Нега об-ҳаво ўзгарганда ўзимизни ёмон ҳис қиламиз?

**Нега об-ҳаво ўзгарганда ўзимизни ёмон ҳис қиламиз?**

Момақалдироқдан олдин бош оғриғи, жазирамада ҳолсизлик, ҳаво кескин совиганда эса уйқучанлик — кўпчилик бу ҳолатларни об-ҳаво ўзгариши билан боғлайди. Аммо атмосфера босими ва ҳарорат ростдан ҳам инсон аҳволига таъсир қилиши мумкинми?

**Об-ҳавога боғлиқлик нима ва нима учун пайдо бўлади?**

Об-ҳавога боғлиқлик касаллик эмас, балки одамнинг об-ҳаво ўзгаришлари билан боғлайдиган аломатларининг умумий номидир. Кимдадир ёмғирдан олдин бош оғриса, бошқаларда чарчоқ, асабийлик ёки уйқу бузилиши кузатилади.

Мутахассисга кўра, об-ҳаво организм учун қўшимча юклама бўлиши мумкин. Ҳарорат, намлик ва атмосфера босими ўзгарганда, тана янги шароитга мослашишга мажбур бўлади. Одатда бу жараён сезилмайди, бироқ айрим сурункали касалликлар ёки уйқу етишмаслиги бўлса, нохуш сезгилар кучайиши мумкин.

Шу билан бирга, аҳволнинг ҳар қандай ёмонлашуви ҳам об-ҳаво билан боғлиқ бўлавермайди. Оддий об-ҳавога боғлиқлик ортида баъзан мигрен, уйқу бузилиши ёки шифокор кўригини талаб қиладиган бошқа ҳолатлар яширинган бўлиши мумкин.

**Иссиқ ва совуқ организмга қандай таъсир қилади?**

Иссиқ ҳавода тери қон томирлари кенгаяди ва организм ўзини совитиш учун фаолроқ терлай бошлайди. Тер билан бирга суюқлик ҳам йўқолади, шунинг учун жазирамада ҳолсизлик, бош айланиши ва юрак уришининг тезлашиши кузатилиши мумкин.

Ҳаво совиганда эса аксинча жараён юз беради: қон томирлари торайиб, иссиқликни сақлашга ёрдам беради. Шу сабабли пулс ва артериал қон босими ўзгариши мумкин.

Айниқса, гипертония, юрак касалликлари ва бошқа сурункали хасталиклари бор одамлар ўз ҳолатига эътиборли бўлишлари керак. Юқори ҳарорат юрак-қон томир тизимига тушадиган юкни ошириши, айрим дорилар эса организмнинг иссиққа сезгирлигини кучайтириши мумкин.

**Нега ёмғирдан олдин бош оғрийди?**

Баъзи одамларда об-ҳаво ўзгариши ҳақиқатан ҳам мигрен хуружларини қўзғатиши мумкин. Эҳтимолий сабаблар орасида атмосфера босимининг ўзгариши, юқори ҳарорат ва сувсизланиш бор. Бироқ бир одамда бош оғриғини келтириб чиқарадиган ҳолат бошқасига умуман таъсир қилмаслиги мумкин.

Қўшимча омиллар ҳам муҳим. Масалан, одам бир кун олдин яхши ухламаган, стрессга тушган ёки кам сув ичган бўлса, ўзини ёмон ҳис қилиш эҳтимоли ошади.

Ёмғир ёғишидан олдин албатта бўғимлар оғрийди деган кенг тарқалган фикр эса илмий жиҳатдан тўлиқ тасдиқланмаган.

2024-йилда тадқиқотчилар 15 мингдан ортиқ киши қатнашган 11 та тадқиқот маълумотларини таҳлил қилди. Улар ҳарорат, намлик, атмосфера босимидаги ўзгаришлар билан тизза ёки бел оғриғи ўртасида ишончли боғлиқлик топишмади. Подагра бундан мустасно: иссиқ ва қуруқ об-ҳаво касаллик хуружи хавфини ошириши мумкин.

**Нега об-ҳаво ўзгарганда чарчоқ пайдо бўлади?**

Баъзан об-ҳаво ўзгариши бош оғриғи эмас, балки ҳолсизлик ҳисси билан намоён бўлади. Ҳатто етарлича дам олгандек туюлса ҳам, ишга диққатни жамлаш қийинлашади, одатий юмушлар эса кўпроқ куч талаб қилади.

Инсон ҳолатига иссиқ ҳаво, суюқлик етишмаслиги ва уйқу бузилишлари таъсир қилиши мумкин. Масалан, дим хонада тўйиб ухлаш қийинроқ, уйқусиз тундан кейин эса чарчоқ анча сезиларли бўлади.

Баъзи озуқа моддалари, жумладан темир ва Б гуруҳи витаминлари етишмаслиги ҳам ҳолсизлик ва иш қобилиятининг пасайиши билан кечиши мумкин. Шу сабабли доимий чарчоқни фақат об-ҳаво билан изоҳлаш тўғри эмас.

**Об-ҳаво ўзгарганда аҳволни қандай енгиллаштириш мумкин?**

Ташқи омиллар таъсирини бутунлай йўқотиб бўлмайди, аммо бир нечта оддий одатлар организмга ҳарорат ўзгаришларини енгилроқ ўтказишга ёрдам беради.

**Уйқу режимига риоя қилинг**

Тахминан бир вақтда ухлашга ётиш ва уйғонишга ҳаракат қилинг. Иссиқ кунларда имкон қадар ётоқхонада қулай ҳароратни сақланг.

**Сув ичишни унутманг**

Иссиқда терлаш сабаб суюқликка эҳтиёж ортиши мумкин. Агар шифокор суюқлик миқдорини чеклашни тавсия қилган бўлса, унинг кўрсатмаларига амал қилинг.

**Ўртача жисмоний фаоллик билан шуғулланинг**

Сайр қилиш ва бошқа мақбул машқлар умумий саломатликни сақлашга ёрдам беради. Жазирама иссиқда машғулотларни эрталаб ёки кечқурун бажариш маъқул.

**Саломатлик кундалигини юритинг**

Бир-икки ой давомида нохуш аломатлар қачон пайдо бўлганини, об-ҳаво қандай бўлганини, қанча ухлаганингизни ва ўзингизни қандай ҳис қилганингизни ёзиб боринг. Бу такрорланувчи қонуниятларни пайқаш ва уларни шифокор билан муҳокама қилишни осонлаштиради.

Аввало, рационингиз хилма-хиллигига эътибор беринг. Унда оқсил, темир, витаминлар ва бошқа зарур озуқавий моддалар манбалари бўлиши керак. Агар танқисликка шубҳа бўлса, қўшимчаларни шифокор билан бирга, индивидуал тарзда танлаш лозим. Масалан, магний, Б2 витамини ва коензим Қ10 мигреннинг олдини олиш воситаси сифатида ўрганилган. Айрим тадқиқотлар уларнинг эҳтимолий фойдасини кўрсатмоқда, бироқ уларни бош оғриғи бўлган барча одамларга тавсия қилиш учун далиллар ҳали етарли эмас.

Фақат ёмғир олдидан ўзингизни ёмон ҳис қилганингиз учун магний, омега-3 ёки бошқа қўшимчаларни ўзбошимчалик билан қабул қилиш керак эмас. Улар сурункали касалликларни даволаш ўрнини боса олмайди, баъзилари эса дорилар билан ўзаро таъсирга киришиши мумкин.

**Шифокорга қачон мурожаат қилиш керак?**

Агар бош оғриғи, ҳолсизлик ёки бош айланиши мунтазам безовта қилса, уларни дарҳол об-ҳавога боғлаш керак эмас. Айниқса, аломатлар биринчи марта пайдо бўлса, кучайса ёки кундалик ҳаётга халақит берса, тиббий ёрдамга мурожаат қилиш жуда муҳим.

Тўсатдан ва ноодатий кучли бош оғриғи, кўкрак қафасидаги оғриқ, кучли ҳансираш, ҳушдан кетиш ёки инсулт белгилари шошилинч тиббий ёрдамни талаб қилади.

Асосийси, об-ҳаво ўзгаришлари инсон аҳволига таъсир қилиши мумкинлигини, аммо ҳар қандай нохуш ҳис-туйғулар учун универсал изоҳ бўлиб қолмаслиги кераклигини ёдда тутиш лозим. Агар организм мунтазам равишда хавотирли сигналлар берса, навбатдаги об-ҳаво башоратига мослашишга уринишдан кўра, уларнинг сабабини аниқлаган маъқул.