«Нарх ошириб кўрсатилмаган». «Ўзбекнефтгаз» — Бойсундаги аварияни бартараф этиш бўйича шартнома ҳақида

«Қимматлаштириб кўрсатиш йўқ». «Ўзбекнефтгаз» — Бойсундаги аварияни бартараф этиш шартномаси ҳақида

«Ўзбекнефтгаз» давлат нефть-газ компанияси махфийлик тўғрисидаги битимни рўкач қилиб, Сурхондарё вилоятининг Бойсун туманидаги «Мустақилликнинг 25 йиллиги» (М-25) газ конида содир бўлган аварияни бартараф этиш бўйича Хитойнинг CCDC компанияси билан тузилган шартнома қийматини очиқламади.

Бу ҳақда «Ўзбекнефтгаз» вакиллари 27 октябрь куни ўтказилган матбуот анжуманида журналистларнинг М-25 конида 2024 йилнинг сентябрь ойидан бери давом этаётган ва таркибида водород сульфиди юқори бўлган газ чиқишига сабаб бўлган аварияни бартараф этиш жараёни ҳақидаги саволларига жавоб берар экан, маълум қилишди.

Компания бош геологи Нодир Муҳиддинов маълум қилишича, авария ҳолатини бартараф этиш учун мураккаб нефть ва газ қудуқлари билан ишлаш тажрибасига эга бўлган бир қанча хорижий компанияларнинг таклифлари кўриб чиқилди.

«Биз шу каби муаммоларни ҳал қилиш билан шуғулланувчи бир нечта технологик жиҳатдан кучли компаниялар билан музокаралар ўтказдик. Улар орасида АҚШ, Хитой ва Россия компаниялари бор эди. Биз ушбу компаниялар томонидан таклиф қилинган турли техник ечимларни кўриб чиқдик», — деди у.

Пудратчини танлашда технологик хавфлар, таклиф этилаётган ечимнинг ишончлилиги, ишларни бажариш муддатлари, қиймати ва шу каби аварияларни бартараф этиш тажрибаси ҳисобга олинди.

Муҳиддиновнинг сўзларига кўра, «Ўзбекнефтгаз» мутахассислари ва жалб қилинган консультантлар CNPC давлат корпорацияси таркибига кирувчи Хитойнинг CCDC компанияси таклифини энг мақбул деб топдилар.

«Асосий мезонлар технологик ечимнинг мақбуллиги, муддатлар, хавфлар ва таклиф қилинган нарх бўлди. Энг муҳими — компаниянинг шу каби аварияларни, жумладан, ён-атрофдаги ҳудудлардаги аналогик шароитларга эга конларда бартараф этиш тажрибасидир», — деб тушунтирди бош геолог.

Журналистнинг «Ўзбекнефтгаз» авария оқибатларини бартараф этгани учун Хитой компаниясига қанча тўлайди, деган саволига давлат компанияси вакиллари суммани очиқлашдан бош тортишди.

«Қиймат — бу махфий маълумот. Икки компания ўртасида маълумотларни ошкор қилмаслик тўғрисида битим (NDA) имзоланган. Шу сабабли, ҳар қандай рақамларни ошкор қилишдан олдин биз бошқа томоннинг розилигини олишимиз керак», — деб тушунтирди «Ўзбекнефтгаз» бошқаруви раисининг қайта ишлаш бўйича ўринбосари Аброржон Худойберганов.

Шу билан бирга, «Ўзбекнефтгаз» вакиллари ишлар аллақачон бошланганини, жумладан, зарур техникаларни етказиб бериш кетаётганини таъкидладилар.

У, шунингдек, пудратчини танлашда нафақат техник параметрлар, балки молиявий шартлар ҳам ҳисобга олинганига ишончи комиллигини билдирди.

«Бу ерда ҳеч қандай сунъий равишда нархни ошириб кўрсатиш йўқлигига амин бўлишингиз мумкин. Қарор барча зарур экспертизалардан ўтиб, тегишли давлат ташкилотларининг хулосалари олингандан сўнг қабул қилинган», — деди Худойберганов.

Компания матбуот котиби Мўмин Ибодовнинг сўзларига кўра, «Ўзбекнефтгаз» бошқаруви раиси Абдуғани Сангинов пудратчиларнинг таклифларини нархи ёки бошқа талабларга жавоб бермагани сабабли бир неча бор қайта кўриб чиқишга юборган.

Компанияда таъкидланишича, асосий вазифа авария оқибатларини имкон қадар тезроқ бартараф этиш ва конни кейинчалик ўзлаштириш учун шароит яратиш бўлиб қолмоқда.

Эслатиб ўтамиз, 2026 йилнинг июнь ойида «Ўзбекнефтгаз» бошқаруви раиси Абдуғани Сангинов М-25 конидаги аварияни тўлиқ бартараф этиш 2027 йилнинг биринчи ярмида режалаштирилаётганини маълум қилган эди.

Унинг сўзларига кўра, бунинг учун қўшимча тўртта қудуқ бурғилаш керак. Хитойнинг CCDC компанияси хорижий компанияларнинг таклифлари ўрганиб чиқилгач жалб қилинган.

Сангинов, шунингдек, хитойлик ҳамкорлар билан ҳисоб-китоблар пул маблағлари билан амалга оширилишини, тўлов сифатида табиий ресурсларни топшириш назарда тутилмаганини таъкидлаган эди.

2026 йил 15 август куни «Ўзбекнефтгаз» Кофрун қишлоғи яқинидаги 604-сонли авария қудуғини ёпиш бўйича амалий ишлар расман бошланганини эълон қилди. Тадбирда компания бошқаруви раиси Абдуғани Сангинов, Бойсун тумани ҳокими Баҳодир Шукуров ва CNPC вакиллари иштирок этди. Маҳаллий аҳолига аварияни бартараф этиш бўйича ойлик ишлар режаси тақдим этилди.

Ўшанда эълон қилинган маълумотларга кўра, 2026 йил охиригача конга Хитойдан 40 бирликдан ортиқ махсус техника ва бурғилаш ускуналари етказиб берилиши режалаштирилган. Шунингдек, юқори босим ва сезиларли даражада водород сульфиди мавжуд бўлган газ билан ишлашга мослаштирилган ускуналарни бошқа мамлакатлардан етказиб бериш назарда тутилган.

Бурғилаш ишларини 2027 йилнинг январь ойида бошлаш, аварияни бартараф этишни эса 2027 йилнинг июль ойигача якунлаш режалаштирилган эди.

20 октябрь куни Сангинов CNPC раҳбарияти билан ишларнинг боришини муҳокама қилди. Учрашув ҳақидаги хабарда назоратсиз газ чиқишини тўхтатиш учун махсус қудуқларни бурғилаш назарда тутилгани қайд этилган.

ФВВ маълумотларига кўра, бунга технологик жараённинг бузилиши сабаб бўлган. Вужудга келиши мумкин бўлган хавф сабабли яқин атрофдаги аҳоли пунктлари яшовчилари эвакуация қилинди.

15 сентябрь куни конда бурғилаш ишларини олиб борган Eriell компанияси қудуқни бўғиш (жипслаш) ишлари якунланганини маълум қилди. Аварияни бартараф этишга Россия ва АҚШдан мутахассислар жалб қилинган эди. Бироқ 17 сентябрь куни юқори босим остида водород сульфидининг қайта чиқиши содир бўлди. Авария оқибатида тўрт киши — пудрат ташкилоти ходимлари ҳалок бўлди. Яна бир нечта ходим жароҳат олди ва тиббий ёрдам сўраб мурожаат қилди.

Ўшанда энергетика вазири бўлган Жўрабек Мирзамаҳмудов аварияни бартараф этишнинг мураккаблигини коннинг хусусиятлари билан тушунтирган эди.

М-25 конида қатлам босими 65 МПа га (650 атмосфера атрофида), ҳарорат эса 150 даражага этади. Газ таркибида кўп миқдорда водород сульфиди ва карбонат ангидрид гази мавжуд бўлиб, бу юқори ҳарорат, босим ва коррозияга чидамли махсус ускуна ва материаллардан фойдаланишни талаб қилади.

Кейинчалик конда бир неча бор янги газ чиқишлари ва ёнғинлар қайд этилди. 2025 йилнинг март ойида 202-сонли қудуқда водород сульфиди чиқиши содир бўлди, шундан сўнг газ атмосферага тарқалишининг олдини олиш учун ёқиб юборилди.

«Мустақилликнинг 25 йиллиги» (М-25) кони мамлакатдаги энг йирик ўзлаштирилмаган газ конларидан бири ҳисобланади. Унинг захиралари илгари 150 миллиард куб метрдан ортиқ табиий газга баҳоланган. Захираларнинг салмоқли қисми таркибида водород сульфиди ва карбонат ангидрид газининг юқори концентрациясини сақлайди.

2017 йилда Ўзбекистон ҳукумати Сурхондарё вилоятида конни қўшимча қидириш ва ўзлаштириш, шунингдек, газни қайта ишлаш мажмуасини қуриш бўйича инвесторлар консорциуми билан маҳсулотни тақсимлаш тўғрисидаги битимни имзолади.

Лойиҳанинг умумий қиймати 5,8 миллиард долларга баҳоланган, жумладан, йилига 5 миллиард куб метр газ қувватига эга газни қайта ишлаш мажмуаси қурилиши учун 2,9 миллиард доллар ажратилган. Лойиҳа оператори Surhan Gas Chemical Operating Company ҳисобланади. Бурғилаш ишларини Eriell амалга оширди, газни қайта ишлаш мажмуаси ва инфратузилмани қуриш эса Enter Engineering компаниясига топширилди.

2023 йил ноябрь ойида эълон қилинган маълумотларга кўра, конни ўзлаштиришга 1,45 миллиард долларга яқин инвестиция киритилган, 20 та қудуқ бурғиланган, улардан 11 таси синовдан ўтган.

2026 йил февраль ойида Сурхондарё вилоятига ташрифи чоғида президент Шавкат Мирзиёев авария ҳолатини бартараф этиш учун технологик ечим топилганини маълум қилган эди. «Биз аварияни ҳам тўхтатамиз, Сурхондарё иқтисодиётига кучли туртки берадиган лойиҳани ҳам ишга туширамиз», — деган эди ўшанда давлат раҳбари.

Хитойлик мутахассисларни жалб қилган ҳолда ишлар бошлангани ва аварияни бартараф этишнинг эълон қилинган муддатларига қарамай, ушбу оқибатларни бартараф этиш қиймати номаълумлигича қолмоқда. шунингдек, 2024 йил сентябрь ойидан бери авария ишларига қилинган умумий харажатлар ва йўқотилган газ ҳажмининг баҳоси ҳам эълон қилинмаган.