қуролларнинг яроқсиз ҳолга келтирилиши тасдиқланса, улар гуруҳлардан тортиб олинса ва сақланса ва охир-оқибат яроқсиз ҳолга келтирилса, Исроил Г'азодан чиқиб кетади". Охир-оқибат, Младенов ҳеч нарса "ишонч асосида" эмас, балки "текшириш" асосида қурилаётганини та'кидлади.

Ҳамас о'шандан бери ё'л харитасига содиқлигини ко'рсатиб, воситачилар ва Тинчлик кенгашини Исроилни келишилган шартларга риоя қилишга мажбурлашга чақирди.

Исроил бош вазири америкаликлар билан музокаралар давом этаётганини тасдиқлади. Шу билан бирга, Вашингтон томонидан жиддий босим кучайиши мумкин.

Трамп бу йил муҳим сайловларга дуч келмоқда: ноябр ойида АҚШ Конгресси учун оралиқ сайловлар. Унинг республикачи партияси катта ё'қотишларга дуч келмоқда, қисман бензин ва озиқ-овқат нархларининг ошиши, Вашингтоннинг Эрондаги беш ойлик машҳур бо'лмаган уруши туфайли янада кучайган. АҚШ президентининг рейтинги пасайиб кетди ва у жуда зарур бо'лган ташқи сиёсатдаги г'алабани та'минлаш мақсадида Г'азо тинчлик режасида ижобий о'згаришларни талаб қилиши мумкин.