Мукаммал уйқу баллини қидиряпсизми? Сиз уни янада ёмонлаштираётган бўлишингиз мумкин

**Мукаммал уйқуга интилишингиз ҳақиқатан ҳам зарар келтирадими?**

Бир вақтлар оддий тунги тартиб бо'лган идеал уйқу балига интилиш мураккаб ишга айланди, энди ко'пчилик "слеепмаххинг" билан шуг'улланмоқда - магний қо'шимчалари ва оқ шовқин машиналари каби турли воситалар орқали уйқуни оптималлаштиришга қаратилган интенсив ҳаракат. Бироқ, бу оптималлаштиришни ҳаддан ташқари ошириб юбориш "ортосомния"га олиб келиши мумкин, бу клиник атама бенуқсон уйқуга эришишга ҳаддан ташқари э'тибор беришни тавсифлайди.

Буюк Британияда расман бу ҳолат сифатида тан олинмаган бо'лса-да, тиббиёт ходимлари беморларида ортосомния белгиларини кузатдилар. Ба'зи одамлар ҳатто учрашувларда уйқу кузатувчиси ма'лумотларини тақдим этишади, улар ното'г'ри равишда уйқу бузилишидан азият чекаётганига ишонишади. Шифокорлар уйқуга айнан шу э'тибор қаратиш, парадоксал равишда, одамларнинг уйқу муаммоларини кучайтираётганидан огоҳлантирадилар.

Бу саволни туг'диради: уйқу қандай қилиб ва нима учун бунчалик мураккаблашди? Агар слеепмаххинг ечим бо'лмаса, чиндан ҳам тинч тунги уйқуни нима очади?

Миқдорий уйқуга саёҳат 2009-йилда уйқу таҳлилини о'з ичига олган биринчи тижорат фитнесс кузатувчиси Фитбит Слассис билан бошланган. О'шандан бери Гармин, Вҳооп ва Аппле каби ко'плаб компаниялар билак тақиладиган қурилмаларга уйқуни кузатишни интеграция қилишди. Оура, Ултраҳуман ва РингСонн каби ақлли узуклар ҳам ушбу тенденцияга қо'шилди.

Ушбу қурилмалар турли хил функсияларни таклиф қилади, аммо одатда фойдаланувчиларга уйқу босқичларини батафсил баён қилувчи тунги ҳисоботни тақдим этади: уйг'оқ вақт, енгил уйқу, чуқур уйқу ва РЕМ (тез ко'з ҳаракати). Ко'пчилик шунингдек, "уйқу баллари" ни белгилайди.

Бироқ, Лондондаги Қироллик Бромптон касалхонасининг уйқу тиббиёти бо'йича маслаҳатчиси доктор Аланна Харе уйқу баллари концепцияси "то'лиқ о'йлаб топилган" деб та'кидлайди. У ББСга шундай деди: "Уйқу фанида "уйқу баллари" деб аталадиган ҳеч нарса тан олинмаган. Бу шунчаки ишлаб чиқарувчилар томонидан яратилган".

**Уйқуни кузатиш сизнинг уйқунгизга қандай салбий та'сир ко'рсатиши мумкин**

Доктор Харе кузатувчилар унинг беморлари учун хавотир манбаи эканлигини та'кидлади. "Менга турли кузатувчилардан ма'лумотлар билан ко'проқ беморлар келаётганини пайқадим, уларда уйқу ҳақида ко'плаб саволлар бор, бу эса... эҳтимол уларнинг уйқудаги қийинчиликларига ҳисса қо'шмоқда", деди у. Тиббий текширувлар ишончли натижалар берган тақдирда ҳам, беморларнинг қо'рқуви ко'пинча сақланиб қолади.

У умумий фаровонликнинг бир қисми сифатида уйқуга ко'проқ э'тибор қаратишнинг ижобий томонини тан олади. Бироқ, у та'кидлайди: "Аммо уйқу уни такомиллаштиришга уринишларга яхши жавоб бермайди".

О'тган ой Сан-Франсискода Оурага қарши судга берилган да'вода Оура ҳалқалари уйқу сифати ва босқичларини аниқ о'лчашга қодир эмаслиги, бунинг о'рнига "танга ташлашнинг то'г'ри бо'лиш эҳтимоли" билан сун'ий интеллект томонидан яратилган тахминларга таяниши айтилган. Бунга жавобан Оура ББСга "бизнинг илмий, тадқиқот ва аниқлик ҳақидаги да'воларимизни қо'ллаб-қувватлашини" айтди ва қо'шимча қилди: "Биз Оура нимани о'лчашини, нимани тахмин қилишини ва а'золар бу ма'лумотдан қандай фойдаланиши кераклигини аниқ етказишга содиқмиз".

Тадқиқотлар шуни ко'рсатадики, уйқу кузатувчилари кундалик фаолиятга та'сир қилиши мумкин, ҳатто уларнинг аниқлиги шубҳали бо'лса ҳам. Бир тадқиқотда иштирокчиларга ҳақиқий уйқулари билан ҳеч қандай алоқаси бо'лмаган тасодифий уйқу баллари берилди. Эртаси куни иштирокчилар кайфияти, чарчоқ ва ҳушёрликни баҳоладилар, со'нгра диққат ва реаксия вақтларини синовдан о'тказдилар. Тадқиқотчилар, ёмон ухлаганликлари айтилганлар, сохта уйқу балларига қарамай, о'зларини ко'проқ чарчаганликларини ва руҳий жиҳатдан камроқ ҳушёр эканликларини айтишганини аниқладилар.

Лондонлик 32 ёшли ҲР мутахассиси Жесс Ҳилл бир неча йил олдин Гармин соатини сотиб олганидан кейин буни о'з бошидан кечирди. У ББСга шундай деди: "Мен яхши ухлаганим ёки ухламаганим учун соатга Муқаддас Китоб сифатида таянишни бошладим". У уйқуси етарли бо'лса ҳам, "Мен жуда ёмон ухладим, шунинг учун бугун жуда қийналаман", деб о'йларди. Аксинча, агар у юқори уйқу балига эга бо'лса, у чарчаганини ҳис қилса ҳам, энг юқори чо'ққисида бо'лиши кераклигига амин бо'ларди.

Унинг юқори уйқу балига эришишга бо'лган "обсессияси" уч йил давом этди, шу йил бошида у соат ма'лумотлари ва ҳақиқий уйқу тажрибаси о'ртасида узилиш борлигини пайқади. "Мен о'тган ҳафта тунда то'рт соат уйг'оқ эдим ва соатим "вой, ажойиб уйқу!" каби эди - мен том ма'нода соат 01:00 дан 05:00 гача уйг'оқ эдим", деб эслади у. ББС Гарминдан изоҳ со'ради.

Уйқу бо'йича мутахассис ва *Қандай қилиб яхши ухлаш керак* китобининг муаллифи доктор Неил Стенли уйқуни о'йинлаштириш уйқу тартибсизлигининг ко'проқ сабабларини келтириб чиқараётганини та'кидлайди. У ББСга шундай тушунтирди: "Уйқуни кузатишнинг асосий жиҳати шундаки, у сизга рақам беради ва бу сизнинг мақсадингиз борлигини англатади. Шундай қилиб, сиз уйқу сифати ёки рақамларга асосланган уйқу миқдори ҳақида ташвишланиш сиклига кирасиз".

Унинг та'кидлашича, у тахминан 40 йил олдин актиграфия - билакка тақиладиган уйқу кузатувчилари бо'йича тадқиқот олиб борган. Тижорат кузатувчилари энди янада мураккаброқ бо'лса-да, улар ҳаракатни о'лчашнинг о'хшаш принципи асосида ишлайди ва бир хил чекловларга эга. "Агар сиз уйқуни о'лчамоқчи бо'лсангиз, мияни о'лчашингиз керак", деб қо'шимча қилди Стенли. "Агар сиз миянинг фаолиятини о'лчамасангиз, сиз уйқуни о'лчамайсиз."

Доктор Хейр яхши уйқу учун қуйидаги тавсияларни беради:

* **Салқин, қоронг'и ва сокин ётоқхонани оқилона сақланг.** У аниқлик киритади: "Бу унинг мутлақо қоронг'и, аниқ 16С ёки бутунлай жим бо'лиши керак дегани эмас. У салқин, қоронг'и ва сокин бо'лиши керак."

* **Танамизнинг табиий соати бо'лган сиркадиан ритмингизни тартибга солишга ёрдам бериш учун эрталаб о'зингизни ёрқин нурга қо'йинг.

* **Енгил жисмоний машқлар билан шуг'улланинг** ва "сог'лом, О'рта ер денгизи услубидаги парҳезни, о'симликларнинг ко'п о'згарувчанлигини" исте'мол қилинг.

* **Энг муҳими, уни содда сақланг.** "Бошқа ҳеч нарса керак эмас."