Миграция қоидаларини бузганлик учун жарималарни ошириш тўғрисидаги қонун лойиҳаси қайта кўриб чиқиш учун қайтарилди.

## Миграция қонунбузарликлари учун жарималарни ошириш то'г'рисидаги қонун лойиҳаси қайта ко'риб чиқиш учун қайтарилди

11-август куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси (парламент) миграция қонунчилигини такомиллаштиришга қаратилган қонун лойиҳасини иккинчи о'қишда рад этди. Муҳокама давомида депутатлар таклиф қилинган жарималарга танқидий муносабат билдирдилар.

Узоқ муҳокамалардан со'нг, қонун лойиҳасини тегишли қо'митага қайта ко'риб чиқиш учун қайтариш то'г'рисида қарор қабул қилинди. Раис жарималарни оширувчи қоидалар Сенатда кейинги ко'риб чиқиш пайтида саволлар туг'илишига ё'л қо'ймайдиган тарзда ишлаб чиқилиши кераклигини та'кидлади.

Қонун лойиҳаси 22-июл куни биринчи о'қишда концептуал жиҳатдан ма'қулланди. Иккинчи о'қишга тайёргарлик ко'риш доирасида ищи гуруҳ Ички ишлар вазирлиги вакиллари билан бешта учрашув о'тказди. Қонун лойиҳасида, хусусан, Ма'мурий кодекснинг 223 (паспорт тизими қоидаларини бузиш) ва 225 (О'збекистонда бо'лиш қоидаларини бузиш) моддаларига о'згартиришлар киритиш таклиф қилинмоқда.

Қонун лойиҳасини тақдим этар экан, тегишли қо'мита а'золари унинг асосий мақсадлари амалдаги қоидаларни фуқаролар, чет элликлар ва фуқаролиги бо'лмаган шахсларни ро'йхатга олишнинг янги тартибига мослаштириш, шунингдек, миграция соҳасидаги жарималарни кучайтириш эканлигини та'кидладилар.

Хусусан, улар 223 ва 225-моддалардаги ҳуқуқбузарликларни аниқлаштиришни, мансабдор шахсларнинг жавобгарлигини алоҳида белгилашни ва бир йил ичида такрорий қоидабузарликлар учун қаттиқроқ жазоларни назарда тутишни таклиф қилишди.

Жарима миқдори асосий баҳс мавзусига айланди.

Депутат Зухриддин Мавлонов со'нгги йилларда янги жарималарни жорий этиш ёки мавжуд жазоларни ко'пайтириш то'г'рисидаги қонунларни қабул қилиш тенденциясини та'кидлади. Унинг со'зларига ко'ра, лойиҳада меҳмонхоналар ва тиббиёт муассасаларида ро'йхатдан о'тиш қоидаларини бузганлик учун жарималарни сезиларли даражада ошириш таклиф қилинмоқда.

Хусусан, айрим қоидабузарликлар учун таклифга биринчи қоидабузарлик учун жарималарни 5-10 та асосий ҳисоблаш бирлигидан 30 та асосий ҳисоблаш бирлигига (13,2 миллион со'м) ва такрорий қоидабузарлик учун 40 та асосий ҳисоблаш бирлигига (17,6 миллион со'м) ошириш киритилган.

Депутат тиббиёт ходимларининг маоши 6-7 миллион со'м бо'лиши мумкинлигини, таклиф қилинган жарима эса уларнинг ойлик даромадидан бир неча баравар ко'п бо'лиши мумкинлигини та'кидлади.

"Биз шифокорларнинг маошлари 6-7 миллион со'м бо'лиши мумкинлигини биламиз. Шунга қарамай, уларга маошларидан уч-то'рт баравар ко'п жарима солинмоқда... Нима учун бундай катта жарималар қо'лланилмоқда? Нима учун уларни камайтиришнинг иложи ё'қ?", деб со'ради депутат.

Қо'мита вакиллари лойиҳанинг мақсадларидан бири меҳмонхоналар, тиббиёт муассасалари, дам олиш уйлари ва автоматлаштирилган Э-меҳмон тизимига меҳмонлар ма'лумотларини киритиши шарт бо'лган бошқа ташкилотларнинг жавобгарлигини ошириш эканлигини тушунтиришди.

Уларнинг со'зларига ко'ра, бир қатор ҳолларда тадбиркорлар тизимга ма'лумот киритмайдилар, бу эса статистик ва бошқа ма'лумотларда номувофиқликларга олиб келади. Йиг'илишда айтилганидек, бундай ҳолатлар, айниқса, меҳмонхоналар, тиббиёт муассасалари ва хусусий клиникаларда кенг тарқалган.

Ма'мурий кодекснинг 223-моддаси муҳокамаси давомида қо'шимча саволлар туг'илди.

Муҳокама қилинган версияга ко'ра, жисмоний шахслар учун худди шу қоидабузарлик учун жарима 5 БРВ миқдорида, мансабдор шахслар учун эса 20 БРВ миқдорида қолдирилиши таклиф қилинди.

Қонунчилик палатаси спикери Нуриддин Исмоилов то'рт баравар фарқнинг асослилигини шубҳа остига қо'йди.

"Нима учун шахсларга 5 БРВ миқдорида жарима солинади, мансабдор шахсларга эса 20 БРВ миқдорида жарима солинади? Бизда ма'мурий жазолар учун махсус тузилма мавжуд. Ҳуқуқбузарлик бир хил бо'лгани учун бунчалик катта фарқ бо'лмаслиги керак", деди у.

У шунингдек, жазо белгиланганлигини та'кидлади: ташкилот бир кишига ёки, масалан, о'н кишига нисбатан қоидабузарлик содир этганидан қат'и назар, бир хил 20 БРВ қо'лланилиши мумкин.

Депутат Сайдулло Азимов бу фарқни жазони индивидуализация қилиш принципи ва оддий фуқаро ва ташкилот директорининг молиявий имкониятларидаги фарқлар билан изоҳлади.

Уларнинг со'зларига ко'ра, жарима етарлича то'хтатувчи та'сирга эга бо'лиши учун шахслар учун жарима миқдорини 5 БРВ миқдорида сақлаб қолиш, мансабдор шахслар учун эса 20 БРВ гача ошириш таклиф қилинди.

Қо'мита вакили шунингдек, жаримага рози бо'лмаган ҳар бир киши судга шикоят қилиши мумкинлигини та'кидлади. Суд молиявий вазиятни ҳисобга олган ҳолда, Ма'мурий кодекснинг 33-моддасига асосланиб, жазони юмшатиш ҳуқуқига эга.

Раислик қилувчи судя бу тушунтиришларга ишонмади.

"Таҳлил қаерда? 2025-йилда жисмоний шахслар томонидан нечта бундай қоидабузарлик содир этилган ва юридик шахслар томонидан қанча? Агар таҳлил бо'лганида, биз уни шунга асослашимиз мумкин эди." […] Мен ҳали ҳам жавоб олмадим", деди у.

Чет элликлар ва фуқаролиги бо'лмаган шахсларнинг қолиш қоидаларига оид 225-модда атрофида янада ко'проқ саволлар туг'илди.

Йиг'илишда 40 та БРВ жаримаси 17,6 миллион со'мни ташкил қилиши айтилди.

Раислик қилувчи судя белгиланган жарима бир ёки иккита меҳмонни ро'йхатдан о'тказмаган меҳмонхонага ҳам, о'нлаб одамларга нисбатан қоидабузарлик содир этган ташкилотга ҳам тенг равишда қо'лланилиши мумкинлигини та'кидлади.

"40 та БРВ 17,6 миллион со'м. […] Бири иккита фуқарони, иккинчиси 50 кишини жойлаштирди. Жазо бир хил. Бундай жарима қаердан пайдо бо'лди? "Мен айнан шу саволга жавоб олишни истайман", деди у.

Мунозаралар давомида 223 ва 225-моддаларнинг о'зларини талқин қилиш борасида келишмовчиликлар юзага келди. Лойиҳа муаллифлари вакиллари биринчи модда О'збекистон фуқаролари ва доимий яшовчи чет элликларга тегишли эканлигини, 225-модда эса мамлакатда вақтинча яшовчи чет элликларга тегишли эканлигини тушунтиришга ҳаракат қилишди.

Раислик қилувчи судя тушунтиришларни бир неча бор то'хтатиб, таклиф қилинган матн бу фарқни етарлича аниқ ко'рсатишга имкон бермаслигини та'кидлади.

"Мен саволимга жавоб ололмаяпман; "Сиз ҳамма нарсани о'зингиз қиляпсиз", деди у.

225-моддада ишлатилган чет элликлар учун "қабул қилиш тартиби" атамаси бо'йича ҳам алоҳида саволлар туг'илди. Раислик қилувчи судя унга тақдим этилган қонун лойиҳасида ро'йхатдан о'тиш то'г'рисидаги қоидаларни топганини, аммо алоҳида "қабул қилиш тартиби"ни ко'рмаганини айтди.

Кейин у қоида матнини ҳам, жарималарни ҳам қайта ко'риб чиқишни таклиф қилди.

Депутат То'йчи Ёқубов белгиланган жарималарни бекор қилиш ва жарималарга чеклов белгилашни таклиф қилди.

"Мен 20 БРВ ёки 40 БРВ деб эмас, балки "20 БРВ гача" ёки "40 БРВ гача" деб ёзишни таклиф қиламан. Вазиятлар ҳар хил. Техник сабабларга ко'ра, меҳмонлар Э-меҳмон тизимига кира олмаслиги мумкин. "Агар бу автоматик равишда мансабдор шахсга 20 ёки 40 БРВ миқдорида жарима солишга асос бо'либ қолса, бу ното'г'ри деб о'йлайман", деди у.

Депутатлар, шунингдек, меҳмонхонада ёки клиникада ҳақиқий ро'йхатдан о'тиш оддий ходим томонидан амалга оширилиши мумкинлигини, қонун лойиҳаси эса жавобгарликни мансабдор шахсга юклашини та'кидладилар.

Тегишли қо'мита вакиллари муҳокамадан со'нг жарималар қайта ко'риб чиқилиши мумкинлигини тан олишди.

### Қонун лойиҳаси қо'митага қайтарилди

Охир-оқибат, депутатлар қонун лойиҳасини иккинчи о'қишда қабул қилишни давом эттирмадилар.

Спикер ҳужжатни қо'митага қайтаришни таклиф қилди ва бу борадаги саволлар илгари фраксия йиг'илишларида бир неча бор ко'тарилганини та'кидлади.

"Фраксияларда ко'плаб саволлар бор эди. "Биз шундай нормаларни, я'ни жазо чораларини о'з ичига олган нормаларни шундай пухта ишлаб чиқишимиз керакки, эртага Сенатда ҳеч қандай савол туг'илмаслиги керак", деди у.

Депутатлар лойиҳани қайта ко'риб чиқиш учун қайтариш таклифини қо'ллаб-қувватладилар.

Бироқ, раис қо'митадан ҳужжат устидаги ишини "тезлаштиришни ва кечиктирмасликни" со'ради.

"Фраксияларда ко'плаб саволлар бор эди. Биз шундай нормаларни, я'ни жазо чораларини о'з ичига олган нормаларни шундай пухта ишлаб чиқишимиз керакки, эртага Сенатда ҳеч қандай савол туг'илмайди", деди у.

Депутатлар лойиҳани қайта ко'риб чиқиш учун қайтариш таклифини қо'ллаб-қувватладилар.

Бироқ, раис қо'митадан ҳужжат устидаги ишини "тезлаштиришни ва кечиктирмасликни" со'ради.

" 2025-йил октабр ойида “Ўзбекистон Республикаси фуқароларини, хорижий фуқароларни ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни яшаш жойи ва турар жойи бўйича рўйхатдан ўтказиш тўғрисида”ги Қонун кучга кирди. Қонун билан доимий яшовчи хорижий фуқаролар ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни яшаш жойи бўйича рўйхатдан ўтказиш ва ҳисобга олишни назарда тутувчи “Э-хабар бериш” тизими жорий этилди.