Непалда Ҳиндистон билан чегарани белгиловчи келишув ҳужжатлари йўқолиб қолди
Непал Ҳиндистон билан чегарани белгиловчи келишувнинг асл нусхаларини топа олмаганини маълум қилди. Бу ҳолат Жанубий Осиёдаги икки қўшни давлат ўртасидаги чегара низосини янада мураккаблаштирмоқда, деб хабар берди Тҳе Индепендент.
Ташқи ишлар вазири Шисир Ханал парламентда расмий келишув ҳужжатларининг Непалда мавжудлиги ҳақида аниқ маълумот йўқлигини таъкидлади. 1816-йилда Англия-Непал урушида Британия Ост-Индия компанияси Непал қироллигини мағлуб этганидан сўнг имзоланган "Сугаули" келишуви Непал ҳудудини сезиларли даражада қисқартириб, унинг ғарбий ва шарқий ҳудудларидаги катта ерларни беришга мажбур қилган. Кейинчалик бу ерлар мустақил Ҳиндистон таркибига кирган.
Ханалнинг сўзларига кўра, "Баъзи шартномаларга оид айрим ҳужжатлар Миллий архивда сақланаётганини кўрсатадиган қайдлар бор. Лекин бизда улар ҳақиқий расмий келишув экани ҳақида аниқ маълумот йўқ".
Келишув ҳужжатларини қидириш 2016-йилда, Непал ва Ҳиндистон 1950-йилги "Тинчлик ва дўстлик шартномаси"ни кўриб чиқиш ва янгилаш бўйича музокараларни бошлаганида бошланган эди. Непал томони келишувнинг асл нусхасини кўриб чиқишни истаган, аммо уни топа олмаган. Шу сабабли ҳукумат шартномани кўриб чиқаётган қўмитага унинг иккинчи нусхасини тақдим этган.
22-июл куни Миллий ассамблеянинг Ваколатли қонунчилик ва бошқарув қўмитаси архивлар, кутубхоналар, музейлар ва тегишли давлат идораларида қидирув ўтказилганини, бироқ "Сугаули келишуви" ҳамда 1950-йилги шартноманинг асл нусхаси топилмаганини маълум қилди.
Сўнгги пайтларда Катмандуда Балендра Шаҳ бощилигидаги янги ҳукумат чегара низоси бўйича Деҳлига нисбатан кескин баёнотлар бера бошлади, бу эса Ҳиндистон ва Непал ўртасидаги муносабатларни таранглаштирди.
Кўп йиллик ҳудудий низо Непалнинг чекка ғарбидаги Калапани, Лимпиядҳура ва Липулех ҳудудларига тегишли. Катманду бу ерларни 1816-йилги шартномага кўра Непал ҳудуди деб ҳисоблайди. Ушбу келишувда Кали (Маҳакали) дарёси чегара сифатида белгиланган. Асосий келишмовчилик дарёнинг қаердан бошланиши билан боғлиқ бўлиб, томонлар ҳар хил тарихий хариталар ва талқинларга таянмоқда. Деҳли ва Пекин анъанавий Кайлаш-Мансаровар зиёратгоҳини тиклаш учун низо остидаги Липулех савдо йўлини қайта очишга келишиб олганидан сўнг вазият янада кескинлашди.
Балендра Шаҳ Непал ҳам Ҳиндистон ҳудудига бостириб кирганини даъво қилди. Бу баёнот вазиятни янада чигаллаштирди, чунки одатда Непал ўзининг катта қўшнисини ерларини эгаллаб олишда айблар эди. "Яқинда, фақат бош вазир бўлганимдан кейин билган бир факт сизни ажаблантириши мумкин. Фақат Ҳиндистон эмас, балки Непал ҳам кўплаб жойларда Ҳиндистон ҳудудига бостириб кирган", деди янги раҳбар парламентга биринчи расмий мурожаатида.
Ушбу фикрлар непаллик депутатларнинг ғазабига сабаб бўлди. Улар бош вазирдан ўз сўзларини қайтариб олишни талаб қилди. Ташқи ишлар вазири Непал барча шартнома ва битимларни миллий манфаатларига мос равишда кўриб чиқишини айтди. Унинг сўзларига кўра, Катмандуда 655 та шартнома ва битим бор, шундан 412 таси қўшни давлатлар билан тузилган икки томонлама битимлар ҳисобланади.