Намойишчилар Испаниядаги уй-жой инқирозида «йиртқич фондлар»ни айбламоқда
Юзлаб одамлар Мадрид марказида чодирлар қуришди, Испания бош вазири эса муддатидан олдин сайловлар ўтказилишини эълон қилди.
Намойишчилар Испаниядаги уй-жой инқирозида «йиртқич фондлар»ни айбламоқда
Хорхе Морено (чапда) «йиртқич фондлар» ижара ҳақини ошириб юбораётганини айтса, Пиерина Никурай Испанияда «уй-жой етишмовчилиги» мавжудлигини таъкидламоқда
21 ёшли университет битирувчиси Пиерина Никурай охирги бир ҳафтани Мадриднинг Пуэрта-дель-Соль майдонидаги чодирда яшаб ўтказди.
Испаниядаги уй-жой инқирозига қарши норозилик билдириш учун у ерда лагерь қурган юзлаб бошқа одамлар каби, у ҳам бунга нима сабаб бўлаётгани ҳақида иккиланиб ўтирмайди.
«Бу ҳамишаги муаммо, — дейди у. — Уй-жой етишмовчилиги».
У қўшимча қилади: «Уй эгалари вазиятдан фойдаланиб, ижара ҳақини оширишмоқда, бундан ташқари Airbnb ҳам бор».
Мадрид марказидаги чодирда охирги бир неча кундан бери яшаётган 19 ёшли дубляж талабаси Хорхе Морено ҳам бу фикрга қўшилади.
«Жуда кўп уйлар бўш турибди, чунки уларни йиртқич фондлар ва инвестиция фондлари сотиб олган. Улар мулкда яшаётган одамларни ҳайдаб чиқармагунча ижара ҳақини ошираверади», — дейди онаси билан яшайдиган ва шахсий уй сотиб олишга қурби етиши учун ҳали кўп вақт керак бўлишидан хавотирда бўлган Хорхе.
«Улар анчадан бери уй-жойни бизнесга айлантириб олишган, — дея қўшимча қилади у. — Аммо бу испанияликларнинг муносиб уйда яшашига тўсқинлик қиладиган адолатсиз бизнесдир».
Уларнинг тушунтиришлари бошқа намойишчилар, оддий испанияликлар ва ҳатто Испания ҳукумати томонидан ҳам тез-тез такрорланади.
Яқинда уй-жой муаммосини ҳал қилиш бўйича фавқулодда чора-тадбирлар пакетини тақдим этар экан, социалист Бош вазир Педро Санчес «уй-жойга бозордаги шунчаки навбатдаги чайқовчилик объекти сифатида қарайдиганларга қарши» қонун қабул қилаётганини айтган эди.
Ушбу ислоҳотлар Конгресс томонидан рад этилди, бу эса Санчесни кейинги ойда муддатидан олдин сайловлар ўтказишга чақиришга мажбур қилди.
Никурай ва Морено фойдага йўналтирилган амалиётлар инқирознинг марказида турганига далил сифатида Испаниядаги ҳозирги уй-жой норозилик ҳаракатига сабаб бўлган ягона ҳолатни кўрсатишади: 87 ёшли Марикармен Абаскал уни сотиб олган инвестиция компанияси чиқиб кетишга кўндиришга уриниб, кейин ижара ҳақини у тўлай олмайдиган даражада кескин ошириб юборганидан кейин ўз уйидан ҳайдаб чиқарилган.
Кейинчалик юзага келган жамоатчилик норозилиги компанияни Абаскални собиқ уйига қайта таклиф қилишга мажбур қилган бўлса-да, у ҳеч қачон қайтмади ва чоршанба куни шифохонада вафот этди.
Пуэрта-дель-Солдаги намойишчилар Марикармен Абаскал хотирасига ҳурмат бажо келтиришмоқда
Бошқа кўплаб одамларнинг ҳам кескин кўтарилиб кетган ижара бозорида қийналаётгани ҳақида ўз ҳикоялари бор.
Кармен Перес — Эквадордан келган, Испанияда 17 йилдан бери яшаётган нафақадаги бева аёл.
У биринчи марта келганида, уй-жой нисбатан арзон ва топиш осон эди, аммо нархлар кўтарилгани сабабли у ижарага олиш учун ҳамёнбоп жой қидираётган бир пайтда қизи ва куёвиникига кўчиб ўтишга мажбур бўлди.
«Уй ижарага қўйилганда, ҳамиша узун навбат пайдо бўлади, — дейди у. — Ижара ҳақи эса мен учун ҳамиша жуда қимматлик қилади. Буларнинг барчаси соғлиғимга таъсир қилди — менда депрессия бошланди, менда ҳеч қандай барқарорлик ва хавфсизлик ҳисси йўқ».
Idealista кўчмас мулк портали маълумотларига кўра, Испанияда охирги 10 йил ичида ижара нархларининг ўртача ўсиши 84 фоизни ташкил этган.
Жанубий Малага шаҳри марказида бу ўсиш 113 фоизни, Марбельяда эса қарийб 150 фоизни ташкил этди.
Бу каби рақамлар уй-жой масаласини испанияликларнинг энг катта ташвишига айлантирди.
Социологик тадқиқотлар маркази (CIS) томонидан ўтказилган яқин орадаги сўровнома шуни кўрсатдики, кенг жамоатчилик ҳам, намойишчилар каби, уй-жой бозоридаги қудратли иштирокчиларга қарши чоралар кўрилишини истайди.
Тахминан 72 фоиз аҳоли 10 ёки ундан ортиқ уй-жойи борлар учун солиқларни оширишни; 76 фоизи қисқа муддатли туристик турар жойларни чеклашни хоҳлаган; 40 фоизи эса бўш турган уйларни мусодара қилишни қўллаб-қувватлаган.
Бироқ, Esade иқтисодий сиёсат маркази директори Хорхе Галиндонинг айтишича, мавжуд маълумотлар Испаниядаги қанча мулк айнан «йиртқич фондлар»га тегишли экани ва чайқовчилик учун фойдаланилаётганини аниқ билишни қийинлаштиради.
У Испания банкининг 2024 йилдаги маълумотларига ишора қилиб, ижарага бериладиган уйларнинг атиги 8 фоизи компанияларга тегишли эканини кўрсатади.
Галиндонинг таъкидлашича, мавжуд маълумотларга асосланиб, у Испанияда ижара мулкининг оз сонли эгалар қўлида сезиларли даражада тўпланганини кўрмаяпти.
«Ижара ҳақининг ошишини тушунтиришга келганда, бу асосий сабаб эмас, — дейди у. — Буни сўнгги йилларда талабга нисбатан таклифнинг етишмаслиги билан изоҳлаш мумкин».
Испания банки ҳам бу фикрга қўшиладиган кўринади ва мамлакатда тахминан 750 000 та уй-жой етишмовчилиги мавжудлигини тахмин қилмоқда.
Муассаса раҳбари ўринбосари Соледад Нуньес сентябрь ойида 2028 йилга келиб бу кўрсаткич бир миллионга етиши мумкинлигидан огоҳлантирган эди.
Миллий статистика институти (INE) маълумотларига кўра, Испанияда 3,8 миллион бўш уй мавжуд, бироқ уларнинг аксарияти аҳолиси камайиб бораётган қишлоқ жойларда жойлашган ва шу сабабли шаҳар марказларида энг оғир кечаётган ҳозирги инқирозга деярли таъсир кўрсатмайди.
Бунчалик кўп бўш уйлар мавжудлигининг бошқа сабаблари қаторига таъмирланиши кутилаётган уйлар ёки уларни мерос қилиб олган оила аъзолари ўртасидаги ҳуқуқий низолар киради.
Демографик ўзгаришлар таклиф ва талаб ўртасидаги номутаносибликда катта рол ўйнади.
2021 ва 2025 йиллар оралиғида Испанияда 1,2 миллионга яқин янги хонадонлар ташкил топди, бунга асосан мамлакатнинг сўнгги иқтисодий ўсишида муҳим рол ўйнаган мигрантларнинг келиши сабаб бўлди.
Бироқ, уй-жой қурилиши бу суръатга мос келмади — ушбу даврда ярим миллиондан кам янги уй қурилди.
Бу қисман Евроҳудуд инқирозидан кейин Испания қурилиш соҳасининг қисқаргани, Ковиддан кейин материаллар нархининг кескин кўтарилгани ва сиёсий консенсуснинг йўқлиги қурилиш учун ҳуқуқий тўсиқларни юзага келтиргани билан боғлиқ эди.
«Янги уйлар қуриш биз учун устувор вазифа эмас эди, — дейди Галиндо. — Аммо демографик бум бошлангач, бу биз учун қанчалик қимматга тушишини англаб етдик».
Унинг қўшимча қилишича, Испания ҳукумати ва кўплаб фаоллар томонидан айбдор деб топилган Airbnb каби қисқа муддатли туристик турар жойлар умумий бозорга таъсир қилишдан кўра, кўпроқ маҳаллий таъсир кўрсатиб, аниқ шаҳар ҳудудларида нархларни оширган бўлиши мумкин.
Шу билан бирга, иш ҳақининг орқада қолаётгани инқирозни янада оғирлаштирди.
El País томонидан ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, реал ифодада ўртача испаниялик солиқлар, ижтимоий суғурта ва инфляция туфайли ўн йил олдингига қараганда 5 фоиз камроқ харид қобилиятига эга. Мадрид минтақасида ўртача ойлик иш ҳақи 1550 еврони (1314 фунт стерлинг; 1738 доллар) ташкил этади.
«Ҳеч бир ишчи маошининг 75 ёки 80 фоизини ижарага сарфламаслиги керак, чунки унда улар нима ейишади?» — дейди Мадриддаги чодирлар шаҳарчасига ташрифи чоғида намойишчиларни қўллаб-қувватлаган 81 ёшли нафақадаги такси ҳайдовчиси Франсиско Пардо.
«Кўпгина ишчилар ҳатто [ойига] 2000 евро ҳам олишмайди».
Марикарменнинг иши тўсатдан уй-жой инқирозини нафақат Мадриднинг Пуэрта-дель-Соль майдонида, балки бутун Испанияда шошилинч муҳокама мавзусига айлантирди.
Эндиги масала — уни қандай ҳал қилиш бўйича консенсусга эришиш мумкинми ёки йўқми, шунда қолди.